Þínar fréttir, þín skoðun

Örvænting í ESB um fiskveiðimál er misskilin á Íslandi

Höfundur: Jónas Bjarnason efnaverkfræðingur
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál   Efnisorð: Evrópusambandið, fiskveiðistjórnun, ofveiði

Um 90% fiskstofna Evrópusambandsins eru ofveiddir og þriðjungur í útrýmingarhættu.  Fiskafli hefur dregist stórlega saman á síðustu áratugum og svo er nú komið, að veiðarnar eru komnar niður í brot af því sem var fyrir nokkrum áratugum.  Og fiskveiðinefnd bandalagsins veit ekki sitt rjúkandi ráð um hvað gera skal.  Mörgum er það ljóst, að ekkert fiskveiðistjórnunarkerfi getur komið þeim til hjálpar þegar til skemmri tíma er litið og ástandið er víða svo slæmt, að aðeins algjört veiðibann er nauðsynlegt og umbylting í veiðarfæranotkun. Búist er við að ný heildarlöggjöf um fiskveiðar líti dagsins ljós 2013. Á meðal þeirra lausna, sem stungið er upp á, eru hugmyndir um að draga úr miðstýringu veiðanna og gera þær umhverfisvænni. En það getur bara þýtt í hugum vísindamanna, að botnvarpa verði bönnuð á stórum svæðum, en víða eru helstu fiskiskipin botnvörpungar af ýmsum stærðum og gerðum þannig að botnvörpubann er pólitískt vandræðamál og í fljótu bragði óleysanlegt verkefni. Umhverfissamtök segja minnisblað fiskveiðinefndarinnar draga upp heiðarlega mynd af ástandi fiskistofna ESB, en þau vara við hugmyndum um frjáls framsal veiðiheimilda, slíkt geti orðið til þess að fáein stórfyrirtæki ráði lögum og lofum í greininni. En einmitt frjálst framsal veiðiheimilda í stíl við aðferðir Íslendinga er ein af þeim hugmyndum, sem stungið hefur verið upp á og er að finna á minnisblaði fiskveiðinefndarinnar.

Þótt gert hafi verið nokkuð út þessum hugmyndum í fjölmiðlum á Íslandi, þá er það orðum aukið og litaður málflutningur og varasamur. Fiskveiðar í bandalaginu hafa minnkað töluvert meira en gerst hefur á Íslandi, en þar hefur t.d. þorskur minnkað um tvo þriðju síðastliðna áratugi.  En benda má á, að þótt þorskveiðar hafi minnkað hægar á Íslandi en í flestum löndum ESB, þá er það ekki vegna frjáls framsals, eða kvótakerfisins, heldur þrátt fyrir það. Íslendingar hafa þrátt fyrir allt borið gæfu til að takmarka betur veiðar en gerst hefur í ESB, en ástæður þessa hafa verið mistúlkaðar eða misskildar af ýmsum stjórnmálamönnum í bandalaginu.

Grátkórinn og hjáróma raddir

Höfundur: Sigurður Pétursson bæjarfulltrúi í Ísafjarðarbæ
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál   Efnisorð: auðlindasjóður, fiskveiðistjórnun, innköllun aflaheimilda, kvótakerfi

Eitt sinn voru íslenskir útgerðarmenn svo háværir í kvörtunum sínum um hlutskipti sitt og sinnar atvinnugreinar að þeir fengu á sig nafngiftina Grátkórinn. Nú hefur grátkórinn verið endurvakinn, rétt fyrir kosningar, til að vara við tillögum Samfylkingar og að einhverju leyti einnig Vinstri grænna um réttlátara fiskveiðistjórnunarkerfi. Og ekki er nóg að útgerðarmenn sjálfir þenji bassann, heldur hafa þeir fengið helstu bæjarstjóra Sjálfstæðisflokksins í lið með sér til að syngja annan tenór. Og það er sama stefið: Það mun allt fara til fjandans, ef hinir vondu vinstri menn komast til valda og breyta kvótakerfinu.

Það segir sína sögu um stöðu Sjálfstæðisflokksins í íslenskum stjórnmálum og tengsl hans við útgerðarmenn og kvótahafa í landinu að bæjarstjórar Vestmannaeyja, Snæfellssbæjar og Ísafjarðarbæjar sjá sig knúna til að láta munstra sig í grátkór öflugustu hagsmunaafla í landinu og kyrja þennan heimsendasöng til að koma í veg fyrir að breytingar verði gerðar á núverandi kvótakerfi, sem meirihluti landsmanna hefur árum saman talið óréttlátt og ósanngjarnt. Það var þá kannski ekki mismæli sem hraut af munni eins þingmanns flokksins á landsfundi Sjálfstæðismanna um daginn, þegar hann sagði að það þyrfti að tryggja yfirráð Sjálfstæðismanna á auðlindum hafsins?

Í grein bæjarstjóra Sjálfstæðisflokksins í Morgunblaðinu 18. apríl skreyta þeir sig með starfsheiti sínu, en ekki pólitískum uppruna og gefa þannig í skyn að þeir tali fyrir hagsmunum íbúa í sínu bæjarfélagi.

Skulu þeir því  minntir á eftirfarandi:

1. Samkvæmt úrskurði Mannréttindanefndar Sameinuðu þjóðanna brýtur núverandi kvótakerfi mannréttindi. Kerfið hamlar nýliðun í sjávarútvegi. Breytingar munu tryggja jöfnuð og mannréttindi.

2. Allt tal um þjóðnýtingu er í besta falli blekking, en í versta falli fölsun: Ekki er hægt að þjóðnýta verðmæti, nema þau hafi áður verið óskoruð eign annars aðila. Samkvæmt lögum um stjórn fiskveiða myndar aflahlutdeild ekki óafturkræfa eign.

