Þínar fréttir, þín skoðun

TILRAUNIN UM ÍSLAND

Höfundur: Jón Baldvin Hannibalsson - starfaði í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum 1991 - ´95
Flokkur: Atvinnumál, Efnahagsmál, Fjármál, Heilbrigðismál, Óflokkað, Samfélagið, Sjávarútvegsmál, Stjórnmál, Utanríkismál, Viðskipti  

Í grein sinni „Rányrkjubú“ (TMM, 3, 2011), þar sem hann leitar skýringa á HRUNINU, setur Stefán Jón Hafstein spurningarmerki aftan við kenninguna um, að íslenska hrunið hafi stafað af tilraun í anda nýfrjálshyggju í aðdraganda hrunsins.

Rök Stefáns Jóns eru þau, að í stjórnartíð Davíðs Oddssonar og Geirs H. Haarde hafi ríkisbáknið þanist út, ríkisstofnunum og ríkisstarfsmönnum hafi fjölgað, skattar sem hlutfall af VLF hafi hækkað (að vísu bara á hina efnaminni), og í stað aukinnar samkeppni hafi einokun eða fákeppni fest sig í sessi.

Allt sé þetta í blóra við kenningar nýfrjálshyggjunnar um að draga eigi úr ríkisumsvifum og að leita eigi markaðslausna á sem flestum sviðum. Skv. kenningunni eigi því að lækka skatta, einkavæða, aflétta reglugerðafári og draga úr eftirliti ríkisins með efnahagsstarfseminni. Þar að auki hafi Davíð, Geir & co. láðst að einkavæða skólana og heilbrigðiskerfið. Þar með rísi þeir varla undir nafni sem lærisveinar Hayeks, Freedmans eða annarra trúboða nýfrjálshyggjunnar.

Með þessum sömu rökum verður Stefán Jón að svifta æðstu presta nýfrjálshyggjunnar kjóli og kalli, þ.á.m. bæði Reagan og Bush jr., svo ekki sé minnst á minni spámenn, eins og fjöldamorðingjana í Chile, Argentínu og víðar, þar sem þjóðfélagstilraunir af þessu tagi hafa verið reyndar.

En nýfrjálshyggja er ekki um ráðdeild í ríkisrekstri. Hún er um að einkavæða auðlindir þjóða og almannagæði, lækka skatta á fyrirtæki ogauðkýfinga og að girða fyrir afskipti ríkisins af efnahagslífi og fjármálamörkuðum. Reagan boðaði endalok „big government“ og lækkun skatta. Hann lækkaði skatta á hina ríku en stórjók ríkisútgjöld og þrefaldaði skuldir ríkisins. Bush jr. bætti um betur: Hann lækkaði enn skatta á hina ofurríku (1% þjóðarinnar), afnam erfðafjárskatt, þandi út ríkisbáknið (Homeland Security), meira en nokkur forseti fyrr eða síðar í sögu Bandaríkjanna, háði tvær styrjaldir út á krít og sjöfaldaði skuldir ríkisins miðað við viðskilnað Reagans. Sameiginlega skildu þessir nýfrjálshyggjupostular eftir sig fjórtán trilljón dollara skuld handa Obama að kljást við.

Þannig endaði amríska frjálshyggjutilraunin, rétt eins og sú íslenska, með landsmetum í útþenslu ríkisbáknsins og skuldasöfnun – og heimshagkerfi sem er að hruni komið. Heita má, að allur fjármálageiri „ríku“ þjóðanna sé kominn upp á náð og miskunn ríkisins. Þetta er að vísu þjóðnýting inn um bakdyrnar. Það er verið að þjóðnýta skuldirnar, efir að búið er að stinga ofsagróða góðærisins að stórum hluta undan skatti. Allt hljómar þetta býsna kunnuglega fyrir Íslendinga.

Á þeim 30 árum sem nýfrjálshyggjan hefur tröllriðið heiminum, hefur fjármálageirinn vaxið í að vera a.m.k. 10 sinnum stærri en samanlögð raunframleiðsla heimsins. Þetta er svipaður vöxtur og á íslenska bankakerfinu á sex árum fram að hruni. Þessi ofvöxtur hefur ekki síst nærst á einkavæðingu auðlinda og almannagæða um allan heim. Skattfríðindi hinna ofurríku og skattsvik í stórum stíl skýra að hluta að hækkandi skattar á almenning fara í vaxandi mæli í að greiða afborganir og vexti af skuldum ríkja við fjármagnseigendur – hina ofurríku. Að lokum gera fjármagnseigendur aðallega út á ríkissjóði.

„Starve the beast“ – sveltum skrímslið – var vígorð hins illskeytta öfgahægrimanns, Cheneys varaforseta, sem var eins konar Rasputin í hinu hvíta húsi Bush áranna. Skrímslið í hans huga var ríkið. Herstjórnarlistin er í því fólgin, að með því að þenja út ríkisútgjöld en neita að hækka skatta í stjórnartíð sinni, muni repúblikanar neyða demókrata til að taka á sig óvinsældirnar af því að hækka skatta og skera niður þjónustu við unga, aldna og sjúka. Þar með verði þeir skammlífir á valdastóli. Ætli Steingrímur J. Sigfússon kannist ekki við þetta, að fenginni reynslu?

Hvernig kemur þá nýfrjálshyggjutilraunin með Ísland út í alþjóðlegum samanburði? Þeir einkavæddu sjávarauðlindina í trássi við lögin (það er ámóta afrek og, ef Norðmenn hefðu afhent fáeinum auðkýfingum olíu- og gasgróðann). Þeir höfðu á stefnuskránni að gera Ísland að „alþjóðlegri fjármálamiðstöð“ (les: skattsvikaútnára), settu heimsmet í ofvexti bankakerfisins (10-földun á sex árum, sem tók 30 ár á heimsvísu) og skildu eftir sig þvílíkar skuldaklifjar á almenning, að Bush jr. lítur út næstum því eins og ráðdeildarsamur forstandsmaður í samanburði. Þetta er ekki lítill árangur á skömmum tíma. Þeir reyndu að einkavæða orkuna og hugsa gott til glóðarinnar með vatnið. En þeir féllu á tíma. Þeir voru að vísu búnir að ræna Orkuveitu Reykjavíkur innan frá, eins og bankana, en voru of seinir með Landsvirkjun.

Hvað með það, þótt þeir hafi fjölgað „gæðingum á ríkisjötunni“? Eimreiðardrengirnir – sem yfirtóku Sjálfstæðisflokkinn í nafni nýfrjálshyggjunnar – eru jú allir með tölu ríkisstarfsmenn. Satt er það, að þeir náðu ekki að einkavæða skóla og sjúkrahús. Það var bara ekki efst á forgangslistanum, enda tæplega nógu mikið upp úr því að hafa, í samanburði við forgangsgóssið. Það bíður því bara betri tíma. Er þetta vinstralið ekki bráðum búið að vinna sér til óhelgi með öllum þessum niðurskurði og skattahækkunum? Bíðið þið bara.

