Þínar fréttir, þín skoðun

Skömm Ríkisútvarpsins

Höfundur: Tryggvi Gíslason - fyrrverandi skólameistari í Menntaskólanum á Akureyri
Flokkur: Samfélagið, Stjórnmál  

Áramótaskaup Ríkisútvarpsins var eins og við var að búast grátt gaman, þar sem á einstaka stað var slegið á létta strengi, en einkum níðst á fólki og óþverrabrandarar hafðir í fyrirúmi. Hefur öllu skammotað aftur síðan Stefán Jónsson, Flosi og Jón Múli skemmtu með léttri gamansemi sinni.

Af öllu aumu í Áramótaskaupi Ríkisúvarpsins frá upphafi voru þessi orð þó verst: „Við [Norðmenn] tökum þó ekki ábyrgð á innfæddum sinnissjúkum karlmönnum á miðjum aldri sem skjóta þig og/eða sprengja húsið þitt með áburðarsprengjum.”

Nú veit ég, að Páll Magnússon útvarpsstjóri biðst ekki afsökunar á þessum orðum. Hann biðst aldrei afsökunar á neinum afglöpun sínum né starfsmanna sinna. Hins vegar vil ég fyrir hans hönd og sem gamall starfsmaður Ríkisútvarpsins biðja frændur okkar og vini Norðmenn afsökunar á þessum orðum. Þetta áttu þeir ekki skilið eftir mestu hörmungar sem yfir norsku þjóðina hafa dunið á friðartímum.

Hafi Ríkisútvarpið skömm fyrir.

Gráir fyrir járnum á Gaza

Höfundur: Ingólfur Steinsson, - tónlistarmaður
Flokkur: Samfélagið, Stjórnmál, Utanríkismál  

Nú stendur Ísraelsher grár fyrir járnum og segist tilbúinn að hefja nýtt jólagereyðingarstríð á Gaza-ströndinni.

Ég sé hvergi skrifað um þetta á íslenskum fréttasíðum sem eru uppteknar af þyngd Ásdísar Ránar, túrtappaauglýsingum og öðru yndisefni sínu.

Nú erum við nýbúin að  viðurkenna ríki Palestínumanna. Ég sakna þess að heyra ekki mótmælaraddir við blygðunarlausum hótunum ísraelska hersins um yfirvofandi múgmorð á saklausu fólki og eyðileggingu. Ljóst er að þeir þykjast geta farið sínu fram, óhræddir við linkuna Óbama, en þrátt fyrir að hafa  orðið uppvísir að margvíslegum stríðsglæpum í jóladrápunum 2008 hafa þeir í engu verið látnir svara fyrir glæpi sína.

Ég skora á Íslendinga að mótmæla kröftuglega fyrirhugaðari árás eins öflugasta herveldis Jarðar á eitt þéttbýlasta svæði hennar til drápa og limlestinga á saklausum borgurum, konum og börnum.

Utanrískisráðherra ætti að senda kröftug mótmæli til ríkisstjórnar Ísraels, USA og einnig til Evrópusambandsins og það strax, áður en þessi nýjasta útrýmingarherferð Ísraelsmanna hefst!

Sameiningartákn þjóðar

Höfundur: Tryggvi Gíslason - Fyrrverandi skólameistari Menntaskólans á Akureyri
Flokkur: Samfélagið, Stjórnmál  

Ólafur Ragnar Grímsson er mikilhæfur stjórnmálamaður og verður talinn meðal svipmestu stjórnmálamanna lýðveldistímans. Hann getur brugðið sér í mörg líki og látið með eindæmum ólíkindalega og komið andstæðingum sínum á óvart, eins og slyngum stjórnmálamönnum er tamt. Flestir túlka óljós orð hans í áramótaávarpinu á nýársdag á þann veg, að hann muni ekki bjóða sig fram til forseta að nýju. Hins vegar má eins vel túlka þau á þann veg, að ef á hann verði skorað, muni hann svara kalli. Litlar líkur eru hins vegar á því að á hann verði skorað. Nú er nóg komið af Ólafi Ragnari Grímssyni sem forseta Íslands.

Orð hans í Kryddsíldinni á gamlársdag vöktu mér furðu – komu mér á óvart, þegar hann talaði um þá „kenningu manna” að forsetaembættið væri sameiningartákn, enda vissi hann ekki til að neitt sambærilegt orð væri til í öðrum málum um þjóðhöfðingja, og væri þetta séríslenskt fyrirbæri og kenningin búin til af þeim sem vilja „koma böndum á forsetann”.

Stundum hendir það mælska menn sem ástunda málskrúð eða lýðskrum og eru blindaðir af eigin ágæti að vita ekki hvað þeir segja af því að þeir þurfa ekki að hugsa áður en þeir tala. Til er saga austan af fjörðum um mælskasta verkalýðsleiðtoga kalda stríðsins sem í miðri hvatningarræðu stansaði við og mæli: „Hvurn andskotann er ég eiginlega að segja?” Svo gekk hann úr ræðustól.

En aftur að kenningunni um þjóðhöfðingja sem sameiningartákn. Fjölmargir þjóðhöfðingjar hafa orðið þjóð sinni sameiningartákn bæði fyrr og síðar. Í síðari heimstyrjöldinni varð Hákon sjöundi Noregskonungur sameiningartákn norsku þjóðarinnar, raunar á sama hátt og Kristján tíundi Danakonungur, bróðir hans, afi Margrétar annarrar Danadrottningar. Þegar Hákon sjöundi var sjötugur, hinn 3. ágúst 1942, var hann landflótta í Lundúnum. Þúsundir Norðmanna og Englendinga tóku þátt í hyllingargöngu í Hyde Park og konungur talaði til 5000 Norðmanna í Albert Hall. Vakti þessi atburður athygli hins frjálsa heims og varð milljónum manna hvatning til þess að berjast gegn kúgunaröflunum. Heima í Noregi báru frjálsir Norðmenn blóm í hnappagatinu þennan dag til heiðurs konungi sínum.

Í Danmörku situr Margrét önnur Danadrottning á friðastól og er lýsandi sameiningartákn einnar fremstu menningarþjóðar í heimi. Á gamlársdag flutti hún fertugasta gamlársdagsávarp sitt. Danskir fjölmiðlar hafa síðan fjallað um drottningu sína sem sameiningartákn og skrifa m.a. um ræðuna: „Talen favner alle, berører alle og inkluderer alle, så vi alle sammen føler os lidt mere danske, når dronningen har sagt Gud bevare Danmark, og vagterne foran Amalienborg genindtager skærmen.
”

Ef þetta eru ekki dæmi um sameiningartákn meðal annarra þjóða, veit ég ekki hvað sameiningartákn er.

Hafnarfjarðarbær ekki féflettur. Svar við grein Karls Garðarssonar.

Höfundur: Dr. Bjarki Jóhannesson - sviðsstjóri/skipulags- og byggingarfulltrúi Hafnarfjarðar
Flokkur: Fjármál, Samfélagið, Stjórnmál  

Í Fréttablaðinu 21. desember birtist greinin „Hafnarfjarðarbær féflettur – og öllum er sama“ eftir Karl Garðarsson. Karli er þakkað fyrir að opna mjög þarfa umræðu, en þó eru nokkur atriði varðandi aðkomu embættis byggingarfulltrúa sem ástæða er til að leiðrétta, og jafnframt að minnast á ábyrgð byggingarstjóra í þessu máli.

Karl fjallar um skort á réttri skráningu byggingarstigs fasteigna, sem er grundvöllur álagningar fasteignagjalda. Þar sem hús sem flutt er inn í séu enn skráð sem fokheld, innheimtist aðeins hluti lögboðinna fasteignagjalda af þeim. Karl fullyrðir síðan að ekkert sé gert í málinu og að lítið sem ekkert eftirlit hafi verið með því að fasteignamat sé rétt skráð í bænum. Bæjaryfirvöld hafi ekkert gert í málinu svo árum skipti, en hafi loks vaknað af „Þyrnirósarsvefni“.