3. Innköllun veiðiheimilda í núverandi kvótakerfi á tuttugu árum er eðlileg og sanngjörn leið fyrir þá sem hafa haft ókeypis forgang að verðmætustu auðlind þjóðarinnar. Sáttaleið sem tryggir aðlögunartíma kvótahafa.

4. Slæm staða sjávarútvegsfyrirtækja og veðsetning verðmæta er afleiðing tuttugu ára kvótakerfis og 18 ára stjórnar Sjálfstæðisflokksins í sjávarútvegsmálum, en kemur ekki réttlátum og eðlilegum umbótum við.

5. Auðlindasjóður í höndum ríkisins og uppboð veiðiheimilda á opnum markaði mun leiða til heilbrigðara umhverfis og eðlilegrar samkeppni í sjávarútvegi.

6. Reynsla og þekking einstaklinga og fyrirtækja mun njóta sín til fulls í nýju kerfi, en forréttindi, leiguliðaáþján og brask með óveiddan fisk munu leggjast af.

Spádómar þriggja bæjarstjóra Sjálfstæðisflokksins um fjöldagjaldþrot og atvinnuleysi í sjávarbyggðum í kjölfar breytinga á fiskveiðilöggjöfinni er hjáróma rödd í kór þeirra útgerðarmanna sem notið hafa forréttinda í skjóli Sjálfstæðisflokksins. Ef fyrirtæki í sjávarútvegi eru komin að fótum fram eftir 25 ára kvótakerfi og forræði Sjálfstæðismanna, sannar það hversu núverandi kerfi er búið að leika sjávarbyggðir landsins og þjóðarbúið allt. Því er enn meiri nauðsyn að opna leið fyrir framtaksama og framsýna einstaklinga til að taka frumkvæði og leiða fiskveiðar og sjávarútveg þjóðarinnar til framtíðar. Holur hljómur þriggja bæjarstjóra Sjálfstæðisflokksins bætir ekki þann falska tón sem einkennir Grátkórinn mikla.

Ofdekraðir útvegsmenn

Höfundur: Jón Gunnar Björgvinsson
Flokkur: Sjávarútvegsmál   Efnisorð: Bæta við nýju efnisorði, hagsmunagæsla, kvótakerfið, útvegsmenn

Nú get ég ekki lengur orða bundist. Málflutningur útvegsmanna og jafnframt hagsmunsgæslu aðila þeirra í Sjálfstæðisflokki er með slíkum ólíkindum. Allir sem einn virðast þeir ætla að fara á límingunum yfir því að nú á að setja endapunktinn við áralangt ranglæti sem í kvótakerfinu felst. Með þeim breytingum sem að stjórnarflokkarnir boða verður útgerðarmönnum tryggður aðgangur að auðlindinni til jafns við aðra landsmenn.

Nú vantar ekki ófagrar lýsingar á því sem að við tekur, við þá einföldu aðgerð að jafna aðgang allra, fæddra sem ófæddra Íslendinga, að okkar helstu auðlind. Fjöldagjaldþrot, byggðaröskun, launalækkun sjómanna, landsbyggðaskattur og slæm umgengni við auðlindina er vinsælast að tína uppúr hattinum. En alveg láta þeir undir höfuð leggjast að útskýra hvernig þessar miklu hamfarir gætu átt sér stað.

Það er rétt að langstærstur hluti aflaheimilda er á landsbyggðinni og það er alveg öruggt að þrátt fyrir 5% árlega fyrningu verða heimildirnar ennþá á landsbyggðinni. Hvert ættu þær svosem að fara annað? Ekki gufa þær upp og varla flytjast þær allar til Reykjavíkur. Ekki er heldur um að ræða að þetta sé landsbyggðarskattur þar sem að tekjum af leigu aflaheimilda verður ráðstafað til sveitafélaganna. Þá er komið að fullyrðingum um fjöldagjaldþrot og slæma umgengni við auðlindina. Ég læt útgerðarmönnum eftir að útskýra það hvernig þeim er eiginlega varið. Eru þeir slíkir ratar að þeim sé ómögulegt að gera út í samkeppnisumhverfi og er þá ekki betra að fá nýtt fólk inn í greinina? Og eru þeir svo úr garði gerðir að hafi þeir ekki þessi sérréttindi fari þeir að ganga um auðlindina eins og dólgar? Þessu verða þeir sjálfir að svara.

Nú er það svo að fjölda margar útgerðir gera eingöngu út á leigukvóta og slík útgerð gengur árum saman. Veruleg hætta er á að heilu byggðalögin verði að leiguliðum stórútgerðarinnar verði ekki gripið í taumana núna. Verði allur kvóti á markaði þá ráða útvegsmenn sjálfir verðinu, það verður aldrei hærra en þeir ráða við að greiða.

Hættan á fjöldagjaldþrotum er hverfandi, þrátt fyrir slæma skuldastöðu sjávarútvegsins. Forsenda fyrir því að fyrirtæki sé sett í gjaldþrot er að kröfuhafar telji sig hagnast á því. Við fyrningu aflaheimilda skerðast veðin og því verða fyrirtækin og kröfuhafar að finna leið til að lágmarka skaða beggja aðila. Þessi einfalda staðreynd getur bjargað allmörgum illa stöddum fyrirtækjum.

Launalækkun sjómanna er í besta falli hlægileg fullyrðing. Kvótabrask og kvótakaup sjómanna verður úr sögunni og einnig mun afla að mestu verða landað á markað svo útilokað er annað en að sjómenn og einnig fiskverkafólk standi betur eftir þessa leiðréttingu.