Ríkisstyrkurinn

Höfundur: Kristinn H. Gunnarsson - Fyrrverandi alþingismaður
Flokkur: Atvinnumál, Efnahagsmál, Samfélagið, Sjávarútvegsmál, Viðskipti  

Gjaldþrot Eyrarodda á Flateyri beinir kastljósina að helstu meinsemdinni í kvótakerfinu, ríkisstyrknum sem handhöfum kvótans er færður með framsalinu. Ríkið veitir árlega heimildir til veiða á tilteknu magni á tilgreindum fisktegundum svo gott sem ókeypis. Þrátt fyrir að veiðigjald hafi verið sett á með lögum fyrir tæpum áratug til þess að sætta þjóðina við kvótabraskið hefur það verið flest árin aðeins á bilinu 1-2 k/kg fyrir að veiða 1 kg af þorski, reyndar  sum árin ekkert. Það er fyrst þetta fiskveiðiár sem gjaldið hefur hækkað og er 6,44 kr/kg. Veiðigjaldið er brandari á kostnað þjóðarinnar og sérstaklega fólksins í sjávarbyggðunum þegar litið er til þess að þessa sömu heimild getur útgerðarmaðurinn sér að kostnaðarlausu leigt öðrum og fengið fyrir 250 – 280 kr.

Ágóðinn er gríðarlegur af þessum viðskiptum. Hægt er  að selja veiðiréttinn langt fram í tímann, þar sem útgefnar veiðiheimildir, aflahlutdeildin er ótímabundin, og þá er söluverðið margfeldi af árlegu kvótaleiguverði. Hæst fór verðið í um 4.000 kr/kg. Þetta er skýringin á því að unnt hefur verið að auðgast um milljarða króna af því að selja kvóta. Megnið af gróðanum undanfarinn áratug hefur runnið út úr greininni í vasa fáeinna. Það sést best á því að skuldir útgerðarfyrirtækja jukust um 400 milljarða króna, fyrst og fremst vegna kvótakaupa. Í öðrum atvinnugreinum væri hagnaðurinn af kvótasölu færður sem ríkisstyrkur til viðkomandi einstaklinga og fyrirtækja.

Eyraroddi hefur ekki átt kvóta og hefur þurft að leigja til sín kvóta. Það stendur verr að vígi en kvótafyrirtækin sem kvótaleigunni nemur og því líka að eige ekki öruggan aðgang að heimildum. Fremur en að ráða bót á meinsemdinni í kerfinu er gripið til þess ráðs að útdeila byggðakvóta. Hann er líka ókeypis og er í raun líka ríkisstyrkur.  Þannig er fyrirtæki sem stendur höllum fæti í samkeppni við önnur sem njóta ríkulegs ríkisstyrks færður ríkisstyrkur svo það geti þraukað eitthvað lengur. Boðaður 300 tonna byggðakvóti til Flateyrar er ekkert annað en 75-80 milljónir króna í peningum.

Kröfuhafarnir sem Eyraroddi var að reyna að semja við um skuldir sínar í nauðasamningum hafa að öllum líkindum gert kröfu um að fá þessa peninga upp í skuldirnar. Þar með hefði byggðakvótinn runnið til þess að gera upp fortíðina en ekki nýst til þess að efla fyrirtækið til framtíðar. Þess vegna þurfti ekki mikinn spámann til þess að sjá fyrir að líklegast væri að Eyraroddi neyddist í gjaldþrot, að því gefnu að heimamenn ætli sér að nota byggðakvótann til atvinnuuppbyggingar.

Ríkisstyrkjakerfið, sem LÍÚ ver með kjafti og klóm og hefur til þess órofa stuðning Sjálfstæðisflokksins, Framsóknarflokksins og Samtaka atvinnulífsins, er ótæmandi uppspretta gróða af sölu veiðiheimilda. Þótt mörg útgerðarfyrirtæki séu skuldug eftir kaup á kvóta þá munu þau greiða þær skuldir með tímanum með ágóða af veiðunum eða kvótaleigu og þá geta eigendurnir selt sig út með miklum ágóða og þannig heldur myllan áfram. Kerfið þarf bara að vera áfram lokað, úthlutun kvótans ótímabundin og örfáir aðilar undir handleiðslu LÍÚ  ráði  verðmyndun og þá er ekki hægt að tapa.

En það er líka rétt að benda á að allmargir kvótaeigendur, flestir smáir þó,  hafa kosið að taka ekki þátt í gróðamyllunni. Þeir hafa gerð það sem lögin ætlast til, veitt sinn kvóta og hvorki leigt né selt. Þeir útgerðarmenn hafa staðist gróðafíknina og sýnt siðferðilegan styrk sem er allt of lítið gefinn gaumur.  Þeir hafa neitað sér um ríkisstyrkinn og eiga hrós skilið.

Síðasta þorskastríðið

Höfundur: Sandra Björk Jóhannsdóttir - viðskiptalögfræðingur
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál  

Við Íslendingar stöndum í stríði. Við stöndum frammi fyrir að missa margar af okkar verðmætustu auðlindum. Sem þjóð ber okkur öllum að standa vörð um sameiginlega hagsmuni okkar. Sú vá sem við stöndum frammi fyrir er þó ekki vegna ágangs erlendra ríkja sem ásælast auðlindir okkar og verðmæti, heldur stöndum við frammi fyrir skefjalausri græðgi einstaklinga og fyrirtækja sem vilja að auðlindum okkar verði afsalað úr höndum þjóðarinnar í þeirra hendur til frambúðar. Við stöndum frammi fyrir því að allar sameiginlegar auðlindir okkar geti í framtíðinni lent í einkaeigu. Nú hafa Ungir Sjálfstæðismenn tekið af skarið og krefjast þess að íslenska þjóðin afsali sér endanlega yfirráðum yfir sameiginlegri auðlind landsmanna, nytjastofnunum á Íslandsmiðum. Í ályktun sem SUS hefur nú sent frá sér kemur fram að hagsmunum þjóðarinnar sé best borgið með því að útvegsmönnum verði afhentar auðlindir sjávar og að einstaklingseignarréttur þeirra yfir auðlindinni verði viðurkenndur sem fyrst!

Nú er svo komið að þjóðin getur ekki látið bjóða sér þessa ógeðfelldu ránsherferð lengur. Herferð þar sem greipar hafa verið látnar sópa um stærstu sameiginlegu verðmæti þjóðarinnar. Herferð sem ekki sér fyrir endann á fyrr en þjóðin rís upp og krefst þess að fá úrskurðarvaldið yfir örlögum sínum og hagsmunum, enda hefur Alþingi sannað að það er óhæft til þess að fara með málefni sameiginlegra auðlinda landsmanna fyrir þjóðina alla.