Ég upplýsti Karl um nokkur atriði í símtali, m.a. að þetta ástand væri afrakstur þenslunnar, og að bærinn hafi byggst það hratt upp og framkvæmdir verið það miklar að ógerningur hafi verið að fylgja þessum málum eftir. Á árunum 2003 – 2007 voru stundum samþykkt 10 – 15 byggingarleyfi á viku og eftirlitsmenn náðu rétt að hlaupa á milli húsa í úttektum. Á árinu 2007 voru byggingarleyfin t.a.m. um 250 talsins. Í aðdraganda hrunsins fór að hægja á þessu, og jafnframt fóru eftirköst þenslunnar að koma í ljós. Meðal þess var að einstaka byggingarstjórar höfðu látið undir höfuð leggjast að óska eftir úttektum sem er lögboðin skylda þeirra. Þetta á þó alls ekki við um alla byggingarstjóra. Meðal þessa voru fokheldisúttektir og lokaúttektir, sem mynda grunn fyrir rétta skráningu húsnæðisins. Dæmi voru jafnvel um það að hús væru skráð á byggingarstigi 1, sem þýðir aðeins að byggingarleyfi hafi verið gefið út, þó svo að húsin væru fullbyggð og fólk flutt inn í þau. Það gefur aðeins 10% af fullu fasteignamati. Við brugðumst strax við þessu og frá og með árinu 2008 höfum við verið að krefja byggingarstjóra iðnaðarhúsnæðis og fjölbýlishúsa um fokheldisúttektir og lokaúttektir, sem er forsenda þess að færa byggingarstig upp og þarmeð innheimta full fasteignagjöld. Þ.e. færa húsnæði af byggingarstigi 4 (fokhhelt) sem gefur 50% af fullu fasteignamati og upp á byggingarstig 7 (fullbúið) sem gefur fullt fasteignamat.

Samkvæmt eldri skipulags- og byggingarlögum voru úrræði okkar fram til ársins 2010 að beita dagsektum til að fá byggingarstjórana sjálfa til að sækja um lokaúttekt og þurfti það allt að fara gegnum skipulags- og byggingarráð og síðan bæjarstjórn, sem tók ærinn tíma. Með nýjum mannvirkjalögum, sem tóku gildi 1. janúar 2010 getur byggingarfulltrúi boðað lokaúttekt og ef byggingarstjóri mætir ekki, sett á hann dagsektir, allt án milliliða.

Á þessu tímabili höfum við verið með 130 slík eftirrekstrarmál í gangi og árangurinn hefur verið að á árunum 2009 og 2010 skilaði þetta 50 fokheldisúttektum íbúðarhúsa með 240 íbúðum og um 50 fokheldisúttektum á atvinnuhúsnæði. Lokaúttektir voru álíka margar, en lokatölur þessa árs liggja enn ekki fyrir. Þar með hafa umtalsverð fasteignagjöld skilað sér.

Þar með er ekki öll sagan sögð hvað varðar fasteignagjöldin. Nú er það svo, að hafi lokaúttekt ekki farið fram, en húsið teljist fullbúið, færir Þjóðskrá (Fasteignamat ríkisins) matsstig húsanna upp í matsstig 8, sem þýðir að 95% af fullu fasteignagjaldi eru innheimt. Karl tekur sérstaklega upp skráningu einbýlishúsa. Því miður er það oftast svo að ekki er gerð lokaúttekt á einbýlishúsum og liggja til þess ýmsar ástæður, einkum þær að eigendur ljúka oft við hús sín án aðkomu byggingarstjóra. Fjöldi slíkra mála er slíkur að ógerningur er að sinna þeim, enda eru flest þessara húsa með matsstig 8 og skila þ.a.l. 95% fasteignagjalda. Hér er því ekki um það tekjutap eða mismunun íbúa að ræða sem Karl heldur fram. Það er því mjög villandi að benda á að fjöldi húsa sé á byggingarstigi 4 og fasteignagjöld skili sér ekki þess vegna, þar sem í flestum tilvikum er matsstigið 8.

Þetta fékk Karl allt upplýst, en fjallar ekki um í grein sinni. Því skal þó ekki mótmælt að full þörf er á að taka betur til í þessum skráningarmálum og yfirliti yfir þau. Best væri að fara um bæinn og gera fullkomna úttekt á þessu, eins og Karl bendir réttilega á. Því skal þó bætt við að þar þarf að fara að lögum, en þess munu dæmi, að sveitarfélög skrái byggingarstig 7 án þess að lokaúttekt hafi farið fram. Slíkt gerum við ekki í Hafnarfirði.

Um snjallsímasvindl í háskólum landsins

Höfundur: Háskólanemar -
Flokkur: Samfélagið, Skólamál  

(Frá ritstjórn Eyjunnar: Sú almenna regla gildir, að aðsendar greinar eru birtar undir fullu nafni höfundar nema sérstakar aðstæður komi til. Eyjan hefur kynnt sér bakgrunn þessa máls og telur að greinin eigi erindi við lesendur þótt höfundar hennar komi ekki fram undir nafni.)

Á seinustu árum, og þá sérstaklega á þessu ári, hafa snjallsímar orðið mjög vinsælir hér á landi. Með þessum símum er ekki bara hægt að spila leiki, taka upp myndbönd og ljósmyndir heldur er hægt að vista heilu gagnasöfnin inni á þessu litla tæki. Snjallsímar, eins og við þekkjum þá í dag, eru í raun ekki lengur símtæki – heldur litlar nettengdar tölvur sem m.a. er hægt að nota sem síma.

Eins og með margt annað þá hefur þetta í för með sér mikla kosti og mikla galla. Ástæðan fyrir þessum skrifum okkar er sú ógn sem að háskólasamfélaginu steðjar í þessum efnum. Það er nefnilega orðið þekkt að nemendur eru farnir að vista glósur sínar í snjallsímum sínum og í miðju prófi fara þeir á salernið þar sem þeir geta nánast eftirlitslaust rifjað upp námsefnið í símanum og mætt fullir fróðleiks aftur í sæti sitt í prófinu.

Sumar deildir innan, t.a.m. innan Háskóla Íslands, eru með próf sem nemendur verða að standast til þess að geta haldið áfram námi. Það sem einkennir þessi próf er yfirleitt há fallprósenta og oft eru prófin þannig uppbyggð að þau snúa að litlum hluta námsefnisins þar sem þú annaðhvort ert með allt þitt á hreinu, ert tiltölulega heppinn eða þú ferð ekki í gegn.

Nemendur búa sig yfirleitt undir þannig próf með því að brjóta niður námsefnið, búa til svokallaðar „beinagrindur“ og læra megnið af námsefninu utanbókar – enda er þjálfun í því hluti af prófinu. Þegar nemendur eru hins vegar farnir að geta stólað á það að sjá hvaða spurningar koma (sem gilda e.t.v. 30% hvor) og geta síðan farið á salernið og rifjað upp beinagrindina með hjálp símans þá eru þeir augljóslega komnir með dágott forskot á samnemendur sína og eru um leið að svindla á prófinu.

Það eru alltaf einhverjir sem reyna að svindla á prófum og hefur það eflaust tíðkast í gegnum mannkynssöguna með ýmsu móti. Þegar svindlið er hins vegar orðið svona auðvelt og jafn umtalað innan háskólasamfélagsins og raun ber vitni þá er kominn tími til aðgerða. Dæmi eru um nemendur hafi komist upp með athæfi sem þessi og hafi gortað sig af því við aðra nemendur og jafnvel tekið svo til orða að þeir „sigrað kerfið“.

Það er erfitt að meina fólki að fara á salernið í prófi. Yfirleitt er það þannig að sá aðili sem situr yfir prófinu fylgir nemanda á salernið. Hann getur hins vegar ekki fylgt honum alla leið inn á salernisbásinn. Það myndi eflaust vera eðlilegt að leitað yrði á nemanda, þ.e. til þess að ganga úr skugga um að hann sé ekki með neitt á sér sem getur hjálpað honum. Þetta er hins vegar ekki gert. Nemendur hafa frjálsar hendur þegar inn á salernið er komið.