Báðir stjórnarflokkarnir hafa mótað ákveðna stefnu um hvernig heimildum verði útdeilt. Stefna Samfylkingar er ákaflega einföld og sanngjörn. Þessu verður ekki úthlutað, heldur ræður hæðsta boð. Þetta er lang hagkvæmasta og réttlátasta aðferðin við að útdeila þessu og með því fær eigandinn rétt verð fyrir veiðiréttinn. Byggðaröskun vegna tilflutnings kvóta eins og við höfum séð á undanförnum árum verður úr sögunni.

Stórútgerðarmenn þeir sem mest hafa haft sig í frammi undanfarið ættu virkilega að skammast sín. Þeim er boðið að halda sérréttindum næstu 20 árin. En þeir koma fram fyrir alþjóð núna dag eftir dag hagandi sér eins og ofdekraðir og heimtufrekir krakkar grátandi yfir því að njóta ekki sérréttinda sem algjörlega eru óverjandi og brjóta jafnframt mannréttindi á samborgurum þeirra.

Innköllun kvótans

Höfundur: Jón Gunnar Björgvinsson flugmaður og útgerðamaður smábáts
Flokkur: Sjávarútvegsmál   Efnisorð: kvóti, réttlæti, útgerð, þjóðareign

Eins og við var að búast þá fer nú fram fjörleg umræða um sjávarútvegsmál. Það gerist í kjölfar mjög afdráttarlausrar stefnu Samfylkingarinnar sem samþykkt var um kvótamálin. Svo skemmtilega vill til að stefna VG er ákaflega keimlík. Báðir flokkarnir ætla að innkalla kvótann á 20 árum og með því munu þeir jafna aðgang landsmanna að auðlindinni.

Nú eru útvegsmenn farnir að gagngrýna þetta mjög og vilja enn sem fyrr að við trúum að það gagnist þjóðinni best að þeir fái kvótann á silfurfati, án þess að greiða þjóðinni fyrir hann. Að vísu er þeirra málflutningu einkar bitlaus og vitlaus enda hafa þeir vont mál að verja. Sigurgeir Brynjar í Vinnslustöðinni reið á vaðið. Þuldi upp allskyns tölur um hagnað og tap í útgerð og reiknaði sitt fyrirtæki í þrot á 6 árum ef af þessu yrði. Þar kom meðal annars fram að aðeins stæði eftir 1,9 krónur af hverju kíló sem útgerðirnar veiða þegar búið er að greiða allann kostnað. Þessu eigum við að trúa. Útgerðarmenn sem þóttust vera heimsmeistarar í fiskveiðum og hagkvæmni, svo flinkir að  þorskur var orðinn 4200 króna virði áður en hann var veiddur, hagnast aðeins um tæpar 2 krónur á að veiða kíló af fiski. Næstur var Einar Valur hjá Gunnvöru í Hnífsdal. Hann kallar þetta eignaupptöku og þjóðnýtingu. Eignaupptöku, þrátt fyrir að það sé alveg skýrt hverjum læsum manni að úthlutun aflaheimilda myndi ekki eignarétt og að auðlindin sé þjóðareign. Felst ekki eignarupptaka í því að hálfu LÍÚ að ætla að slá eign sinni á það sem þjóðin á? Eða er það bara hreinn og klár þjófnaður? Að auki kallar hann þetta aðför að landsbyggðinni. Var það ekki aðför að Flateyri þegar kvótinn var seldur þaðan? Eða Stöðvarfirði, Breiðdalsvík, Reyðarfirði, Sandgerði? Svo fáir staðir séu nefndir. Þvílíkur hroki og dónaskapur að láta svona útúr sér Einar Valur. Friðrik J. Arngrímsson hótar aðgerðum ef hans umbjóðendur njóta ekki áfram sérréttinda umfram aðra landsmenn. Aðgerðum ef þeir fá ekki áfram úthlutað gæðum fyrir ekki neitt, gæðum sem eðlilegt er að greitt sé fyrir. Og það þrátt fyrir að þeir eigi að njóta sérréttinda næstu 20 árin.

Verði leið Samfylkingarinnar farin verður aðgangur allra landsmanna að fiskveiðum jafnaður og jafnframt komið í veg fyrir brask og byggðaröskun. Engin útgerð ætti að fara í þrot af þessum sökum, þó svo að það sé að sjálfsögðu ekki rekstrargrundvöllur fyrir þá sem aðeins halda eftir skitnum 2 krónum á kíló en hafa þó, eins og ratar, skuldsett sig upp í rjáfur.

Hér er á ferð slíkt réttlætis og byggðamál að nú mega stjórnmálamenn ekki hopa og ég vona að ég megi trúa því  sem Jóhanna Sigurðardóttir sagði, að þessi leið verður farin.

Að vinda ofan af óréttlátu kerfi

Höfundur: Þórður Már Jónsson, viðskiptalögfræðingur.
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál   Efnisorð: kvótinn, LÍÚ, réttlæti

Það er tækifæri í dag fyrir okkur í Samfylkingunni að taka forystuna í einu stærsta réttlætismáli þjóðarinnar. Við getum hafið vegferðina og tekið kvótann til baka frá handhöfum fiskveiðiheimilda og fært til þjóðarinnar. Gefið fólki tækifæri á að sækja í auðlindina án þess að greiða LÍÚ hátt leigugjald fyrir þau sjálfsögðu mannréttindi. Samfylkingin hefur slagkraft til þess að koma þessu réttlætismáli í gegn og þann slagkraft á að nýta.

En hvernig ættum við að hefja þessa vegferð í 80 daga ríkisstjórninni? Það er einfalt mál með breytingum á lögum um stjórn fiskveiða nr. 116/2006.