Við Íslendingar þurftum að heyja hatramma baráttu fyrir sjálfstæði og valdi yfir auðlindum okkar. Stór hluti af sjálfstæði okkar felst í valdi yfir auðlindum okkar. Látum engan svipta okkur þessum sameiginlegu áunnu forréttindum baráttulaust. Tökum afstöðu með framtíð og frelsi íslensku þjóðarinnar. Ég skora á alla þjóðholla Íslendinga hvar í flokki sem þeir standa til að krefjast þess að kvótakerfið verði sett í dóm þjóðarinnar í almennri þjóðaratkvæðagreiðslu. Stofnuð hafa verið samtök sem standa fyrir víðtækri undirskriftasöfnun á netinu, sem heita Þjóðareign – Samtök um auðlindir í almannaþágu. Ég hvet alla Íslendinga til þess að fara inn á síðu þeirra og skrifa undir áskorun um að framtíð kvótakerfisins verði sett í þjóðaratkvæðagreiðslu. Slóðin er www.þjóðareign.is

Hvað felst í „fyrningarleið“?

Höfundur: Guðbjörn Jónsson -
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál  

Þegar fjallað er um mikilvæg hagsmunamál þjóðarheildarinnar, er mikilvægt að fólk geri sér fulla grein fyrir hvað orð þeirra og gerðir þýða fyrir þjóðfélagið. Þetta er sagt vegna þess að ég dreg í efa að hugmyndasmiðir Samfylkingarinnar hafi gert sér grein fyrir hvað felist í hinni svokölluðu “fyrningarleið” þeirra.

Hugtakið “fyrning”, byggir á niðurfærslu eða úreldingu skráðrar og bókfærðrar eignarstöðu, þess sem fyrna á. Í ljósi þess að aflaheimildum hefur alla tíð verið úthlutað fyrir eitt ár í senn, og að í 1. gr. laga um fiskveiðistjórnun kemur skýrt fram að: “Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum”, getur vart verið um eign að ræða.

Þegar þess er gætt, að úthlutun aflaheimilda er einungis til eins árs í senn, og afar takmarkaðar heimildir til nýtingar þeirra að loknu úthlutunarári, verður ekki séð að myndast geti eitthvert fyrnanlegt eignarréttarákvæði varðandi aflaheimildir. Þegar þess er einnig gætt, að ákvörðun um úthlutun aflaheimilda, til næsta komandi fiskveiðiárs, er ekki opinberuð fyrr en undir lok hvers fiskveiðiárs, og engar bindandi lagareglur áskilja tilteknum útgerðum (skipum) tiltekið hlutfall úthlutaðra aflaheimilda, verður ekki séð að útgerðir eða fiskiskip eigi neina eignarréttarlega kröfu eða stöðu gagnvart aflaheimildum. Eina lögleidda úthlutunarreglan er viðmið við meðalafla þriggja undangenginna ára, sem lögleidd var í upphafi og ævinlega vísað til í framhaldinu.

Þrátt fyrir þessar staðreyndir, er stöðugt verið að tala um að ákveðin fiskiskip og útgerðir EIGI ákveðna tiltekna hlutdeild í úthlutuðum aflaheimilda hvers árs. Ég hef margítrekað spurt eftir lagaforsendur fyrir slíku, en engin svör fengið. Það er í raun ekkert skrítið að slíkar lagaforsendur finnast hvergi, enda hefur slíkt aldrei verið sett í lög. Slík lögbinding væri auk þess alvarlegt brot á 1. gr. laga um fiskveiðistjórnun, sem sérstaklega tekur fram að: “Úthlutun veiðiheimilda samkvæmt lögum þessum myndar ekki eignarrétt eða óafturkallanlegt forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum.” Af þessum augljósu ástæðum getur engin útgerð eða fiskiskip talið sér neinar aflaheimildir til eignar.

Þegar bent er á þetta, bíta útvegsmenn í skjaldarrendur og segja að þeir eigi víst tiltekið hlutfall úthlutaðra aflaheimilda. Þeir hafi keypt þær dýru verði af öðrum útgerðum. Þar sem þeir hafi greitt fyrir aflaheimildirnar, eigi þeir þær með réttu og slíkur eignarréttur sé varinn af stjórnarskrá.

Rétt mun vera að útgerðir hafi keypt aflaheimildir af öðrum útgerðum. EN, gættu þeir þess sem keyptu, að seljandinn hefði lögformlega heimild til að selja, það sem selt var?

Ég hef hvergi í gögnum Alþingis fundið neinar forsendur fyrir því að einhver ákveðin skip eða útgerðir, eigi ófrávíkjanlegt tilkall til einhverrar tiltekinnar hlutdeildar í úthlutuðum heildarafla. Ég hef heldur hvergi fundið heimildir Alþingis fyrir því að hinar úthlutuðu aflaheimildir væru SELDAR, milli aðila. Samkvæmt lögum um fiskveiðistjórnun er einungis heimilt að flytja (framselja) aflaheimildir milli skipa, en SALA er hvergi leyfð.
Algenga svarið við þessum röksemdum er að sjávarútvegráðherra hafi heimild til að ákveða fasta aflahlutdeild á ákveðin skip og einnig að ákveða hvort aflaheimildir séu seldar milli skipa. Er eitthvað til í þessu?

Samkvæmt fjárreiðulögum, er það einungis Alþingi sem getur tekið ákvörðun um langtímasamninga um eignaverðmæti þjóðarinnar. Að mati Ríkisendurskoðanda telst það langtímasamningur ef hann tekur yfir lengra tímabil en 12 mánuði. Sagt er að varanleg aflahlutdeild sömu skipa hafi verið til síðan fyrstu lög voru sett, í árslok 1983, eða í 26 ár. Slíkt samkomulag hefur ekkert gildi og enga lagastoð, þar sem það hefur aldrei verið staðfest af Alþingi.

Í annan stað er sagt að sala aflaheimilda sé samkomulagsatriði við ráðherra. Það á sér ekki heldur gildis- eða lagastoð, þar sem slíkt stangast alvarlega á við jafnræðisreglu stjórnarskrár – að allir skuli vera jafnir fyrir lögunum.

Þar sem aflaheimildum er úthlutað, frá ráðuneytinu, án gjaldtöku, og lagaheimildir tilgreina einungis að flutningur (framsal) milli skipa sé heimill, er ljóst að slíkur flutningur (framsal) verður að vera á jafnræðisgrundvelli, við úthlutun ráðuneytis, þar sem skýrt er tekið fram í 1. gr. fiskveiðistjórnunarlaga, að úthlutun fylgi hvorki eignarréttur eða forræði einstakra aðila yfir veiðiheimildum. Sjávarútvegsráðuneytið þarf að staðfesta allar tilfærslur aflaheimilda, áður en þær taka gildi. Heimili ráðuneytið SÖLU aflaheimilda, gegn peningagreiðslu, á kaupandi slíkra aflaheimilda ótvíræða greiðslukröfu á hendur ráðuneytinu, þar sem stjórnarskrárvarinn réttur “kaupandans” er að fá aflaheimildirnar á jafnvirði þess sem seljandanum var úthlutað frá ráðuneytinu.