Við sem skrifum þessa grein myndum hins vegar taka því fagnandi ef á okkur væri leitað, þar sem það myndi leiða í ljós að maður væri ekki að brjóta neinar reglur.

Margir nemendur stóla á námslán til þess að framfæra sér yfir námstímann. Námslánakerfið sem við búum við í dag er þannig uppbyggt að þú þarft að standast að minnsta kosti 18 ECTS einingar til þess að fá lágmarksnámslán. Þegar aðili stendur frammi fyrir því að taka jafnvel eitt próf sem ræður úrslitum um það hvort þú annars vegar færð að halda áfram námi og hins vegar hvort þú færð námslán greidd að önn lokinni þá er manni ekki orðið sama um það þegar samnemendur manns komast upp með svindl skipti eftir skipti.

Það er bagalegt þegar menn hafa lagt á sig margra mánaða vinnu til þess eins að standast ákveðið próf þegar aðrir aðilar komast upp með það að þurfa vart að gera annað en að millifæra glósur frá fartölvu yfir á snjallsíma sem þeir fá síðan að taka með sér í próf.

Lausn á þessu væri einfaldlega að banna nemendum að taka með sér síma í próf, enda hafa þeir engin not fyrir slík tæki á meðan á prófi stendur. Væri því eðlilegast að nemendur væru beðnir um að slökkva á farsímum og þeir geymdir á ákveðnum stað fremst í stofunni þar sem próf er tekið; ef þeir yfirhöfuð þurfa að taka síma með sér. Þá í kjölfarið af því væri eðlilegt að leita á mönnum ef þeir þurfa að yfirgefa kennslustofuna í miðju prófi.

Aðrar leiðir til próftöku er vissulega eitthvað sem háskólasamfélagið þarf að skoða með alvarlegum augum. Alla jafna verður að reikna með því að próf séu gerð í þeim tilgangi að prófa þekkingu nemenda og jafnvel þannig úr garði gerð að allir séu jafnir fyrir þeim. Þegar menn eru hins vegar farnir að hafa frjálsar hendur um aðferðir til þess að svindla á þessum prófum sökum nútímatækni þá er mögulega kominn tími til einhverra breytinga.

Til dæmis mætti nefna munnleg próf, þar sem þekking nemenda er könnuð og þeir fá að tjá sig um ákveðinn hluta námsefnisins frammi fyrir óháðum matsaðilum. Þá mætti einnig nefna gagnapróf þar sem prófin væru þannig uppbyggð að nemendur leysa úr verkefnum sem eru raunhæf og nemendur leitist við að komast að einhverri niðurstöðu með hjálpa allra gagna þó þannig að nemendur geti einungis notað gögnin til þess að staðreyna að rétt hafi verið farið með og ekkert hafi gleymst – en til þess þurfa menn yfirleitt að þekkja efni gagnanna vel. Eðli málsins samkvæmt geta menn ekki verið að frumlesa efni í prófi.

Þetta vandamál virðist vera falið innan veggja háskólanna og virðast stjórnendur, sem og þeir sem sjá um kennslu, einfaldlega ekki sjá vandamálið og hversu umfangsmikið það er orðið. Það grundvallast af því að nemendur þeir, sem stunda þessa iðju, hafa einfaldlega hag af því að halda þessu innan ákveðins kjarna. Höfundar þessarar greinar vilja því koma þessu á framfæri og um leið vekja athygli á nokkrum leiðum sem gætu mögulega komið í veg fyrir þessa misnotkun. Það er skiljanlega okkar hagur að koma ekki fram undir nafni svo jafnræðis sé gætt – enda líklegt að þessi afhjúpun verði ekki vinsæl.

Á tímum sem þessum, þegar háskólar og aðrar menntastofnanir eru yfirfullar af nemendum, er mikilvægt að ákveðið aðhald sé á þessum málum. Það er hagur okkar allra, þjóðfélagsins og háskólasamfélagins, að þeir hæfustu komist áfram og að þeir sem hafa hingað til komist upp með svindl og pretti séu stöðvaðir af.

Baráttan við skuldavanda heimilanna: Öllum brögðum beitt?

Höfundur: Jónas Gunnar Einarsson - rithöfundur
Flokkur: Efnahagsmál, Fjármál, Samfélagið, Stjórnmál, Viðskipti  

Níunda október 2011 hófst önnur umferð í Íslandsmóti seljenda og kaupenda húsnæðislána heimilanna við stóra samningaborðið úr fyrstu umferð, þegar aleina fulltrúa kaupenda var fleygt heim til sín eins og víðfrægt er orðið og Jóhanna og þau fjórtán fóstbræður seljendur og eigendur húsnæðislána heimilanna sömdu einhliða fyrir kaupendur.

Með ósk og von, þau hafi lært eitthvað síðan, er því miður ekki uppörvandi í upphafi leiks hve hefðbundinn blær seinkunar tafataktík samningatækni úr herbúð seljenda og Jóhönnu er þegar farin að lita leikinn sem ekki lofar góðu um framhaldið.

Hugmyndafátækt og ráðleysi og undarlegt stjórnleysi í framgöngu og upplýsingamiðlun eru að sama skapi sterk einkenni stjórnunarbrags Jóhönnu og co.

Þess vegna þarf engum að koma á óvart hve skammt höfum enn gengið götuna í tiltekt eftir hrun. Hve óbreytt virðist enn allt og fast í hendi um breytingar. Og auðvelt að skilja hve pirringur fer sívaxandi með þetta endemis status quo. Ekki síst þegar ráð og leiðbeiningar berast að innan og utan stjórnarráðsins og allar forsendur um það bil pottþéttar.

Enn auðveldara er þó að skilja pirringinn og þunglynda vanlíðan með þetta endemis ástand þegar fjölmiðlar landsins eru þar að auki staðnir að verki dag eftir dag um furðuleg vinnu brögð hagsmunagæslu. Og ekki skánar þegar ósjaldan týna sér smábörn í dótaleik alskyns fréttaefni sem litlu skiptir almenning á Íslandi, ekki síst á krepputíð í margföldum skilningi.

Hlutlægni kastað fyrir borð!
Leiðari Morgunblaðsins í morgun 13. okt. 2011 t.d. auðveldlega og rétti lega skammar stór furðulega fram göngu RÚV þessa dagana fyrir skort á hlutlægni í fréttaflutningi.

Mun alvarlegri er þó nafnlausa úttektin í Fréttablaðinu í gær 12. okt. 2011, undir heit inu: Baráttan við skuldavanda heimilanna. Allri hlutlægni er beinlínis kastað fyrir borð í þessari furðulegu úttekt þar sem harðtuggið er saman úr meir en vafasömum heimildum, allar upp runnar úr einu föðurhúsi skjald borgar um seljendur/eigendur húsnæðislána heimilanna.

Fréttablaðið skautar því miður svo skringilega skakk og skjön yfir málið að blaðið dæmir sig úr leik. Að minnsta kosti væri rautt spjald við hæfi og tveggja leikja bann.

Undir yfirskini hlutlægni úttektar sem þylur upp óvíst annars aðila málsins og getur í engu annars en hentar einsýni höfundarins er ekki einu sinni hirt um að geta þess hvaða huldu maður skrifar; enda er augljóst hverju sem les að ekki er auðvelt að taka ábyrgð á þessum hræri graut sem eins og hangir uppi útveggur aleinn meðan auglýsir sig verslunarmiðstöð.

Fréttablaðinu hefur sem sagt orðið hér á einkar alvarleg skyssa á fjölmiðlamarkaði. Og hefur nú að auki loksins ótvírætt skipað sér í lið með bönkum og stjórn völdum og öllu hinu í þessu liði sem málpípa gegn kaupendum hús næðislána og heimilunum í landinu.

Fréttablaðinu er því að óbreyttu als ekki lengur treystandi um eitt né neitt er varðar þetta langsstærsta hagsmuna mál neytenda á Íslandi sem með sívaxandi þunga hótar að hleypa upp samfélags sáttmála þjóð arinnar.