Í kjölfar greinar minnar um það hvernig LÍÚ menn sitja á ónýttum fiskveiðiheimildum finnst mér ein leið liggja í augum uppi. Samfylkingin ætti að beita sér núna fyrir því að fiskveiðikvóti, sem ekki er verið að nýta, verði tekinn af handhöfum fiskveiðiheimilda og gefin út nýr heildarkvóti í samræmi við fyrri kvóta. Og að þegar í stað verði fólki og útgerðum leyfilegt að sækja í þær tegundir. Útgefinn kvóti verði látinn standa sem heildarkvóti og ef honum verði náð, þá verði einfaldlega lokað að mestu fyrir veiðar á þeirri tegund, friðuð helstu veiðisvæði tegundarinnar og einungis leyft að veiða tegundina sem meðafla. Það er hægt að gefa út aukakvóta í tegundinni fyrir meðafla ef þurfa þykir og afli næsta fiskveiðiárs skerðist í samræmi við það, ef þurfa þykir.

En hvaða tegundir eru það sem koma til greina?

Grálúðukvótann má nefna sem dæmi, en á síðustu tveimur fiskveiðiárum hafa 4000 tonn verið ónýtt, ekki veidd og brunnið upp í höndum LÍÚ. Hver er hagræðing kerfisins þegar svona lagað getur gerst? Ef meðalverðið er í kringum 500 kr. upp úr sjó fyrir þennan fisk, þá erum við að tala um 2 milljarða í útflutningsverðmæti þegar búið er að vinna aflann, sem voru ekki nýttir og munar um minna fyrir þjóðina í dag. Væri ekki betra að fella niður kvótaúthlutanir til LÍÚ og gefa frekar út heildarkvóta í grálúðu og leyfa fólki að ná í þessa tegund sjálft og búa til verðmæti fyrir þjóðarbúið, jafnvel láta borga sanngjarna leigu fyrir það til ríkisins?

Annað dæmi er úthafsrækjan. Það er óskiljanlegt að þessi tegund er í sjálftökuhöndum LÍÚ manna, bundin í kvóta sem þeir telja sig eiga. Á síðust fjórum fisveiðiárum hefur verið gefinn út kvóti sem nemur tæplega 40.000 tonnum. En það er varla hægt að minnast á það ógrátandi en af þessum tugþúsunda tonna útgefna kvóta til LÍÚ manna, brann inni, óveiddur kvóti upp á tæplega 32.000 tonn eða rúmlega 80% af útgefnum veiðiheimildum í úthafsrækju! Hafi meðalverð þessa afla verið um 250 kr. sem brann inni sem ónotaður kvóti, þá er tapið rúmir 6 milljarðar króna þegar búið er að vinna rækjuna.

LÍÚ menn segja að rekstrarumhverfi sé erfitt t.d. í rekstri úthafsrækjuskipa og þess vegna brenni kvóti inni. Nú ef það er svona erfitt fyrir LÍÚ menn að nýta þessa auðlind, er þá nokkur skaði í því að þeir skili kvótanum? Þannig yrði öðrum leyft, hafi þeir skip og bolmagn til þess, að reyna sig við þessar tegundir og reyna að minnsta kosti að skapa verðmæti úr þeim og um leið atvinnu og gjaldeyristekjur fyrir þjóðarbúið. Þá myndu þessir aðilar fá að leigja kvótann fyrir sanngjarnt verð af ríkinu. Verð sem er sanngjarnt bæði fyrir útgerðina og þjóðina.

Hver er hagræðingin að leyfa LÍÚ mönnum að sitja á kvótanum og koma í veg fyrir að þjóðin geti notið auðlindina í hafinu til að byggja upp innviði samfélagsins að nýju. Ég bara spyr?!
Með því að ráðast í þessar lagabreytingar og byrja á þeim tegundum sem ekki er verið að nýta sem skyldi, þá getur Samfylkingin skipað sér á þann einstaka stall að vera það stjórnmálaafl sem tók fyrsta stóra skrefið í þá átt að færa fiskinn í sjónum til réttmætra eigenda hans, íslensku þjóðarinnar. Þetta skref yrði til þess að skapa traust milli kjósenda og Samfylkingarinnar. Með þessu myndi Samfylkingin sýna fram á og svo um munar að verkið er hálfnað þegar hafið er, og kvótinn sé á leiðinni til baka í hendur þjóðarinnar. Ekki má þó láta staðar numið þar. Það er mikið verk eftir óunnið og það verk vil ég sjá til að verði klárað.

Höfundur er formaður Samfylkingarinnar á Bifröst. Hann gefur kost á sér í 3ja sæti á S-lista í NV-kjördæmi. www.thordurmar.blog.is

Handhafar veiðiheimilda geta komið í veg fyrir verðmætasköpun

Höfundur: Þórður Már Jónsson, viðskiptalögfræðingur.
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál   Efnisorð: fiskveiðistjórnun, kvótaeigendur, kvótaverð, veiðiheimildir

Í framhaldi af grein minni um galla fiskveiðistjórnunarkerfisins þar sem ég velti fyrir mér áhrifum þess að handfæraveiðar væru gefnar frjálsar með reglugerð er vert að velta fyrir sér áhrifum annarrar brotalamar þessa umdeilda kerfis. Verndunarsjónarmiðum hefur verið rutt úr vegi fyrir hagrænum sjónarmiðum, fyrir tilstilli Framsóknar- og Sjálfstæðisflokks eins og þjóðinni er kunnugt um. Rekstrarlegri hagkvæmni hefur verið ruglað saman við þjóðhagslega hagkvæmni. Það er einmitt þannig sem málflutningur kvótaeigendanna hefur verið upp byggður. Vissulega vilja þessir menn vernda eign sína með öllum tiltækum ráðum. Nýjasta útspilið er að afskrifa 20% af skuldum þessara fyrirtækja. Sú aðgerð er ekki til varnar fólkinu í landinu, heldur til varnar kvótahöfunum. Að afskrifa flatt 20% allra skulda er hreinasta firra og aðgerð sem þjóðarbúið getur ekki borið. Ef afskrifa á, þá verður að einblína fyrst á afskriftir fyrir heimilin. Þessi aðgerð er auðvitað enn eitt útspil þeirra sem vilja vernda hagsmunaöfl umfram aðra.