Sala aflaheimilda, er því augljóst og ótvírætt laga- og stjórnarskrárbrot, sem ber að stöðva án frekari tafa.
Lítum nú aðeins á hugmyndir Samfylkingarinnar um 20 ára “fyrningu” aflaheimilda. Fram til þessa hefur aflaheimildum einungis verið úthlutað fyrir eitt ár í senn, án allra skuldbindinga um magn úthlutaðra aflaheimilda á næsta- eða næstu árum.

Til þess að geta búið til fyrningargrunn, yrði að byrja á því að lögbinda ákveðna aflahlutdeild við ákveðin skip, til næstu 20 ára. Slíkt hefur aldrei verið gert áður, frá upphafi fiskveiðistjórnunar. Verði það gert, er einnig búið að afhenda útgerðarmönnum varanlega 20 ára eignarréttarstöðu, sem að vísu fyrnist um 5% á ári. Slík eignarréttarstaða gæfi útgerðunum fullan rétt til að veðsetja þessi eignarréttindi, ásamt því að kröfuhafar á hendur útgerðunum, hefðu ótvíræðan rétta á að ganga að þessari eign, líkt og öðrum varanlegum eignum útgerðanna.

Hvað getur valdið því að Samfylkingin leggur svo mikla áherslu á að tryggja tilteknum hópi útgerðarmanna ótvíræðan eignarrétt yfir tilgreindri hlutdeild í úthlutuðum aflaheimildum? Er hugsanlegt að þarna sé á ferðinni fyrsta skref að varanlegum eignarrétti útvalinna útgerða?

Lítið mál væri að breyta síðar þessari fyrstu ákvörðun um fyrninguna og bera þá við skaðabótaábyrgð stjórnvalda vegna sviptingar á eignarrétti. Hefur fólk ekki leitt hugann að ákvæðum stjórnarskrár um eignarétt, þar sem segir að eignaréttur sé friðhelgur, en sé hann afnuminn skuli koma fullt verð fyrir.

Ég sé alveg fyrir mér, að eftir einhver tiltekinn árafjölda á fyrningarleið, fari einhver útgerðin í prófmál vegna eignarréttarins, þar sem krafist verði viðurkenningar á eignarrétti allt aftur til upphafs fiskveiðistjórnunar. Mestar líkur væru á, ef útgerðin hefur stundað veiðar allt frá upphafi, að dómstólar viðurkenndu réttarstöðu tiltekinna útgerða til tiltekinnar aflahlutdeildar, frá upphafi fiskveiðistjórnunar, sem ígildi eignarréttar og að svipting þessa réttar skapaði stjórnvöldum bótaskyldu.

Yrði niðurstaðan eitthvað á þessa leið, hefðu stjórnvöld ekkert um það að segja hvar aflanum væri landað, þar sem slíkt væri alfarið á valdi viðkomandi útgerðar, á grundvelli ákvæða eignarréttarins.

Eins og hér hefur verið rakið, verður ekki betur séð en hin svonefnda “fyrningarleið” gæti orðið til þess að þjóðin missi endanlega vald sitt yfir auðlindum fiskimiðanna og gæti jafnvel átt á hættu himinháar skaðabætur, væri gerð tilraun til að ná aflaheimildunum aftur undir yfirráð stjórnvalda.

Á grundvelli framanritaðs er það mitt mat að fyrningaleiðin sé beinlínis hættuleg þjóðarhagsmunum og því afar stórt skref í öfuga átt við það sem meirihluti þjóðarinnar hefur verið að stefna að.

Höfundur er fyrrv. ráðgjafi og höfundur bókarinnar Stjórnkerfi fiskveiða í nærmynd.

Þjóðarauðlindir í þágu almennings

Höfundur: Ragnheiður Hrafnkelsdóttir -
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál   Efnisorð: fiskveiðistjórn, fyrningarleið, kvótakerfið, mannréttindi, þjóðareign

Ég var viðstödd fund áhugamanna um sjávarútvegsmál á Vitanum í Sandgerði í gærkvöldi (22.02.). Á fundinum stóð til að stofna félag fólks sem beitti sér fyrir því að halda auðlindunum í „raunverulegri“ þjóðareign, þ.e. þjóðareign í þágu almennings, berjast fyrir afnámi núverandi sægreifakerfis og krefjast þjóðaratkvæðagreiðslu um grundvöll fiskveiðistjórnarkerfisins (og væntalega annarra sameiginlegra auðlynda þjóðarinnar, sbr. orkuauðlindanna) þar sem þjóðin endurheimtir nýtingarrétt sinn og hlunnindi af auðlindinni og komið verður í veg fyrir frekara framsal á sjálfum nýtingarréttinum til einkaaðila, hvort sem þeir heita íslenskum eða erlendum nöfnum.

Kvótarétturinn sem og nýtingarréttur auðlinda þarf að vera hjá ríkinu sem er umboðsaðili fólksins í landinu. Síðan er það hlutverk pólitískt kjörinna fulltrúa í lýðræðilegri samvinnu við lærða og leikna sem að þessu máli standa að gæta hagsmuna almennings í því hvernig nýtingarréttinum skal beitt, hvaða gjald þjóðin fær fyrir leigu á auðlindinni og á hvaða forsendum viðkomandi aðilar (þ.e. útgerðarmenn, sjómenn og fiskvinnslufólk o.fl.) koma að málinu.

Grundvallarreglan á að samræmast mannréttindum og hugmyndum manna um réttlæti.

Einn af frummælendum á fundinum var ungur sjómaður sem hafði starfað sem leiguliði. Hann sagði frá því hvernig hann þurfti að greiða 70-80% af aflaverðmætinu til kvótaeigenda. Einnig kom fram skjalfest dæmi um eldri sjómann sem hafði keypt kvóta á 240 kr. og selt á markaði á 240 kr.

Kvótaeigandinn fékk allt sitt , en sjómaðurinn var undir núlli þar sem hann þurfti að bera kostnað af veiðum og sölu á afla.

Hvort sem farin verður svokölluð fyrningarleið, sem að vísu virtist ekki njóta almennra vinsælda á fundinum (en bent var á að aldrei hafi verið „eign“ til staðar því sé tómt mál að tala um „fyrningu“) eða aðrar leiðir (sbr. færeyska leiðin eða sú leið að að afskrifa kerfið með „einu pennastriki“) þá blasir við að kerfið er ótækt í núverandi mynd. Ekki er nóg með að það brjóti á mannréttindum og særi réttlætiskennd fólks (og hefur þar fengið dyggan stuðning frá Hæstarétti Íslands) heldur eru mörg sjávarútvegsfyrirtækin yfir skuldsett svo augljóst er að kerfið stuðlar á engan hátt að heilbrigðu rekstrarumhverfi.

Persónulega leist mér vel á tillögur Finnboga Vikars sem var einn frummælanda á fundinum en hægt er að nálgast tillögur hans á blogginu á Eyjunni.