Góð fjölmiðlavenja
Um góða fjölmiðlavenju gildir eins og um góða stjórnunarvenju: Útgangspúnkturinn er tví þættur: a) Góð og gild venja um eðlilega og sanngjarna starfshætti, bragarhátt, stíl, og b) Persónulegt mat hvers og eins á því hvað telst vera eðlilegt og sanngjarnt í framkvæmd.

Fréttablaðið hefði átt að birta nafn höfundar og póstfang með úttektinni. Og blaðið hefði átt að gæta meira jafnvægis í um fjöllun, halda sig við óvéfengjanleg gögn, greina frá varnöglum, forðast eftiröpun sjónarmiða og vafasamar ályktanir og geta þess lykilatriðis í málinu að nær öll gögn sem byggt er á koma af framleiðslufæribandi þeirra sem áður hafa framleitt röng og villandi gögn af óskiljanlegu ábyrgðarleysi í þessu máli eins og öðrum málum eins og dæmi sanna og víla ekki fyrir sér spuna né svik í orði né borði fyrir þá leynihúsbændur sem þau þjóna.

Fréttablaðið hefði auðvitað átt að vera búið að gera lesendum ljóst um viðhorf blaðsins (rit stjóra/ritstjórnar/eigenda) í þessu máli, ótvírætt og skorinort, sbr. erlendar fyrirmyndir, svo engi maður þyrfti að efast um hollustu Fréttablaðsins við seljendur/ eigendur hús næðis lána heimilanna né undrast baráttu blaðsins gegn kaup endum/greiðendum húsnæðis lána.

Nú liggja þessi viðhorf blaðsins járnbent fyrir. Fréttablaðið þarf núna að axla þá ábyrgð sem þessu fylgir með því annað hvort að staðfesta með skýrum hætti eða draga úttektina til baka og þau sjónarmið sem þar er rutt fram undir blæju hlutlægni faglegrar úttektar og biðja les endur, birgja, auglýsendur, starfsfólk og hluthafa blaðsins afsökunar.

Tvær sólir: Ábyrgð og traust

Misskilningur þessa leynihöfundar sem klambraði saman úttektinni í Fréttablaðinu í gær er ekki síst sá að halda að skuldavandi heimilanna snúist um afskriftir og eigið fé bankanna.

Málið er miklu miklu miklu alvarlegra þegar hér er komið sögu. Skuldavandi heimilanna snýst um tvær sólir: ábyrgð og traust.

Skuldavandi heimilanna snýst m.ö.o. fyrst og fremst um a) ábyrgð; b) traust; c) samfélags sáttmála; d) stjórnarskrá og réttarríki, réttlæti og réttarstöðu; e) viðskipti og fjármuni. Í þessari röð.

Skuldavandi heimilanna snýst sem sagt innsta kjarna um ábyrgð og viðurkenningu á ábyrgð. Snýst um ábyrgð sem móður traustsins sem lífsnauðsyn viðskiptum og sam skiptum með lífs von, hvort sem líkar betur eða ver; málið snýst með öðrum orðum um grundvallarréttindi.

Við Íslendingar eins og aðrar þjóðir í okkar heimshluta byggjum okkar sam fél agssáttmála á trausti og ábyrgð. Á þeim er byggð okkar stjórnarskrá, okkar lýðveldi, okkar réttarríki, okkar tímabundna framsal í kosningum á sjálfs ákvörðunarrétti þjóðarinnar til handhafa þrískipts ríkisvalds, undir vonandi vökulu auga þjóðhöfðingjans og ábyrgra fjölmiðla og fleiri aðila sem beint og óbeint eiga að hafa almannahag að leiðarljósi í öllum verkum og verk efnum vegna þess að frá okkur kemur allt vald, frá okkur þjóðinni, sbr orðin lýðveldi og lýðræði.

Þess vegna er engin ástæða til að berja hausnum alltof lengi við steininn í þessu máli þegar spurt er um ábyrgð og traust með trúverðugleika stórfyrirtækja og vogunarsjóða, fjölmiðla, stjórnvalda og stjórnsýslu: Traust eins og smáblómið vex í réttu hlutfalli við ábyrgð á verki og verk efnum, vex í skjóli ábyrgðar á orðum og gerðum í allri framkvæmd og framgöngu, eins og allir vita og eiga að vita sem komnir eru af barnsaldri.

Hver vill og getur leiðrétt?
Stutt er síðan hló dátt land og þjóð og tröllin í fjöllunum þegar formaður rannsóknar nefndar alþingis um bankahrun og kreppu sagði í sjónvarpinu ekki nokkurn mann hafa játað á sig ábyrgð úr hópi eitthundrað fimmtíu og eitthvað margra einstaklinga.

Síðan hefur ekki skánað. Því miður fyrir land og þjóð, traust og ábyrgð. Og virðist helst vera krónískur veirusjúkdómur hérlendis þessi útbreidda ábyrgðarfóbía, sbr. býsn mikil íslensks fólks í útlöndum og útlendinga margra yfir þessu í ljós vakamiðli nýlega ef man rétt.

Lykilspurning málsins stendur þó enn sem fyrr rimmugýgi yfir öllu mannlífi hér: Hver vill og getur leiðrétt og bætt kaupendum húsnæðislána það mikla tjón sem hlotist hefur af for sendu bresti lána samn inga og sölu gallaðra fjármálaafurða hérlendis?

Enn er þetta tjón óleiðrétt, beint og óbeint tjón – óleiðrétt hjá langstærstum hluta kaupenda húsnæðislána heimilanna og heldur áfram að hlaðast upp tjón og meira tjón, eins og kvika undir eldfjalli og lýkur sennilegast að óbreyttu ekki öðruvísi en með gosi, ef til vill í stíl Kötlu gömlu.

Alvarlegur misskilningur
Þau sem enn telja að málið snúist um krónur og aura eru að misskilja alvarlega, sbr. endemis úttektina í Fréttablaðinu, því málið snýst nú að meginstofni um grundvallarréttindi íbúanna.

Málið hefur sem sagt þróast að þungamiðju í mjög harðvítuga réttindabaráttu gegn harðræði lögleysu og yfirgangs endalausrar þver móðsku og þver girðinga banka og stjórn valda og líf eyrissjóða og verkalýðshreyfingar og enn fleiri stuðningsaðila seljenda/eigenda húsnæðis lána sem enn þverskallast allt saman við að gangast við ábyrgð sinni.

Jóhanna og þau öll fjórtán fóstbræður – sem bankar og fjármálafyrirtæki lífeyrissjóðir verka lýðshreyfing og önnur hagsmunasamtök seljenda og eigenda húsnæðislána heim ilanna – tóku í raun og veru lögin í sínar eigin hendur í desember síðastliðinn þegar þau sömdu einhliða fyrir hönd kaupenda undir alþýðumerkinu leyndar og lygi og ábyrgðarleysis með spuna og vitleysu, sjá t.d. greinarkorn mitt: Tveir samningar út í bláinn, eyja/lúga des2010.

Og fara enn sínu fram nú sem fyr. Ósk þeirra um úttekt Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands er einungis fyrsti þáttur nýja leikritsins sem nú er í burð arliðnum.

Rekstrarbragur fjölmiðla
Fjölmiðlar eru auðvitað augu og eyru almennings í allri þjóðmála umræðu í lýðræðisríki.

Fjölmiðlar í lýðræðisríki mega þess vegna alls ekki nokkurn tíma í eitt skipti gleyma né gera hornreka sígildar hugsjónir um fjórða valdið fjölmiðlanna, eðlileg markmið, góða fjölmiðla venju, bestu starfs reglur, vandaðar siðareglur – samtals stefnumótun sem fyrst skilur sauð ina frá höfrun um.

Né heldur mega fjölmiðlar í engu gleyma andartak að það er framkvæmd stefnu mótunar sem fyrst skilar raunverulegum árangri, skilar ánægju, stolti, arðsemi – skilar trausti ábyrgð ást og gleði, eftir bréfkorni höfuðskepnur mannlífs.

