Þínar fréttir, þín skoðun

Árangur SÁÁ

Höfundur: Sigurður Antonsson
Flokkur: Heilbrigðismál   Efnisorð: afeitrun, áfengismeðferð, SÁÁ, vímuefnaneysla

SÁÁ hefur náð góðum árangri í því sem þeir eru bestir, að afeitra menn. Yfir 200 einstaklingar yngri en 20 ára fara árlega í meðferð hjá SÁÁ. Um helmingur þeirra ná verulegum árangri og þurfa ekki að leita ásjár samtakana aftur. Ef sama hlutfall ungmenna  næði álíka árangri í Bandaríkjunum væru þeir um 100 þúsund manns. Fjárhagslega kann það að vera dýrt að bjarga þessum sálum, en einstaklingur í neyslu er þjóðfélaginu, fjölskyldum og öðrum samferðamönnum þung byrði. Í raun stjórnlaust rekald, þar til viðkomandi sér að sér og samhjálpin birtist.

Að bjarga 100 vímuefnaneytendum frá glötun götunnar hefur miklar jákveðnar breytingar í för með sér fyrir enn fleiri fjölskyldur. Hamingja verður varla mæld eða árangurstengd. Líf án vímu gefur öllum þessum einstaklingum ný tækifæri  til að byrja nýtt líf. Býður upp á tilveru sem skilar góðum endurminningum í stað svartnættis. Að getað greint börn og unglinga sem eru í áhættuhóp fyrir vímuefnum gefur nýjar víddir.  Foreldrar geta brugðist fyrr við og viðkomandi lærir að þekkja sín takmörk.

Ég geri ráð fyrir að SÁÁ sé stöðugt að endurskoða sín vinnubrögð eins og aðrir sem fást við svipuð mál. Aftur á móti er verið að takast á við mjög erfið mál. Þeir “bullshit” menn benda á hörmungarnar, en hafa trúlega ekki gefist upp.

Fíkn og viðkvæmir einstaklingar

Höfundur: Sigurður Antonsson framkvæmdastjóri
Flokkur: Heilbrigðismál, Samfélagið   Efnisorð: fíkniefnaneysla, forvarnir, geðröskun, SÁÁ, stefnumótun

Reglulega heyrum við í fréttum greint frá handtökum fíkniefnaneytenda. Ýmist eru þeir að flytja, selja eða kaupa vímuefni. Þá eru þeir oftast búnir að berjast lengi við fíknina, án árangurs. Að baki hverjum neytenda er venjulega löng hrakfallasaga. Átök við að komast af í flóknum heimi. Ættingjar og vinir hafa fyrir löngu séð misfellurnar og vanlíðanin án þess að hafa getað komið neinum vörnum við. Allir hafa vonað hið besta og trúað að tíminn myndi lækna hin sáru sár.

Við vitum að náttúran eða guð leggur misjafnlega mikið á hvern einstakling á ákveðnu tímabili og flest okkar takast á við ýmsa erfileika á lífsleiðinni. Venjulega styrkir það okkur og við stöndum betur að vígi fyrir næstu átök. Hinu er ekki að leyna að á stundum leggja vímuefnin menn í duftið í bókstaflegri merkingu.

Hver hefur ekki frétt af móðurinni eða föðurnum sem hefur þurft að sækja barn sitt á lögreglustöðina. Fyrir óreglu eða vegna þess að vímuefnið lagði unglinginn í  götuna.  Stundum skeður það aðeins einu sinni, viðkomandi nær sér á strik, en oft verða ferðirnar margar. Ómæld angist og kvöl fylgja slíkum ferðum, bæði fyrir foreldra og unglinginn. Á stundum eru eftirmálar við lög og rétt. Lögreglan gerir það sem stendur henni næst, að láta foreldrana koma að málum. Vínsalinn horfir fyrst og fremst á  hinar “góðu hliðar vínmenningarinnar”. Einstaka sinnum hrópar hann: “Svín, drekktu eins og maður.” Fyrir honum er aðalatriðið að selja mjöðinn.