Réttlátari fiskveiðistjórnun

Höfundur: Guðbjörn Jónsson - Fyrrverandi ráðgjafi og höfundur bókarinnar Stjórnkerfi fiskveiða í nærmynd.
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál   Efnisorð: fiskveiðistjórnun, fyrningarleið, kvóti

Mikið er rætt og ritað um stjórnkerfi fiskveiða, nú sem endra nær. Og eins og áður, eru fáir á sama máli, þó flestir vilji breytingar frá því sem nú er. Eitt er þó sameiginlegt með öllum er tjá sig um þetta mál. Þeir hafa ekki haft fyrir því að kynna sér upphaflegar grundvallarforsendur stjórnkerfisins og þau lög sem hafa verið sett um þessa starfsemi. Líklega er það meginástæðan fyrir þeim sundurleitu hugsunum sem birtast í umræðu um breytingar á þessu kerfi.

Grundvallarreglan (sem enn hefur ekki verið breytt), felst í því að öll skip, sem leyfi hafa til fiskveiða í fiskveiðilögsögu okkar, skuli fá úthlutað aflaheimild í samræmi við meðaltals-afla síðustu þriggja ára, á undan úthlutunarári. Þessari grundvalarreglu hefur aldrei verið farið eftir, vegna yfirgangs LÍÚ veldisins.

Önnur grundvallarregla, sem tilgreind er í 1. gr. laga um fiskveiðistjórnun, felst í því að úthlutun aflaheimilda fylgir hvorki eignrréttur né varanlegt forræði. Því til viðbótar er, að aflaheimildir eru einungis ákveðnar fyrir eitt ár í senn, án allra skuldbindinga af hálfu stjórnvalda um að úthlutun næsta árs verði í samræmi við núverandi úthlutun. Af þessu leiðir að ALDREI hafa verið til lagalegar forsendur fyrir svokölluðum “varanlegri aflahlutdeild” Í öðru lagi hefur Alþingi ALDREI heimilað SÖLU aflaheimilda. Þó hafa slíkar heimildir verið seldar, án lagaheimilda, en undir verndarvæng Fiskistofu og Ríkisskattstjóra.

Fiskistofa hefur haldið nákvæma skrá yfir alla seljendur og kaupendur aflaheimidla, ásamt hvaða verð hver og einn greiddi fyrir aflaheimildirnar hverju sinni. Þetta er gert þrátt fyrir að lagaheimildir til sölunnar skorti, ásamt hinum skýru ákvæðum 1. gr. fiskveiðistjórnunarlaga, um að úthlutun aflaheimilda fylgi hvorki eignarréttur né varanlegt forræði yfir aflaheimildum.

Fyrrverandi Ríkisskattstjórar (Skúli Eggert saklaus af þessu), fóru langt út fyrir lagaheimildir sínar, er þeir veittu útgerðarmönnum heimild til að skrá aflaheimildir sem eignastöðu í efnahagsreikning fyrirtækja sinna. Sú heimild var veitt, þrátt fyrir skýr ákvæði í 1. gr. fiskveiðistjórnuarlaga, um að úthlutun aflaheimilda fylgdi enginn eignarréttur. Með þeirri ákvörðun tóku fyrrverandi ríkisskattstjórar þátt í fölsun efnahagsreikninga, þar sem þeir heimiluðu einkafyrirtækjum að eignfæra útgjöld sem engin eign var í. Ástæða þess var að “seljandinn” var ekki eigandi og hafði ekki söluheimild fyrir því sem selt var, sem var ákveðið magn af sameiginlegri auðlind þjóðarinnar, sem selt var án þess að Alþingi hefði veitt slíka heimild.

Í annan stað brutu fyrrverandi ríkisskattstjórar afar gróflega 40. gr. stjórnarskrár, þegar þeir ákváðu að sala veiðiréttar (svokölluð kvótaleiga), bæri ekki virðisaukaskatt þegar kvóti væri keyptur. Í 40. gr. stjórnarskrár segir svo: “Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum.” Þarna stendur það skýrum stöfum að Ríkisskattstjóri hafði ekki lagaheimildir til að ákveða sjálfur að sala veiðiréttar væri undanþegin virðisauakaskatti, á sama tíma og greiddur var virðisaukaskatur af sölu aflans. Þrátt fyrir þessi augljósu lagabrot, hefur þeim verið haldið áfram fram til þessa, eftir því sem ég best veit.

Eins og sjá má af þessari einföldu samantekt eru grundvallar lagareglur stjórnkerfis fiskveiða ekki svo slæmar. Það getur talist eðlilegt að ALLIR sem fá veiðileyfi og stunda veiðar, fá úthlutað aflaheimildum í samræmi við áunna veiðireynslu. Það sem nauðsynlegast er að breyta fljótt, eru hin afar grófu lögbrot útvegsmanna, Fiskistofu og Ríkisskattstjóra, varðandi framkvæmd fiskveiðistjórnunar. Væri ólögmætri sölu- og eignaskráningum hætt þegar í stað, væri tveir af þremur mestu lögbrotaþáttum í framkvæmd fiskveiðistjórnuanr rutt úr vegi. Það mundi auðvelda fólki verulega að átta sig á þeirri flóknu svikamyllu sem viðgengist hefur við framkvæmd fiksveiðistjórnuanr um langt árabil.

Svokölluð “fyrnignarleið” getur ekki gengið upp, vegna þess að fyrir henni er ekki lagagrundvöllur í núverandi fiskveiðistjórnarlögum. Annars vegar byggir “fyrningarleiðin” á því að viðurkennd verði “varanlegur úthlutunarréttur núverandi rétthafa, til næstkomandi 20 ára. Slík er algjörlega andstætt þeirri grundvallarreglu sem fiskveiðistjórnun hefur byggst á til þessa, þ. e. að stjórnvöld séu algjörlega óbundin að úthlutun frá ári til árs.

Verði áður nefndum ólögmætum framkvæmdum við núverandi fiskveiðistjórnun hætt, mun ekki verða þörf fyrir hina svonefndu “fyrningarleið”.

Sameign eða séreign?

Höfundur: Jón Páll Jakobsson, Bíldudal
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál   Efnisorð: fyrningarleið, kvótakerfið

Árið 1983 var komið á kvótakerfi til að koma í veg fyrir ofveiði á þorski, kvótakerfinu var ekki komið á fyrir útgerðarmenn. Núna er kvótakerfið orðið 26 ára og ekkert hefur gengið að byggja upp þorskstofninn.

Útgerðarmenn eru sjálfir búnir að eyðileggja kvótakerfið með græðgi og yfirgangi. Alveg sama þó í lögunum standi að þetta sé sameign þjóðarinnar fara þeir með þetta eins og séreign sína og hefur verið leyft það frá upphafi. Þeir segja að þetta sé sín eign þó að í lögunum standi að þetta sé nýtingarréttur.