Af þessum sökum er undirliggjandi aukin skylda í öllum rekstri og rekstrarstjórn fjölmiðla og aukin skylda um að bæta ráð sitt hið snarasta ef út af bregður. Og ekki er verra ef fram kvæmt er með ánægju án minni máttarkenndar óhóflegrar með virkni né óhóf legrar sundr ungar; axli með öðrum orðum ábyrgð sína eins og menn.

Leyndin blæjan og lygin
Höfundur úttektar Fréttablaðsins, ritstjóri/ritstjórn og blaðið sjálft féllu s.s. kyrfi lega á haus inn um próf stein hlutlægni jafnvægis og jafnræðis aðila þegar rétt var hafin önnur umferð við stóra samningaborðið milli seljenda og kaupenda húsnæðislána heimilanna.

Dæmi: Lygin „Í ljósi þessa hefur sú krafa verið hávær síðan að komið yrði til móts við mikið skuldsett heimili með niðurfellingu skulda.“ Þessu hiklaust logið út í loftið úr áróðri seljenda og stjórnvalda milli til vitnana úr óendurskoðuðu óná kvæmu og verr héðan og þaðan stráð hingað og þangað upp úr meir en vafasömum kokkabókum seljenda og stjórnvalda.

Hvur spinnur svo fárán leik undir yfirskini? Af hverju? Til hvers? Hverju er verið að þjóna?

Allir vita að krafan er almenn leiðrétting á grundvelli rekstrar- og starfsábyrgðar seljenda og stjórnvalda. Í engu dylst auðvitað barnaskapur hagsmunagæslunar með svo laumulygi sem kastar olíu á eld inn í upphafi leiks; né heldur dylst í engu lengur hve einkennilega uppteknir fjölmiðlar hér eru enn yfir þessu áhuga máli að halla réttu máli í hagsmunagæslu fyrir aðra en okkur góða landsmennina, sbr. t.d. nýlegar og grófar falsanir RUV í frétta flutningi af mót mælunum á Austurvelli 7. októ ber sl. og við eldhús dags um ræðurnar á alþingi 9. októ ber sl.

Ef veröldin vissi ekki fyr, þá veit veröldin núna: Íslenskir fjölmiðlar sem svona haga sér börn í leik hljóta í sínu barnaskapi að halda íslenska þjóðin sé börn eða hálfvitar, svo ívitnað sé stutt. Þess vegna er auðvitað komið að okkur sjálf um að sýna þessum börnum sem leika sér að lífi fólks að kaupendur húsnæðislána heimil anna eru hvorki börn né hálfvitar.

Og að gefnu tilefni: Við erum heldur ekki fé á beit í fjárhúsi þvergirðinga barna sem halda sig betri en annað fólk – og heldur víst enn sumt í þessum barnaskara að tilgangur lífsins sé sá einn eilíflegi allri veröld að græða á daginn og grilla á kvöldin, sbr. HHG, þá hug mynda fræðing og grill meistara Sjálfstæðisflokksins.

Refir og skáld
Tvennt verður í fljótu bragði fyrst fyrir til almennrar útskýringar á þessu endemis yfirgangs og neitun enn staurblind neitun á ábyrgð seljenda og stjórnvalda – fyrir löngu hrein og klár ábyrgðarfóbía stjórnmálastéttar landsins og fjármálaþjónustu sem atvinnugreinar: Refir og skáld. Eins undarlega og kann að hljóma.

Vegna þess ekki síst hve refirnir eru ósjaldan eins og skáldin: Óhemju frekjur brosmildar og lævísar eins og á við hverju sinni. Og raunar stórfurðulegt hve enn lifir með þjóðinni víða smábrandarinn þjóðráð skáldsins af Gljúfra steini þegar sagði fólk almennt snemmdautt ef engu lýgur. Kannski þetta endemis kokteilbull sé þá enn meginskýring þess megin einkennis umræðu um þjóðmál hérlendis hve fljótt allt saman hleypur upp ofboði hagræðingar sann leiks eftir eigin höfði.

Setja sig þá ekki úr færi í leiðinni að ryðja áfram sínum markmiðum, forsendum, álykt unum og niðurstöðum heilagur sannleikur eins og best hentar hálfkveðnu hálfsannleik ef ekki lygi óljósum tilgangi, yfirleitt á enn óljósari forsendum sem allt saman á fátt skylt við heilbrigða samkeppni, né heilbrigða skynsemi, sbr. t.d. grein ÞG í Fréttablaðinu í dag 13. okt. 2011.

Gera sama skapi ekkert með faglega nálgun, faglega aðferðafræði, o.þ.h. einatt afgreitt alger óþarfi vegna þess hve sannleikurinn sé augljós sérhverjum sem sér og skilur eins og refur og skáld.

Við verðum að þora!
Við sem þjóð smá og kná verðum að þora ef ætlum til jafns við þær þjóðir sem við helst og mest viljum bera okkur saman við, verðum að þora að horfast í augu við okkar fóbíur, okkar bull og okkar vitleysur; verðum að þora að horfast í augu við þau undirliggjandi verk og verk efni, forsendur og markmið, valkosti og lausnir, sem ein geta komið skikk á okkar sam félag.

Enginn held ég að geti neitað því rökstutt í alvöru hve stutt erum enn komin í tiltekt eftir búsáhalda byltu; hve ferlega lútum enn stjórnspeki refsins; hve ferlegri þau eru enn refirnir flumbrugangi refshátt og konungsbrags stjórnsýslu en þau fyrri refirnir sem velt var úr sessi í búsáhaldabyltingunni í janúar 2009. Og ekki nokkur maður getur í alvöru samþykkt aftur umsjónarmenn valds og fjármuna, sbr. skoðanakannanir, vegna þess hve ferleg framgangan var síðast.

Að þessu sögðu dagljóst sama skapi hve alger umskipti með hælsparki útaf öllu reynslubolta og sérfróðra kann hæglega að reynast miklu áhættusamara fyrir þjóð og kjósendur; ekki síst vegna þess hve lengi getur vont versnað, eins og mjög er enn niðurstaðan af kjöri þeirra sem fylktu þá og fylkja enn undir merki Besta flokks ins; og eiga því miður enn langt í land með að endurheimta nauð synlegt traust kjósenda með verkum sínum og framgöngu, ábyrgð og trúnað við þjóð og kjósendur.

Önnur umferð hófst 9. október 2011!
Enginn maður skyldi gleyma þessari dagsetningu, þegar leikurinn um skuldavandann hófst aftur! Og þegar tendrað var á friðarsúlu Jóns í Viðey sem blikar nú kastljós ást og gleði.

Enginn skyldi gleyma þrautseigju og þrjósku og þrótti og kaupmætti kaupenda og greiðenda hús næðis lána heimilanna – um það bil eitthundrað þúsund viðskiptavinir banka og fjármála stofnana, lífeyrissjóða og Íbúðarlánasjóðs; og þegar allt er talið sennilegast hryggjarstykkið í skattgreiðslum til sameiginlegra þarfa okkar samfélags, sem og rekstrar og uppihalds flestra þeirra ofurskammsýnu hagsmunasamtaka sem enn fylkja sér að herbúð seljenda og Jóhönnu og co.

Fróðlegt mjög verður því örugglega að fylgjast með þróun málsins í annarri umferð. Og enn fróðlegra að fylgjast með því hvort og hvernig fjölmiðlar hérlendis muni brögðum beita og bragarháttum þöggunar mistúlkunar misvísandi óreyndu hálf kveðnu hálfsönnu úrfellinga viðbóta breytinga spuna og vitleysu, sbr. í fyrstu umferð, sem stóð eins og flestir muna frá október 2010 til janúar 2011. Og lauk með stóra samkomulagi og stóra hallelújasönginu í stóra samtryggingarkóri.

Aftur með ósk og von þau hafi eitthvað lært síðan síðast.

TILRAUNIN UM ÍSLAND

Höfundur: Jón Baldvin Hannibalsson - starfaði í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum 1991 - ´95
Flokkur: Atvinnumál, Efnahagsmál, Fjármál, Heilbrigðismál, Óflokkað, Samfélagið, Sjávarútvegsmál, Stjórnmál, Utanríkismál, Viðskipti  

Í grein sinni „Rányrkjubú“ (TMM, 3, 2011), þar sem hann leitar skýringa á HRUNINU, setur Stefán Jón Hafstein spurningarmerki aftan við kenninguna um, að íslenska hrunið hafi stafað af tilraun í anda nýfrjálshyggju í aðdraganda hrunsins.