Blekkingarleikur.

Mörg þessara sjávarútvegsfyrirtækja ramba á barmi gjaldþrots, en ef fiskveiðiheimildirnar yrðu afmáðar úr efnahagsreikningum þeirra yrði stór hluti þeirra gjaldþrota. Það er nefnilega einmitt það sem þessi fyrirtæki gera, þau eignfæra fiskveiðiheimildirnar eins og hverja aðra eign. Og þessar heimildir eru eignfærðar á hreint fáránlega óraunhæfu virði eins og flestum er kunnugt um. Þau eignfæra m.ö.o. loft, en slíkt er vel í anda einstaklings- og nýfrjálshyggju sjálfstæðismanna og bandamanna þeirra í framsókn. Hagkvæmni er ekki alltaf réttlát, hefur verið eitt svar þeirra við spurningum um hvort þjóðin og þá ríkið væri hinn einni sanni eigandi veiðiheimildanna.

Hagkvæmt kerfi?

Ég get nefnt raunverulegt dæmi um aðila sem vill gera út á grálúðu. Þessi aðili hefur fjárfesta sem vilja koma að verkefninu. Honum er samt sem áður fyrirmunað að koma útgerðinni á fót þar sem kvótahafar sitja á kvótanum og neita að selja kvótann sem er yfirveðsettur (og geta það hugsanlega ekki einmitt þess vegna) og það sem verra er, hefur ekki verið fullnýttur síðustu ár og veiðiheimildir dottið dauðar niður. Á síðasta fiskveiðiári féllu niður nálægt 2.400 tonn af grálúðu sem ekki skila sér í þjóðarbúið! LÍÚ menn sem hafa sagt síðustu ár að sá sem vill byrja í útgerð, geti það vel, en að sjálfsögðu með því að kaupa kvóta af þeim! En svo þegar aðili sem vill koma á fót útgerð sem sækir í tegund sem ekki hefur verið fullnýtt í mörg ár og þar af leiðandi ætti kvótinn að vera ódýr, kemur sá aðili að lokuðum dyrum allsstaðar. Það er vegna þess að kvótahafarnir vilja heldur sitja á kvótanum ónýttum en að hleypa nýjum aðilum inn í kerfið með raunhæfar áætlanir um rekstur og hefur áhuga á nýta tegund sem þeir sjálfir eru ekki að nýta. En þá verður líka kvótaverðið að vera í samræmi við þá nýtingu sem núverandi kvótaeigendur hafa haft af kvótanum. Kvótaeigendur vilja frekar leigja kvótann frá sér og halda eignarhaldinu sínu. Kvótaeigendur í dag minna svolítið á einokunarverslunarmenn á fyrri tímum sem störfuðu í krafti og verndar Danakonungs og engin annar fékk að starfrækja verslun.

Ég spyr mig, væri ekki betra að ríkið væri handhafi kvótans og myndi leigja hann út til þeirra sem vilja veiða og nýta auðlindirnar í hafinu, sem þjóðin á og íslenska ríkið er umboðsaðili fyrir. Hver er hagkvæmnin í því að fyrirtæki sitji á kvótanum og  komi veg fyrir verðmætasköpun, atvinnusköpun og gjaldeyrisöflunar fyrir íslensku þjóðina? Enn og aftur spyr ég, hver er hagkvæmnin í þessu kerfi og ætlum við sem einstaklingar í þessu þjóðfélagi að láta þetta hrópandi óréttlæti að viðgangast mikið lengur?

Ég árétta að það má ekki blanda saman rekstrarlegri hagkvæmni og þjóðhagslegri. Handhafar veiðiheimilda hafa margir hverjir látið eins og þetta sé eitt og hið sama. Sem það er auðvitað ekki. Hagsmunir þjóðarinnar eru látnir víkja fyrir hagsmunum kvótahafanna.

Höfundur er formaður Samfylkingarinnar á Bifröst. Hann gefur kost á sér í 3ja sæti á S-lista í NV-kjördæmi. www.thordurmar.blog.is

Slæm skilaboð sjávarútvegsráðherra – og alvarleg forherðing

Höfundur: Jónas Bjarnason efnaverkfræðingur
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál   Efnisorð: fiskveiðistjórnun, sjávarútvegsráðherra, þorskkvóti

Ákvörðun sjávarútvegsráðherra um aukningu þorskkvótans um 30 þúsund tonn er víðsjárverð svo ekki sé meira sagt.  Í fyrsta lagi eyðileggur hún tilraunina um niðurskurð kvótans niður í 120 þúsund tonn á ári, þ.e. hvort hún hefði nægt til að hefja uppbyggingu stofnsins eins og stefnt var að.  Það hefur verið rætt um nauðsyn uppbyggingar hans í fjöldamörg ár, en hann hefur verið á sífelldri niðurleið, með tröppugangi þó, en trappan liggur niður í kjallara.  Nokkuð góð útkoma í haustralli 2008 er ekki nægileg forsenda til að breyta markaðri stefnu nú, þrátt fyrir erfitt efnahagsástand og æpandi þarfir fyrir vinnu út um alla landsbyggðina sem og gjaldeyrisskort.  Haustrall hefur aldrei verið notað til að meta nákvæmlega stofnstærð þorsks. 