Það verður að breyta þessu kerfi; það gengur aldrei upp. Með kvótakerfinu er búið að skapa ákveðna einokunarstefnu með sameign þjóðarinnar. Þeir sem hafa kvótann í dag, sameignina okkar, ráða hvað þeir gera við hann, hvort þeir veiði kvótann, leigi hann eða láti hann einfaldlega synda áfram í sjónum. Við, þjóðin, þ.á.m landsbyggðin, fær engu um það ráðið; það er búið að breyta sameign í séreign!.

Í nafni hagræðingar (segja útgerðarmenn) hafa óæskilegir aðilar verðið keyptir út úr greininni. Því spyr ég hvers vegna borguðu menn svona mikla peninga fyrir óæskilega aðila sem ekki voru að standa sig? Hvers vegna varð að borga fleiri hundruði miljarða fyrir að losna við skussana út úr sjávarútvegnum sem voru hvort eð er með vonlausan rekstur og voru að fara bara nánast á hausinn? Annað sem ég ekki skil er, hvers vegna urðu þessi góðu og velreknu fyrirtæki svona skuldsett? Ég hélt í kannski einfeldni minni að þau væru að nota hagnaðinn af rekstrinum til að kaupa hina út, ekki með lánsfé.

Útgerðarmenn sjálfir skrúfuðu upp verðið á nýtingarréttinum (kvótanum). Hvers vegna gerðu þeir það? Jú, þeir fóru nefnilega með þetta sem sína séreign og réðu alveg verðinu á kvótanum. Verðið á nýtingarréttinum var fyrir löngu komið upp fyrir allt skynsamlegt; það kostaði árið 2006 og 2007 mörg hundruð miljónir að kaupa sér trillu með kvóta og þá er ég ekki að tala um kvóta sem myndi duga til að borga þessar mörg hundruð miljónir, kvótinn sem trillan mátti veiða dugði kannski til að standa undir 1/5 af  afborgunum lána sem voru tekin til að kaupa trilluna; því varð að skrúfa upp verðið á kvótanum til að mynda eign á móti öllum þessum miljónum. Þetta var gert í stórum stíll og þess vegna eru sjávarútvegurinn svona skuldsettur. Svo hrópa allir að fyrningarleiðin muni setja sjávarútveginn á hausinn þegar þeir, sem hafa ráðið yfir sameigninni okkar, hafa gert það einir og óstuddir.

Ásbjörn Óttarsson, 1. þingmaður Norðurlands Vestra, sagði í útvarpsviðtali ekki alls fyrir löngu að staðan í sjávarútvegnum í dag væri sú að það komist enginn inn og enginn út. Sennilega  vegna skuldsetningar því skuldsetningin er kominn langt yfir raunvirði kvótans. Samt verja menn þetta kerfi og segja að fyrningarleiðin sé arfavitlaus. Er ekki  kvótakerfi þar sem mönnum er leyft að veðsetja auðlind heillar þjóðar  arfavitlaus?

Þegar þú kaupir þér jarðaber þá viltu að öll berin séu heil. Þér er ekki vel við það ef berin eru mygluð eða ónýt og oft þarf bara eitt ber til að eyðileggja fyrir þér kaupin á öskjunni. Það er alveg eins með kvótakerfið og það að menn séu farnir að líta á þetta sem algjörlega  sem sína séreign þegar ákveðnir menn veðsettu kvótann (nýtingarréttinn sem þeir máttu ekki veðsetja þar sem hann er sameign þjóðarinnar og skapar ekki eign samkvæmt lögunum) til að kaupa hlutabréf í bönkum og pengingamarkaðssjóðum, eins og nú hefur komið upp, hvernig geta menn varið svona gjörðir? Hvers vegna er kvótinn? Jú, hann var settur  til að vernda fiskistofna fyrir ofveiði og núna veðsetja menn þetta til að kaupa sér hlutabréf í alveg óskyldum rekstri. Þþeir veðsetja nýtingarrétt á auðlind sem er í sameign þjóðarinnar til að kaupa sér hlutabréf í áhættusömu rekstri til að reyna skapa sér ofsagróða. Vissulega koma svona menn sem haga sér svona vondu orði á alla hina en skaðinn er orðinn.

Mér er það algjör ráðgáta hvernig sveitarstjórn Tálknafjarðarhrepps, bæjarstjórn Vesturbyggðar og svo þessir þrír bæjarfulltrúar í Ísafjarðarbæ, geti komið með svona sleggjudóma varðandi fyrninguna. Hvað hafa þau fyrir sér með þessu? Manni dettur í hug að einhverjir sérhagsmunir vegi kannski þyngra heldur en hagsmunir Vestfjarða og fólksins sem þar býr. Kvótakerfið hefur leikið Vestfirði mjög grátt og samt má ekki gera neinar breytingar. Ég er sannfærður að með því að breyta kerfinu munu Vestfirðir blómstra á ný; það er fyrst og fremst vegna kvótakerfsins sem óstandið er orðið svona á Vestfjörðum. 

Á Vestfjörðum er ekki nógur kvóti. Við þurfum að leigja til okkar fleiri þúsund tonn á hverju ári til að geta veitt og unnið fisk allt árið að áliti þessara bæjarstjórna og sveitastjórna  ásamt bæjarstóra Bolungarvíkur á svæðinu viljum við frekar leigja þetta af einhverjum aðilum sem fá þessu kvóta úthlutað og borga fyrir það stórfé  heldur en að borga hóflega leigu til samfélagsins og fá hluta af leigunni aftur heim í formi tekna til sveitafélagsins; þetta er alveg furðulegur rökstuðningur. Bæjarstjórninar vilja frekar halda í kvótakerfið og t.d hefta allt framsal eins og LÍÚ er að bjóða  og gera þá þessa auðlindí  eitt skipti fyrir öll að séreign heldur en að stokka upp og leggja þetta kerfi niður.   

Síðan á ég ekki til orð yfir orð framkvæmdsstjóra 3x-stál þar sem hann segir að talið um fyrningarleiðina sé farið að draga mátt úr sjávarútvegnum og mjög hætt sé á stöðnun í greininni. Ætli kreppan vegi ekki þarna þyngra heldur en umræða um fyrningarleið? Ætli háir vextir og erfitt sé að fá lánsfé, og ef það fæst sé það mjög dýrt, vegi ekki þyngra heldur en umræða um fyrningarleið? Svona sleggjudómar eru alveg stórkostlegir að öll endurnýjun bara hverfi og 3x-stál hætti að fá verkefni! Get bara ekki annað en hlegið að svona sleggjudómum. Það mætti halda að það verði alkul ef þetta kerfi verði lagt niður. Þetta kerfi var sett á nánast án umhugsunar og það er alveg hægt að leggja það niður án þess að 3xstál fari á hausinn og verði verkefnalaust. Ekki hefur verið mikill endurnýjun á skipakosti í þessu góða  “kvótakerfi” ég veit ekki betur en nánast eina endurnýjunin hafa átt sér stað í smábátakerfinu. Er ekki skipakostur t.d HG orðinn nokkuð gamall? Yngsti togarinn orðinn tuttugu ára og elsti kominn langt á fertugsaldurinn.