Rök Stefáns Jóns eru þau, að í stjórnartíð Davíðs Oddssonar og Geirs H. Haarde hafi ríkisbáknið þanist út, ríkisstofnunum og ríkisstarfsmönnum hafi fjölgað, skattar sem hlutfall af VLF hafi hækkað (að vísu bara á hina efnaminni), og í stað aukinnar samkeppni hafi einokun eða fákeppni fest sig í sessi.

Allt sé þetta í blóra við kenningar nýfrjálshyggjunnar um að draga eigi úr ríkisumsvifum og að leita eigi markaðslausna á sem flestum sviðum. Skv. kenningunni eigi því að lækka skatta, einkavæða, aflétta reglugerðafári og draga úr eftirliti ríkisins með efnahagsstarfseminni. Þar að auki hafi Davíð, Geir & co. láðst að einkavæða skólana og heilbrigðiskerfið. Þar með rísi þeir varla undir nafni sem lærisveinar Hayeks, Freedmans eða annarra trúboða nýfrjálshyggjunnar.

Með þessum sömu rökum verður Stefán Jón að svifta æðstu presta nýfrjálshyggjunnar kjóli og kalli, þ.á.m. bæði Reagan og Bush jr., svo ekki sé minnst á minni spámenn, eins og fjöldamorðingjana í Chile, Argentínu og víðar, þar sem þjóðfélagstilraunir af þessu tagi hafa verið reyndar.

En nýfrjálshyggja er ekki um ráðdeild í ríkisrekstri. Hún er um að einkavæða auðlindir þjóða og almannagæði, lækka skatta á fyrirtæki ogauðkýfinga og að girða fyrir afskipti ríkisins af efnahagslífi og fjármálamörkuðum. Reagan boðaði endalok „big government“ og lækkun skatta. Hann lækkaði skatta á hina ríku en stórjók ríkisútgjöld og þrefaldaði skuldir ríkisins. Bush jr. bætti um betur: Hann lækkaði enn skatta á hina ofurríku (1% þjóðarinnar), afnam erfðafjárskatt, þandi út ríkisbáknið (Homeland Security), meira en nokkur forseti fyrr eða síðar í sögu Bandaríkjanna, háði tvær styrjaldir út á krít og sjöfaldaði skuldir ríkisins miðað við viðskilnað Reagans. Sameiginlega skildu þessir nýfrjálshyggjupostular eftir sig fjórtán trilljón dollara skuld handa Obama að kljást við.

Þannig endaði amríska frjálshyggjutilraunin, rétt eins og sú íslenska, með landsmetum í útþenslu ríkisbáknsins og skuldasöfnun – og heimshagkerfi sem er að hruni komið. Heita má, að allur fjármálageiri „ríku“ þjóðanna sé kominn upp á náð og miskunn ríkisins. Þetta er að vísu þjóðnýting inn um bakdyrnar. Það er verið að þjóðnýta skuldirnar, efir að búið er að stinga ofsagróða góðærisins að stórum hluta undan skatti. Allt hljómar þetta býsna kunnuglega fyrir Íslendinga.

Á þeim 30 árum sem nýfrjálshyggjan hefur tröllriðið heiminum, hefur fjármálageirinn vaxið í að vera a.m.k. 10 sinnum stærri en samanlögð raunframleiðsla heimsins. Þetta er svipaður vöxtur og á íslenska bankakerfinu á sex árum fram að hruni. Þessi ofvöxtur hefur ekki síst nærst á einkavæðingu auðlinda og almannagæða um allan heim. Skattfríðindi hinna ofurríku og skattsvik í stórum stíl skýra að hluta að hækkandi skattar á almenning fara í vaxandi mæli í að greiða afborganir og vexti af skuldum ríkja við fjármagnseigendur – hina ofurríku. Að lokum gera fjármagnseigendur aðallega út á ríkissjóði.

„Starve the beast“ – sveltum skrímslið – var vígorð hins illskeytta öfgahægrimanns, Cheneys varaforseta, sem var eins konar Rasputin í hinu hvíta húsi Bush áranna. Skrímslið í hans huga var ríkið. Herstjórnarlistin er í því fólgin, að með því að þenja út ríkisútgjöld en neita að hækka skatta í stjórnartíð sinni, muni repúblikanar neyða demókrata til að taka á sig óvinsældirnar af því að hækka skatta og skera niður þjónustu við unga, aldna og sjúka. Þar með verði þeir skammlífir á valdastóli. Ætli Steingrímur J. Sigfússon kannist ekki við þetta, að fenginni reynslu?

Hvernig kemur þá nýfrjálshyggjutilraunin með Ísland út í alþjóðlegum samanburði? Þeir einkavæddu sjávarauðlindina í trássi við lögin (það er ámóta afrek og, ef Norðmenn hefðu afhent fáeinum auðkýfingum olíu- og gasgróðann). Þeir höfðu á stefnuskránni að gera Ísland að „alþjóðlegri fjármálamiðstöð“ (les: skattsvikaútnára), settu heimsmet í ofvexti bankakerfisins (10-földun á sex árum, sem tók 30 ár á heimsvísu) og skildu eftir sig þvílíkar skuldaklifjar á almenning, að Bush jr. lítur út næstum því eins og ráðdeildarsamur forstandsmaður í samanburði. Þetta er ekki lítill árangur á skömmum tíma. Þeir reyndu að einkavæða orkuna og hugsa gott til glóðarinnar með vatnið. En þeir féllu á tíma. Þeir voru að vísu búnir að ræna Orkuveitu Reykjavíkur innan frá, eins og bankana, en voru of seinir með Landsvirkjun.

Hvað með það, þótt þeir hafi fjölgað „gæðingum á ríkisjötunni“? Eimreiðardrengirnir – sem yfirtóku Sjálfstæðisflokkinn í nafni nýfrjálshyggjunnar – eru jú allir með tölu ríkisstarfsmenn. Satt er það, að þeir náðu ekki að einkavæða skóla og sjúkrahús. Það var bara ekki efst á forgangslistanum, enda tæplega nógu mikið upp úr því að hafa, í samanburði við forgangsgóssið. Það bíður því bara betri tíma. Er þetta vinstralið ekki bráðum búið að vinna sér til óhelgi með öllum þessum niðurskurði og skattahækkunum? Bíðið þið bara.

Formaður bændasamtakanna á villigötum

Höfundur: Gylfi Arnbjörnsson - forseti ASÍ
Flokkur: Atvinnumál, Efnahagsmál, Fjármál, Samfélagið, Stjórnmál, Viðskipti  

Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ

Hóflegar launahækkanir verkafólks réttlæta ekki 10% hækkun á landbúnaðaraðfurðum. Til þess að mæta þeim hefði þurft að hækka þær um 1% til þess að matvælaiðnaðurinn fengi „skaðann“ bættan. Þrátt fyrir þessa staðreynd fór Haraldur Benediktsson, formaður Bændasamtakanna, mikinn í hádegisfréttum útvarps og gagnrýndi forseta ASÍ fyrir að benda á þessa einföldu staðreynd.

Í stað þess að bera fyrir sig tölur og rök sló Haraldur um sig með fullyrðingum sem því miður eiga fátt skylt við veruleikann. Það er því fróðlegt að skoða þær upplýsingar sem Hagstofa Íslands birtir um framleiðsluvirði og tilkostnað einstakra atvinnugreina og rýna í stöðuna í landbúnaði og matvælaiðnaðaði.

Því miður er ekki hægt að sérgreina þann hluta matvælaiðnaðar sem tengist landbúnaði sérstaklega þar sem íslensk hagskýrslugerð er vanþróuð og býður ekki upp á slíka greiningu en þrátt fyrir það kemur ýmislegt forvitnilegt í ljós þegar rýnt er í tölur.