En í öðru lagi það sem verra er, kvótinn er úthlutaður eftir gömlu skiptareglunni í stað þess að hefja nú breytingar á henni og hefja nýja fiskveiðistjórnun.  Tillaga Karls V. Matthíassonar þingmanns Samfylkingar er mjög skynsamleg svo langt sem hún nær, en hún gengur út á að aukningin, þ.e. 30 þ.tonnin, verði leygð út á markaði með uppboðum.  Þarmeð hefði verið hafin ný fiskveiðistjórnunarstefna, sem taka má í gagnið í skrefum og með því að binda síðan fiskveiðiheimildir við veiðarfæri og hugsanlega landsvæði, en þá eru góðar líkur á því, að verð á heimildum lækki og verði ekki til með því brjálaða hugarfari, sem verið hefur auk þess sem mestar líkur eru á því, að þorskstofninn megi fara að stækka á ný.  Einstakar krókaveiðiútgerðir eiga þá góða möguleika á að auka hlut sinn í veiðunum og landa í heimabyggðum víðs vegar um landið.  Með þeim veiðum má gera sem best úr vafasömum viðbótarheimildum á þorski nú.

Það hefur og verið ljóst lengi, að fiskveiðistjórnunarkerfið stangast alvarlega á við réttarvitund og sanngirnissjónarmið íslensku þjóðarinnar og skoðanakannanir hafa sýnt ítrekað, að meira en þrír fjórðu landsmanna eru á móti kerfinu.  Það er miklu frekar spurning hvernig stjórnmálamenn hafa getað hagað sér eins og pólitískir kleyfhugar og viljað stjórnað landinu gegn stórum meirihluta landsmanna um eina mikilvægustu stoð efnahagsmálanna.  Sama má segja um tilhneigingar til að virða að vettugi niðurstöður Mannréttindanefndar SÞ um misrétti og mannréttindabrot á íslenskum sjómönnum. 

Ráðherra þarf að lofta út efstu hæðina á Skúlagötu 4, en þar hefur ríkt þefur af LÍÚ allt of lengi.  Þeir útgerðarmennir munu væntanlega halda áfram söng sínum, eða grátkór, um að ekki megi rugga bátnum nú við erfiðar ástæður.  Það þarf ekki að hafa áhyggjur af því það eru nægir möguleikar aðrir til að veiða viðbótarkvóta þorsks með öðrum hætti en verið hefur og miklu betri.  Viðvarandi söngur um hagkvæmni með framsalsrétti og varanlegri eign á kvóta er ekki réttmætur mælikvarði þrátt fyrir ýmsar skýrslur um hagkvæmni, en þær eru allar gerðar án þess að meta fórnarkostnað eða þjóðhagslegt gildi flutnings kvóta milli landshluta.  Þröngur rekstrarreikningur einstakra útgerðarfyrirtækja er ekki rétt viðmiðun.  Þótt margar útgerðir séu skuldum vafnar og hafi keypt kvóta sinn, þá verður bara að hafa það.  Hversu mörg fyrirtæki hafa ekki farið á hausinn í landinu vegna vafasamra ákvarðana?  Eiga íslenskir skattgreiðendur að bera nú ábyrgð á einstökum skuldugum útgerðum? 

Umrædd skilaboð ráðherra eru ekki gott veganesti fyrir landsfund Sjálfstæðisflokksins, sem hefst eftir nokkra daga.  Búast má við ferskum vindum, sem blásið geta burt mörgum helstu ástæðum fyrir veðmálahugsunarhætti og sápukúlum bankakerfisins, en margir virtir menn hafa talið kvótakerfið og braskið með óveiddan fisk upphafsversið í því kapphlaupi öllu.

Færeyskt dagakerfi í stað kvótakerfisins

Höfundur: Jónas Bjarnason efnaverkfræðingur
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál   Efnisorð: dagakerfi, Færeyjar, kvótakerfi, veiðistjórnun

Árið 1996 hættu Færeyingar að nota veiðistjórnun, sem byggðist á nokkurs konar kvótakerfi, en heildarafli (TAC) var ákveðinn fyrirfram og veiðunum skipt upp með nokkuð flóknum reglum um skipaflokka, en framsal var heimilt eins og hér við land. Þá tóku þeir upp veiðidagakerfi, sem byggðist á sem mestum aðskilnaði veiða eftir veiðarfærum og skipaflokkum. Reynt var að miða dagafjölda við fiskveiðidauðann F = 0,45 (svolítið flókið) að hámarki fyrir hvern flokk og veiðisvæði. 

Aðeins krókaveiðar voru leyfðar á landgrunninu 200 m dýpi og grynnra. Punktar á myndinni sýna uppgefna veiðistaði, en krókaveiðarnar eru sýndar með rauðum punktum (krossar). Grunnlínur eru dregnar um 6 mílur frá landi (innsta línan), en þá er dregin önnur lína 6 mílum utar (12 mílna línan), en innan hennar mega aðeins lítil skip veiða, handfæra- og rúllubátar sem og minni línuveiðibátar.  Þar fyrir utan og allt að mörkum landgrunnsins eru stærri línuveiðarar.  Svo koma þar fyrir utan tvíburatogarar (grænir punktar), sem draga á milli sín net, sem eru þó ekki botndregin.Yst eru svo togarar með botnvörpur (bláir punktar, þríhyrningar).