Að lokum: Halda halda að Ríkisútvarpið og svæðisútvarpið Vesturlands og Vestfjarða sé kostað af talsmönnum þeirra sem eru á móti fyrningu. Alla vega heyrir maður bara talað við fólk sem er á móti fyrningu eða öllum breytingum.

Kvótasjúklingar þarfnast meðferðar

Höfundur: Jónas Bjarnason efnaverkfræðingur
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál   Efnisorð: framtíðarsýn, kvótakerfið Evrópusambandið

Sífelldar umræður eru um sjávarútvegsmálin og hvaða samningsstöðu við Íslendingar höfum, ef til aðildarumsóknar að ESB kemur.  Í Fréttaaukanum í Sjónvarpinu 3.5. sl. var fjallað um málin.  Rætt var við Friðrik J. Arngrímsson framkvæmdastjóra LÍÚ, Benedikt Jóhannesson, Eirík Bergmann, Styrmi Gunnarsson og Joe Borg, framkvæmdastjóra sjávarútvegsnefndar ESB.

Íslendingarnir skiptust upp í vantrúaða og vongóða álitsgjafa varðandi það, að Íslendingar haldi sínum veiðiréttindum við Ísland (óbreyttum) ef til aðildar á að koma.  Hinir vantrúuðu töldu, að við myndum ekki geta komið í veg fyrir veiðar fiskiskipa ESB aðila við Ísland og að fjárfestingar þeirra í sjávarútvegi á Íslandi sé ekki hægt að stöðva, en þyngst vægi, að síðasta orðið í þeim efnum verði í Brussel og tilgangslaust sé að vera með vangaveltur þar um nú.  Hinir vongóðu vildu meina, að Ísland gæti orðið sérsvæði, sem héldi sínum réttindum með eigin ákvæðum eða að til komi beinlínis breytt ákvæði um fiskveiðar í norðurhöfum yfirleitt, en það gilti fyrir Noreg og Ísland auk þess sem hlutfallslegur stöðugleiki muni vernda íslensk réttindi gagnvart ásókn ESB. 

En flestir ræddu um kvóta og aftur kvóta.  Einnig virtist enginn gera ráð fyrir því, að breytingar að gagni verði á stefnu bandalagsins fram til 2012, en það er lokatakmark fyrir nýjar reglur.  En einmitt kvótastefna bandalagsins hefur ekki miklar líkur á því að vera við lýði lengur en örfá ár.  Benedikt benti á, að allar veiðar ESB næmu 7 milljón tonnum á ári en okkar veiðar væru 2 milljón tonn.  Við værum semsagt umtalsverðir samningsaðilar með mikið vægi.  Þetta er ágætur punktur því veiðar ESB eru á stöðugri niðurleið og eins líklegt er, að engin 7 milljón tonn verði veidd 2012.  Veiðar fiskiskipa þar er nánast atvinnubótavinna og aflabrögð eru komin niður úr öllu valdi og hafa verið á niðurleið í áratugi. Þeir verða að ráða bót á allt of stórum flota með öðrum leiðum en smáskammtalækningum. Og einmitt kvótakerfi þeirra leiðir til andstyggilegs brottkasts, en lýsingarorð af þessu tagi er viðeigandi nú þar sem þau eru notuð af mörgum.

Varla nokkur maður telur, að stefnu bandalagsins verði ekki breytt. Þessvegna eru nánast engar líkur á því, að okkur verði settir þeir skilmálar eftir 2-3 ár, að við föllum í einu og öllu undir þeirra reglur, sem eru og verða ónýtar. Þá eru þeir varla með réttu ráði.

En jafnvel okkar menn ræða bara um kvóta og engar breytingar á veiðarfærum og útgerðarháttum.  Ástand í lífríki hafsvæða bandalagsins er vont og helstu fiskstofnar hafa breyst erfðafræðilega, sennilega allir.  Varla er nokkur maður í ESB í vafa um að notuð séu allt of þung veiðarfæri, botnvörpur, og að þær séu búnar að eyðileggja u.þ.b. ¾ af botnfiskstofnum hafsvæðanna með skrapi og það jafnvel mörgum sinnum hver blettur botnsins á ári á mörgum fyrrverandi bestu hafsvæðum í þeirra umdæmi.  Það er andvísindahyggja og skortur á viðurkenningu á nauðsyn á sjálfbærum veiðiskap og viðhaldi á fjölbreytileika í lífríkinu í gangi sem stendur, þrátt fyrir háværar kröfur um breytingar þar á.  Embættismenn eru íhaldssamir og íslenskir lögfræðingar hugsa einnig í fortíðinni, en nú er nauðsyn á hinu gagnstæða, veiðiskap í samræmi við þá sýn, að unnt sé að byggja upp fiskstofna.  Við teljum okkur hafa verið að byggja upp þorskveiðar undanfarin mörg ár, en erum í raun eiginlega alltaf á niðurleið og einnig nú, í ár, eru blekkingar í gangi um það hvort þorskstofninn sé vaxandi eða ekki.

Það var engin framtíðarsýn í þeim myndum, sem fylgdu þessum þætti í RÚV.  Stór og þung botnvörpuskip út um allt og önnur skip vart sjáanleg.  En ég leyfi mér að spá því, að þau séu á leiðinni út og að þau muni að mestu víkja fyrir línuveiðurum og sérútbúnum netveiðiskipum á næstu árum auk þess sem smáfleytum mun fjölga mjög.  Það er ekki allt í lagi, að þetta sé sýnin, sem er kynnt landsmönnum leint og ljóst og það er aumingjaskapur hjá mörgum sjávarvísindamönnum, að taka ekki undir kröfur um minnkun á botnvörpuveiðum og dragnótarveiðum.  Skortur á sönnunum eru ekki lengur frambærilegar skýringar sem afsökun nú í ljósi fyrirliggjandi vísindaniðurstaðna.

Eignarhald á aflaheimildum er réttlætismál

Höfundur: Viðar Ingvason
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál   Efnisorð: aflaheimildir, mannréttindi

Ég set dæmið upp á eins einfaldan hátt og ég mögulega get :

Ég geng út frá því að mannréttindi hvers ríkisborgara á Íslandi séu að eiga jafnan hlut í verðmæti aflaheimilda þjóðarinnar og auðlegð fiskimiðanna. Með þær sé farið með þjóðarhag i fyrirrúmi. Ef stjórnarskráin og lög landsins tryggja það ekki er réttarfarið gallað.