Þess skal getið að í töflunni hefur launum og rekstrarafgangi án afskrifta verið slegið saman í landbúnaði því samkvæmt upplýsingum Hagþjónustu landbúnaðarins heyrir það til undantekninga að íslensk sveitabýli ráði starfsmenn til vinnu og því er launaliður þessarar greinar að mestu reiknað endurgjald bændanna sjálfra.

Heimild: Vefur Hagstofu Íslands, framleiðsluuppgjör.

Af töflunni má ráða, að þrátt fyrir efnahagskreppuna 2008 hefur hlutur launa og rekstarafgangs án afskrifta í landbúnaði hækkað á árinu 2009 m.v. meðaltal áranna 1997-2007. Ef hlutur launa af þáttatekjum í matvælaiðnaði er skoðaður lækkar hann úr 73% að meðaltali áranna 1997-2007 í 66% árið 2008 og í 50% árið 2009.

Á sama tíma hefur hlutur rekstrarafgangs án afskrifta hækkað úr 11% að meðaltali 1997-2007 í 20% árið 2008 og í 39% árið 2009. Erfitt er að álykta öðru vísi en að hlutur fjármagns hafi aukist verulega á kostnað launa á þessu tímabili og lái mér hver sem vill að vekja bæði á þessu athygli og gagnrýna. Þessi þróun er ekki og verður ekki grunnur að neinni sátt.

Haraldur heldur því síðan fram að hækkun á verði landbúnaðarvara hafi verið óhjákvæmileg vegna mikilla launahækkana sem félagsmenn ASÍ fengu sl. sumar.

Það er rétt hjá Haraldi að launakjör verkafólks í umræddum greinum eru bágborin. Það er líka rétt að við lögðum mikla áherslu á að hækka þau umfram aðra og við erum stolt af því að það tókst að hækka þau um 12.000 kr. á mánuði. Ef kostnaðaruppgjör matvælaiðnaðarins hjá Hagstofunni er síðan skoðað m.v. framleiðsluvirði greinarinnar (þ.e. brúttó tekjur) þá eru laun ekki nema 15% af veltu. Ef engin hagræðing er í greininni þarf hún ekki nema ríflega 1% hækkun á útsöluverði framleiðslu sinnar til að ná þessum launahækkunum að fullu in í verðið.

Staðreyndin er hins vegar sú, að innlendar búvörur hafa hækkað um ríflega 10%. Það gefur því augaleið að það er út í hött að halda því fram, að réttmætar launahækkanir gefi tilefni þessara miklu hækkana á landbúnaðarvörum. Hins vegar skýrir aukin hlutur fjármagns, þar með talið stór aukinn hlutur bændanna sjálfra þetta miklu betur.

Alþýðusamband Íslands hefur löngum verið þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að sem víðtækust sátt sé um stefnuna í landbúnaði og að fulltrúar verkalýðshreyfingar, bænda, stjórnvalda og atvinnurekenda, bæði heildarsamtaka þeirra og afurðastöðvanna, vinni saman að mótun starfsskilyrða.

Í ASÍ eru um 100 þúsund félagsmenn sem hafa mikla hagsmuni af þróun þessarar greinar, bæði sem neytendur og sem starfsmenn í landbúnaðartengdum greinum. Slíku samstarfi hafa Bændasamtökin hafnað og slitu því fyrir nokkrum árum. Það er miður.

Opið bréf til Skóla- og frístundasviðs Reykjavíkurborgar

Höfundur: Freyr Rögnvaldsson - blaðamaður og faðir tveggja ára drengs sem elskar dráttarvélar og vill byrja í leikskóla.
Flokkur: Samfélagið, Stjórnmál  

Freyr Rögnvaldsson

Ég sendi þetta bréf til að lýsa fullkominni vanþóknun minni á vinnubrögðum Skóla- og frístundasviðs Reykjavíkurborgar hvað varðar rekstur leikskóla hér í borg.

Þannig er mál með vexti að undirritaður á son sem er fæddur 29. ágúst 2009 og er því orðinn ríflega tveggja ára. Langt er um liðið síðan að við foreldrar hans sóttum um leikskólapláss fyrir drenginn á leikskólanum Dvergasteini. Reyndar er svo langt síðan að þá var ekki einu sinni búið að sameina leikskólana Dvergastein og Drafnarborg líkt og nú hefur verið gert. Leið svo og beið og ekkert gerðist í málunum. Var þetta vitanlega bagalegt fyrir okkur en ekki síst drenginn. Hann á eldri systur sem verið hefur á Dvergasteini fram til þess að skólar byrjuðu í haust en þá hóf sú stutta nám í Vesturbæjarskóla. Óneitanlega hefði það verið honum nokkur stuðningur að hafa stóru systur inni á sama leikskóla og hann hefði fengið inn á. Af því varð hins vegar ekki.

Foreldrar í limbói

Samkvæmt frétt á heimasíðu ykkar frá 12. apríl síðastliðnum kemur fram að stefnt sé að því að öll börn fædd árið 2009 fái boð um leikskólapláss á árinu. Eftir langa mæðu fengum við boð um að drengurinn fengi inni á leikskólanum. Ekki tók þá betra við. Ómögulegt virtist að setja niður hvenær sú skólaganga ætti að hefjast og enn leið tíminn. Fólk fór í sumarfrí eins og gengur og við foreldrarnir vorum í eintómu limbói um hvað myndi gerast að hausti. Hins vegar endaði með því að okkur var lofað fullum fetum að drengurinn kæmist inn 1. október.
Í samtölum okkar við leikskólastjóra kom fram að það sem tefði væri að flytja ætti viðbótarhúsnæði að skólanum og það tæki einhvern ógnartíma. Umrætt húsnæði var nýtt í fyrravetur sem útikennslustofur við einhvern grunnskóla borgarinnar og hefði því verið hægur vandinn að flytja þær byggingar strax að lokinni notkun síðastliðið vor. En nei! Húsin komu á staðinn 25. ágúst síðastliðinn, segi og skrifa.
Nú er það svo að haustin eru tími umskipta. Börn byrja í skólum, fólk skiptir um vettvang, byrjar í átaki í ræktinni og hvur veit hvað. Mér er óskiljanlegt hvernig á því stóð að ekki var búið að flytja umrætt húsnæði fyrr og ganga frá því þannig að eðlilegt vetrarstarf leikskólans gæti hafist af krafti í haust, nemendum, foreldrum og starfsmönnum til hagsbóta.

Svikin loforð

Á heimasíðu ykkar [http://www.reykjavik.is/desktopdefault.aspx/tabid-4362/7373_view-4991] kemur jafnframt fram að áætluð verklok við frágang á þessum útikennslustofum (eða viðbótarhúsnæði eða hvað þið viljið kalla það) séu fyrir miðjan september. Ég rita þessi orð mín 26. september.

Þá kemur að ástæðunni fyrir því að mér ofbýður gjörsamlega og settist niður til að rita þessar línur. Að morgni 21. september fékk barnsmóðir mín símtal frá leikskólastjóra Dvergasteins sem tjáði henni að framkvæmdum myndi ekki ljúka fyrr en 15. október næstkomandi. Nú vill svo til að við erum búin að segja upp plássi drengsins hjá dagforeldrinu sem hann hefur verið hjá, frá og með 1. október. Ég geri ráð fyrir því, eins og eftirspurn er eftir dagforeldrum í Vesturbæ Reykjavíkur, að dagforeldrið sé búin að fylla það pláss og gæti kannski hafa fyllt það margoft. Nú vill líka svo til að ég er heppinn og er í fullri vinnu. Sömu sögu má segja um barnsmóður mína. Það var mér því hulin ráðgáta hvernig leysa ætti það að engin gæsla stæði til boða fyrir snáðann minn fyrstu 15 daga októbermánaðar.
Ég fór því á stúfana og hringdi símtöl, bæði í kjörna fulltrúa og í starfsfólk Skóla- og frístundasviðs. Þegar langt var liðið á dag, og skap mitt farið að þykkna mjög, hafði samband við mig starfsmaður leikskólaskrifstofu og tjáði mér að allt benti til að áhyggjur mínar væru þarflausar. Kraftur yrði settur í frágang húsnæðisins og allt benti til að drengurinn fengi inn í byrjun október. Starfsmaðurinn myndi hins vegar hringja í mig á mánudagsmorgni til að skýra mér frá stöðunni.