Á myndinni má sjá, að krókaveiðar eru næst landi og innan 12 mílna frá landi, en síðan koma tvíburaskipin og síðast togarar. Með þessu eru engar netaveiðar stundaðar yfirleitt á færeyska landgrunninu, á 200 metra dýpi og grynnra. Myndin sýnir, að nokkuð hreinn aðskilnaður er á milli veiðarfæra skipa.  Í reynd þýðir þetta, að 85-90% þorsksins eru veidd með krókum, en tvíburatogararnir veiða mest af ufsanum en botnvarpan tekur djúpfisk, karfa, grálúðu, blálöngu, langhala, stinglaxa og blandaðan afla.

Vísindamenn í Færeyjum hafa komist að þeirri niðurstöðu, að farið hafi verið af stað með of marga veiðidaga í upphafi þannig að ekki hafi alveg náðst sá árangur, sem stefnt var að. – En að öðru leyti hefur þetta fiskveiðistjórnunarkerfi reynst vel og hefur marga kosti.

Veiðidagakerfi við Ísland

Skynsamlegt er að fara líkt að og Færeyingar og vísa öllum netum út fyrir 250 m dýpi eða 50 mílur frá landi, en leyfa aðeins krókaveiðar þar fyrir innan. Þessu svæði mætti skipta upp í tvennt á milli lítilla handfæra- og rúlluveiðiskipa næst landi og stærri línuveiðara utar. – Íslenskir vísindamenn yrðu að áætla í byrjun hversu margir veiðidagar skuli koma til úthlutunar fyrir einstök veiðarfæri og skipaflokka, en svo myndi reynslan verða til þess, að „fínstilla“ mætti dagafjöldann.

Miklar líkur eru á því, að mjög svo auknar krókaveiðar á þorski muni reisa hann úr viðjum helgreipa botnvörpu og dragnótar. Með veiðdagakerfi mun brottkast leggjast af, því ekkert tilefni er til þess að kasta fiski. Með krókaveiðunum má einnig gera ráð fyrir stöðugt auknum lífmassa botnfiska við landið og að þorskurinn öðlist bætta erfðaeiginleika, en þeir endurspeglast í auknum afla, meiri vexti einstaklinga og minni náttúrulegum dauða. Einnig munu dreifðar byggðir njóta miða sinna í nágrenninu og munu væntanlega sitja sem næst einar að nálægum krókaveiðisvæðum við strandbyggðirnar.

Þau fyrirtæki, sem nú eru í landinu og byggja á mikilli reynslu og aðstöðu, munu að sjálfsögðu njóta þess án þess að þurfa til forréttindi með frjálsum aðgangi að miðunum eins og nú er.  Þetta á að nægja þeim, en einnig mun jafnræði verða á milli allra sjómanna um vinnu og kjör.

Gjaldskylda hvíli á veiðidögum

Dagakerfið er síður hentugt fyrir uppsjávarfisk eins og loðnu og síld, en um þær tegundir, sem og kolmunna og makríl, getur kvótakerfi gilt áfram, en að sjálfsögðu með útleigu á veiðiheimildum. Veiðiheimildir fyrir dagakerfið verði annað hvort leigðar út á verði, sem ákveðið er fyrirfram, eða þeim úthlutað með uppboði, í.þ.m. á vissum svæðum til þess að finna út verðgildi þeirra. Þarmeð yrðu allar veiðar við landið gjaldskyldar og þá yrði ekki, eða í takmörkuðum mæli, tekinn út hagnaður, sem er tilkominn vegna forréttinda og hann færður burt úr sjávarútvegi eins og gerst hefur í stórum stíl til stórtjóns fyrir heildina og sjómenn, sem ekki hafa notið forréttindanna.

Með dagakerfinu myndi fyrirsjáanlega almennri andstöðu við kvótakerfið verða aflétt og sættir ættu að takast í landinu. Gjaldskylda mun einnig draga úr tilefni til ofveiði í skilningi minni afla, minni lífmassa sem og verri erfðaeiginleika einstakra tegunda. Innheimt veiðigjöld gætu farið til sérstaks auðlindasjóðs eða til opinberrar stofnunar, sem síðan hefði ákveðnum skyldum að gegna gagnvart sjávarútvegi og landinu í heild.

ESB

Þar sem Færeyjar eru við þröskuldinn á ESB, geta Íslendingar með góðri samvisku og trúverðugum hætti krafist þess við bandalagið, að það taki upp sambærilegt kerfi enda er ekki vanþörf á, en veiðar á flestum á svo til öllum miðum bandalagsins eru í hörmulegu ástandi og ekkert eitt fiskveiðikerfi getur bjargað þeim í bráð, en með veiðidagakerfi og nýjum reglum (botnvörpubanni á stórum svæðum), er þeirra eina von og Íslendingar eiga bara að segja það beint út og krefjast skynsemi í veiðistjórnun. Eiginlega eiga Danir og Svíar að geta stutt þessa kröfu án þess að fórna miklu.

Nýtt kvótakerfi í sjávarútvegi

Höfundur: Ari Eiríksson verkfræðingur
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál, Viðskipti   Efnisorð: atvinnuöryggi, framsal, frjálsræði, kvótakerfi, leigukvóti, sjávarbyggðir, smábátaeigendur, Vatneyrardómur

Íslendingar þurfa nýtt kvótakerfi í sjávarútvegi. Ef einhver efast um þetta, getur hann byrjað á að svara því hvort börnin sem erfa Icesave skuldirnar eigi að fá arðinn af fiskimiðunum, eða hvort við eigum frekar að borga þennan arð til erlendra lánastofnana í gegnum skuldasligaðar útgerðir og gjaldþrota banka.