Á heimili, í félagsstarfsemi og skóla byrja forvarnir. Skóli kallar á fræðslu og kynningu. Upplýsir og fær sérfræðinga eða fyrrverandi neytendur til að koma í skólana. Geðheilbrigðisyfirvöld hafa venjulega mikla þekkingu á vandamálinu og taka við einstaklingum sem eru illa farnir af misnotkun vímuefna. Heilbrigðisyfirvöld koma yfirleitt ekki að almennum forvörnum sem gætu skipt sköpun fyrir ofur viðkvæma unglinga. Börn og unglingar geta þurft að bíða í marga mánuði eftir greiningu geðraskana. Þegar í óefni er komið veita þau læknishjálp. Þá höfum við dreifð hjálparsamtök  eins og SÁÁ, AA, Geðhjálp og mörg trúfélög. Þau veita foreldrum innsýn í hjálp sem er í boði og styrkja viðkomandi þegar geðraskanir birtast í vímuefnanotkun. Foreldrar sem hafa tíma og aðstöðu leita til þessara aðila, aðrir eru i vítahring neyslu eða umkomuleysis, án atvinnu eða fjarri hjálp.

Við teljum að lækningamálin  séu í þokkalegu ástandi. Af og til eru byggð einangruð hús til að veita brýnustu læknishjálp. Allt sem vel er gert er þakkarvert og hver áfangi byrjun á næsta skrefi. Einkennin eru þekkt, greiningar eru til staðar, samt sem áður vantar mikið á.

Helga Hannesdóttir dr. med, hefur ötullega unnið að geðheilbrigðismálum barna og unglinga um langt árabil. Hún hefur lagt áherslu á stefnumótun stjórnvalda í þessum málum til framtíðar: Ekki sé nóg að skrifa greinagerðir eða byggja spítala sem standi svo ef til vill hálftómir þegar takmörkuð eftirfylgni  á sér stað. Hún telur að stórauka þurfi þekkingu á geðheilsuvanda  barna og unglinga innan grunnskóla og á heilsugæslustöðum. Þá telur hún mikilvægt að fastur kennari eða talsmaður sé fyrir barnageðlækningar innan læknadeildar H.Í. Helga segir að rannsóknir í Finnlandi og Nýja-Sjálandi sýni að þriðjungur afbrota ungs fólks á aldrinum 16-21 árs séu framin af 3% drengja með ofvirkni eða tilfinningaröskun. Þá bendir hún á greiningartæki og skimun.

Í stuttu máli er þetta oftast saga um greind börn sem eru ofurnæm fyrir umhverfinu. Geðröskun kann að vera af mörgum toga, eins og þunglyndi, kvíði og geðklofi sem getur leitt til andfélagslegra hegðunar eða vímuefnamisnotkunar. Boðefnaflutningar í heila er ein birtingarmyndin. Þótt þekking hafi aukist erum við nær ráðþrota  í hvert skiptið sem barn eða unglingur lendir í gryfju geðraskana. Ofur viðkvæmir einstaklingar þurfa ekki að vera sjúklegt fyrirbrigði, enda telja margir lækna að geðraskanir nái til um 15 – 20% barna og unglinga. Hægt er að greina þá strax á unga  aldri, en frumkvæði og fjármagn vantar. Til eru tiltölulega ódýr skimunar og greiningartæki. Þegar þau eru fyrir hendi  í skóla og heilsugæslu er notkunin tiltölulega auðveld. Eftir að greining liggur fyrir er hægt að byrja forvarnir og aðgerðir fyrir viðkomandi einstakling. Til að hefja forvarnir þarf  ef til vill einungis að færa til fjárveitingar.

Ekki er hægt að treysta á frumkvæði stjórnvalda í öllum málum. Einstaklingsamtökin  SÁÁ og einstök trúfélög með verkefni gætu  hafið kynningu og umræður um þessi mál. Þá munu einstaklingar gefa sig fram sem vilja mennta sig enn frekar til að afla sér sérþekkingu á geðheilsuvanda barna og unglinga. SÁÁ hefur náð ótrúlegum árangri og þangað leita æ yngri árgangar. Grasrótin er mikilvæg þegar þarf að byggja upp nýja áfanga innan geðheilsu. Engin þjóð hefur efni á að glata dætrum og sonum á altari vanrækslu eða vanþekkingar.