Í álitsgjöf Mannréttindadómstóls sameinuðu þjóðanna segir: „íslensku lögin um stjórn fiskveiða brjóta í bága við jafnræðisreglu 26.gr.  Mannréttindasamningsins.“

1. Aflaheimildir voru færðar útgerðarmönnum (ekki sjómönnum).

2. Framsal og veðsetning þessara aflaheimilda var lögleidd af stjórnvöldum.

3. Verð á aflaheimildum var blásið upp í margfalt raunvirði.

4. Margir útgerðarmenn fóru út í leigubrask með þessar heimildir og högnuðust mikið.

5. Mörg eru dæmi þessa að útgerðarmenn seldu aflaheimildir, tóku þá peninga út úr sjávarútvegnum og notuðu sem sína eigin í persónulegt brask.

6. Stórar útgerðir veðsettu aflaheimildirnar í Íslenskum bönkum og erlendum m.a. Deutche Bank, segir mér útgerðarmaður að 60% af Íslenskum aflaheimildum séu veðsettar í þessum Þýska banka. 
Útgerðarmennirnir fengu lán út á þessar heimildir og þeir peningar virðast ekki vera í bókum þessara útgerðarfyrirtækja.

Opinberar stofnanir hafa fram að þessu varið þennan gjörning og staðið með kvótaeigendum.Í mínum huga er þetta stærsta rán Íslandssögunnar, dæmi hver fyrir sig.

Þeir útgerðarmenn sem ekki hafa braskað með aflaheimildir verða að fá að halda áfram sínum rekstri og njóta heiðarleika sí

Hvar er ,,gjafakvótinn”?

Höfundur: Jökull Guðmundsson lífeyrisþegi
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál   Efnisorð: Bæta við nýju efnisorði, gjafakvóti, kvótakerfið, útgerðarmenn

 Áður en nýtt fiskveiðiár hefst taka stjórnvöld ákvörðun um þann hámarksafla sem heimilað verður að veiða samtals af hverri fisktegund á fiskveiðiárinu sem í hönd fer.  Síðan er þessu hámarks magni skipt upp í veiðiheimildir og deilt út til þeirra sem uppfylla skilyrði sem lög kveða á um að til staðar þurfi að vera til að eiga rétt á úthlutun.  Þessar aflaheimildir eru veittar útgerðarfélögum, sveitarfélögum og einstaklingum án endurgjalds, og er af þeim sökum dregið nafnið ,,gjafakvóti”.

Nú bregður svo við að í hvert sinn sem rætt er við einhvern útgerðarmann, forsvarsmenn hagsmunasamtaka útgerðanna eða menn úr forustusveit hagsmunagæsluflokks þeirra, Sjálfstæðisflokksins,  þá fæst enginn til að viðurkenna að verið sé að fiska upp í einhvern gjafakvóta.  O sei sei nei,  ,,um og yfir 90%  af veiðiheimildunum eru keyptar dýrum dómum”, segja þeir alveg stórhneykslaðir á fávíslegum spurningum fréttamanna.

En enn spyrja fávísir landkrabbarnir,  hvað varð þá af öllum gjafakvótanum, og hvaðan kom allur þessi kvóti sem keyptur var þegar búið var að úthluta endurgjaldslaust öllum heimildunum sem sækja má í fiskistofnana á fiskveiðiárinu?

Getur það verið að yfir 90% gjafakvótans hafi fyrir einhver mistök lent hjá einhverjum sem ekki ætla sér að veiða fisk, og þeir selji svo hinum sem nenna að veiða fisk, fyrir himinháar upphæðir.  Þarf þá ekki að endurheimta þessi 90% frá þeim sem ekki ætla að róa og koma þeim í hendur þeirra  sem róa til fiskjar?  og þá er spurningin sú, hvers vegna hafa ekki hinir raunverulegu veiðimenn fyrir löngu krafist þess að það verði gert?

Eða getur það verið að allir þiggjendur gjafakvótans hafi stokkið til og selt hann öðrum  og síðan keypt sér nýjan kvóta svipaðan eða alveg eins og þann sem seldur var?  Jafnvel selt aftur nýjakeypta kvótann og keypt sér enn nýrri fyrir ennþá hærra verð?  Og jafnvel einu sinni enn selt og síðan keypt með þátttöku skipshafna veiðiskipanna.  Það fer færri sögum af hlutdeild skipshafnanna þegar selt er.

Kvóti er nú ekki eins og einhver vara sem seld er yfir búðarborð og aka þarf heim.  Viðskiptin geta bara farið fram með tölvupóstum um landið þvert og endilangt, og bókfært með einföldum færslum í tölvubókhaldið.

En til hvers er leikurinn gerður spyr landkrabbinn?  Því ekki bara að veiða upp í gjafakvótann?
Er þetta kannski hin margrómaða hagræðing í sjávarútvegi sem sumum verður svo tíðrætt um.  Það skilur það að vísu ekki nokkur venjulegur maður hvar hagnaðurinn af þeirri hagfræði liggur, en það er auðvitað snilldin sem því veldur.  Hagræðingarprelátar útvegsins á Íslandi slá víst öll snilldarmetin.  

Og enn bæta þeir um betur og virðast hafa náð einhvers konar samráði við þorskinn í hafinu um það að aðeins fyrsta flokks einstaklingum úr fiskistofninum sé heimilt að synda í veiðarfærin.  Og svo vel heldur þetta samkomulag við þorskinn að afar sjaldgæft er orðið að  annars flokks fiskur eða smáfiskur komi um borð. Hvað þá heldur í land.

Svo þegar einhver útgerðin er komin með fullt hús af veiðiheimildum upp á 4.200 krónur á kíló í staðinn fyrir gjafakvótann, þá má bara labba með útskriftina úr bókhaldinu í bankann og slá lán upp á milljarða, og setja ógnarverðmætan kvótann að veði.  Ekkert mál.  Þá er loksins hægt að róa til fiskjar og sækja blessaðan bútunginn og selja hann svo fyrir 200 krónurnar þegar í land er komið.

Það þarf kannski að narta eitthvað í 4.000 kallinn sem eftir stendur af bankakvótaláninu upp í kostnað og eitthvað má svo láta af hendi rakna til þeirra sem standa vaktina í stjórnarráðinu og ekki er nú verra að eiga hönk upp í bakið á einum eða tveimur fjölmiðlum ef að kerfinu skildi nú verða sótt.   Svo bjóðast alls konar fjárfestingarkostir í hótelum og skrifstofuglerturnum að ógleymdum möguleikum á plássi fyrir fjármagn í þurrk á peningaþvottasnúrum krosstengdra E.H.F félaga á Tortola.  

,,Fjandakornið”  getur þetta verið?

Sumir eru jafnvel svo forhertir í fordæmingu sinni að benda á að þarna sé einmitt komin í ljós uppskriftin að hátterni sumra útrásarvíkinganna sem t.d. seldu sjálfum sér fram og aftur milli flækju-félaga sinna eitt stykki bráðónýtt flugfélag sem hækkaði í verði við hverja vendingu þó á sama tíma hrakaði rekstrinum.  Að lokum hentu þeir flugfélaginu og sátu uppi með með milljarða gróða af braskinu. Landkrabbinn spyr enn og aftur.  Er þetta hægt Matthías?