Lagaóvissu um kvótakerfisbreytingar var eytt með svonefndum Vatneyrardómi, þar sem Hæstiréttur lýsti gjafakvótakerfið löglegt vegna þess að ríkið hefur rétt til að breyta því. Það munu því líklega engar bótakröfur falla á ríkið fyrir að innkalla kvótann, og peningamál þjóðarinnar krefjast þess að sú innköllun gerist hratt.

Álitaefnin sem eftir standa eru þó mikilvæg, og þarf að ná sátt um þau sem fyrst. Mínar tillögur taka ekki á deilumálum eins og hvort nota eigi sóknardaga eða aflamark, eða hvaða stefnu verður fylgt við að ákveða heildarafla hvers árs. Tillögurnar miða hinsvegar að því að ná sátt milli þeirra sem leggja megináherslu á atvinnuöryggi í sjávarbyggðunum, og þeirra sem vilja sjá sem mest frjálsræði og sem mestan arð af sjávarútveginum.

Kerfið sem ég legg til virkar svona:

1. Leigukvótaheimildir verða seldar hæstbjóðanda á árlegu uppboði, og tekjurnar sendar til helminga í ríkissjóð og í póst til almennings. 20% verða “frjálsar” heimildir til skamms tíma sem hægt er að nýta hvar sem er á landinu. Hin 80% af heimildunum verða leigð til fleiri ára og tengd við byggðirnar þar sem kvótinn er núna, með kvöðum um að kaupendurnir fjármagni atvinnurekstur í viðkomandi byggð með svipuð umsvif og núverandi útgerð, ef þeir flytja kvótann annað.

2. Kvaðirnar fela ekki í sér að útgerðin verði að gera út eða reka fiskvinnslu á þeim stað þar sem hún leigir byggðatengdu kvótana. Útgerðin getur þvert á móti kosið að stofna eða fjármagna einhvern allt annan iðnrekstur eða ferðaþjónustu, svo lengi sem reksturinn uppfyllir einfaldar reglur um að laun og önnur umsvif jafnist á við það sem fyrri útgerð á staðnum stóð fyrir. Ef hagnaður af því að flytja kvótann annað er meiri en væntanlegt tap af nýjum atvinnurekstri sem kemur í staðinn, mun útgerðin sjá sér hag í að flytja.

3. Smábátaeigendum og fyrirtækjum sem eiga óhægt um vik að uppfylla þessi skilyrði, verður gefinn kostur á að greiða sveitarfélaginu ákveðið gjald vegna kvótaflutninga, í stað þess að stofna rekstur á staðnum. Sama gildir ef nýr atvinnurekstur þarf að draga saman seglin tímabundið, þá geta greiðslur til sveitarfélagsins komið á móti samdrættinum í rekstrinum.

4. Kvótinn verður ákveðinn á landsvísu, og frjálsu heimildirnar verða látnar taka á sig mestu sveiflurnar í útgefnu aflamarki og/eða sóknardögum frá ári til árs.

Ég tel að þetta fyrirkomulag nái að skapa bæði atvinnuöryggi og mikinn sveigjanleika í sjávarútveginum, með tiltölulega litlum tilkostnaði og lágmarks spillingu. Grunnhugsunin bak við þetta kerfi er að lágmarka inngrip yfirvalda og láta einkaaðila sjá um mótvægisaðgerðir vegna kvótaflutninga. Kostnaðurinn mun valda lægra verði á leigukvóta sem er tengdur við ákveðnar byggðir, og þessi kostnaður leggst því jafnt á alla landsmenn í formi minni tekna af kvótaleigu. Þetta er eðlilegt og réttlátt, þar sem þjóðin öll hagnast á að hafa framseljanlegar veiðiheimildir sem hámarka arðinn af fiskimiðunum.

Afnema þarf kvótakerfið

Höfundur: Árni Björn Guðjónsson húsgagnasmíðameistari
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál   Efnisorð: aflaheimildir, framsal, kvótakerfið, réttlæti

Afnema þarf kvótakerfið í þeirri mynd sem það er nú með löggjöf af þeirri aðalástæðu að það stuðlar ekki að þeirri grundvallarreglu að allir eigi rétt á að veiða með réttlátum hætti.

Vil ég benda á eftirfarandi leiðir í því sambandi:

1.      Landskvóti verði ákveðinn til tveggja ára í senn á allar fiskitegundir sem hafa verið veiddar frá höfnum landsins. Einnig er hægt að setja sumar tegundir á styttri tíma kvóta.
2.      Landskvótanum verði skipt í átta mismunandi svæði (hólf) eftir landshlutum. (veiðireynsla siðustu 10 ára og lönduðum afla í hverjum landshluta).
3.   Aflaheimildum verði úthlutað í hverjum landshluta fyrir sig(hólfi),af fulltrúum atvinnumálanefnda, sveitarfélaga, sjómanna og útgerðarmanna.
4.    Framsal aflaheimilda út fyrir veiðihólf verði ekki heimilar út fyrir landshlutana.
5.    Útgerð handfærabáta verði gefin frjáls en með aflatopp á hvern bát eftir stærð.
6.    Sókn handfærabáta verði leyfð út að 50 mílum.  
7.    Veiði verksmiðjuskipa sem stunda togveiðar verði aðeins leyfð utan 50 mílna mörkin.
8.     Öllum sem veiði stunda verði skylt að setja aflann á fiskmarkaði viðkomandi héraði (landshluta).
9.     Greiða skal aflagjald af lönduðum afla 6% í ríkissjóð og 4% í viðkomandi  héraðssjóð.
10.   Allan afla skal færa til lands og greiða skal hálft verð fyrir undirmálsfisk.
11.    Allan afla skal fullvinna og selja undir íslenskum vörumerkjum sem hágæðavöru.
12.     Bannað verði að setja hágæðafisk í bræðslu svo sem síld.