Það símtal fékk ég svo nú í morgun. Starfsmaðurinn tjáði mér að eftir fund með framkvæmdaaðila væri því miður ljóst að ekki yrði hægt að standa við gefin loforð. Verkið myndi klárast eftir tvær vikur héðan í frá og því fengi drengurinn minn ekki leikskólapláss fyrr en í fyrsta lagi 10. október.

Ábyrgð borgarkerfisins

Mér er algjörlega misboðið. Reykjavík er ekki bara eitthvað fyrirtæki út í bæ sem hefur takmarkaðar skyldur við viðskiptavini sína. Sé búið að segja foreldrum að barnið þeirra verði tekið inn á leikskóla 1. október þá á það að standa. Annað er óboðlegt og ekki stjórnsýsla sem sæmir sveitarfélaginu.

Ég hef sjálfur nokkra reynslu af byggingaframkvæmdum. Ef að klára þarf einhver verk fyrir ákveðinn tíma og það virðist ekki ætla að ganga á þeim mannskap sem vinnur að verkinu þá er málið einfalt. Það er aukið við mannskapinn og menn vinna lengur og klára á tilsettum tíma.

Nú spyr ég: Hvar á sonur minn, og börn annarra foreldra sem eru í sömu stöðu og við foreldrar hans, að dvelja frá 1.-10. október? Ætlar starfsfólk skrifstofu Skóla- og frístundasviðs að koma heim til mín og passa hann á þessum tíma?

Um félagslíf og fleira í Menntaskólanum í Kópavogi

Höfundur: Aron Daði Þórisson - Nemandi við Menntaskólann í Kópavogi
Flokkur: Samfélagið, Skólamál, Uncategorized  

Nemendafélag Menntaskólans í Kópavogi hefur núna verið starfrækt í fjöldamörg ár, eða allt frá 1973 þegar skólinn var stofnaður.

Nemendafélagið hefur þurft að sæta þrengingar, bága vinnuaðstöðu, símaleysi, kennaraverkföll, byltingar og umturnanir á skólakerfinu og nemendaráð hefur staðist allar þessar raunir og gert ótrúlegustu hluti úr þessum og fleiri erfiðleikum þökk sé þrautseigju og dugnaði nemenda Menntaskólans í Kópavogi.

En nú stendur félagslíf skólans á hálum og þunnum ís. Nemendaráð skólans hefur staðnað í starfsháttum og er komið á hættulegt stig í þróunarsögu sinni.

Farið hefur verið frá lýðræðislegum háttum um opna nemendafundi þar sem allir fá tækifæri til að viðra skoðanir sínar og nú er svo statt að allar ákvarðanir eru teknar í gegnum formann nemendaráðs og flestir formenn nefnda innan ráðsins eru hræddir við að gera nokkurn skapaðan hlut án þess að hafa fengið leyfi og samþykki formannsins.

Barátta nemendafélags í skólamálum og umbótum kerfissins er horfin á braut vegna nemendaráðs sem að getur ekki séð neina aðra ábyrgð á sínum höndum en að sjá um böll.

Enda er það ástæðan fyrir að flestir eru þarna. Formannstaðan ásamt flestöllum nefndum var svo gott sem sjálfkjörin á seinasta skólaári þar sem að félagslegur áhugi nemenda á þessu dræma og innihaldslausa félagslífi skólans hefur aðeins farið minnkandi og minnkandi með árunum þar sem að engin stjórn hefur séð raunverulega ábyrgð nemendafélagsins í að skapa, mynda og halda á lofti skólaanda nemenda sem að á það svo til að týnast í áfangaskólum.

Nemendaráðið þetta ár sýndi merkilegan vilja á endurvakningu hefðanna með stórlegum endurbótum á félagslífi skólans en margt er enn ábótavant og þá hvað helst í stjórnarháttum stjórnarinnar sem að er stjórnuð af þéttum vinahóp með eftirfarandi afleiðingum:

Ég stofnaði persónulega síðu núna um daginn á félags- og samskiptavefnum facebook, sem bar nafnið MK Lífið, hún átti að vera vettvangur fyrir opna og gangrýna umræðu um félagslífið í skólanum, ásamt því að vera ein besta samtíma heimild nemenda um lífið í skólanum og tækifæri fyrir mig að auðga mannlífið í skólanum með hverju sem að ég fyndi á vegi mínum í skólanum, viðtöl, myndir, gamlar heimildir, sögur og annað efni sem mig langaði til þess að koma á framfæri.

Þessi síða sætti harðri gagnrýni frá nemendaráðinu sem að brást við á þann hátt, að átti að reka mig úr ljósmyndanefnd ef að ég birti myndir af félagslífinu inni á síðunni, ég mátti ekki undir neinum kringumstæðum nota nafnið MK. Nú stóð ég víst í beinni samkeppni við nmk.is og þar sem að þau höfðu eytt „morðfjár“ í að byggja upp þessa síðu var ég að eyðileggja allt sem þau höfðu unnið að, með því að stofna þessa facebook síðu.

Mér hafði verið hótað áður af formanni félagsins að ég yrði rekinn úr nemendaráði, en það var þá eftir að ég hafði verið eini ljósmyndarinn sem tók myndir á busaballi og ég hafði ekki tíma vegna, 5 daga vinnuhelgi og íbúðaflutninga til að setja myndirnar inná hörmulega webman kerfið sem NMK.is keyrir á.

Mér sárnaði þá og mér sárnaði núna.

Ég hafði stofnað fjölmiðil sem að ég vildi reka, en nemendafélagið vildi ekki sjá neinn annan en sinn eigin, þar sem Formaður fór með allt vald um innihald.

Ég taldi ekki vera spillingu innan félagsins, en mér höfðu borist margar fyrirspurnir um réttmæti þess að þegar nemendafélagið hafði ekki efni á að gera nemendaskirteini eða efni á ostum á ostakvöld, afhverju það hefði efni á Hummer Limo fyrir sig á busuninni og afhverju nemendafélagið væri að panta mat fyrir sig á fundum á kostnað nemendanna.

Ég bað um að fá að sjá fjárlög Nemendafélagsins. Það sætti enn harðari gagnrýni en ég hafði gert mér grein fyrir að það myndi gera, ég var sakaður um vantraust á nemendafélaginu, ásamt því að vera að ásaka þau um spillingu, mér var sagt að ég gæti bara fengið þennan 2000 kall til baka ef að mér væri svona annt um hann.

Umboðsmaður barna og talsmaður neytenda gáfu í ársbyrjun 2009 út leiðbeinandi reglur um neytendavernd barna. Þar er m.a. tekið fram í V. kafla um skóla og æskulýðsstarfssemi:

1. Framhaldsskólar

„Samningar sem að nemendafélag gerir til hagsbóta fyrir félagsmenn skulu vera gagnsæir og aðgengilegir nemendum…“

„Stjórnarmenn eða aðrir fulltrúar nemendafélaga mega ekki hagnast eða njóta nokkurra persónulegra hlunninda umfram aðra….“

Þessi vanþekking innan stjórnarinnar á stjórnarháttum nemendafélaga og algjört skeytingaleysi varðandi rétt og kröfur nemenda lýsti sér svo greinilega þegar Samband Íslenskra Framhaldsskólanema hélt aðalþing sitt um daginn þar sem meðlimir stjórnar NMK voru með öllu fjarverandi.

Þetta er sorglegur kafli í sögu nemendafélags með svo glæsta og virðingarverða fortíð, þar sem að lýðræðislegt nemendafélag hefur breyst í Alræðisstjórn líkt og var við lýði í kommúnistaríkjum hér áður fyrr, þar sem eini miðillinn var ríkis fjölmiðillin, allir voru jafnir nema sumir voru bara meira jafnari en aðrir og öll framþróun og umbætur að hálfu ríkissins var aðeins yfirborðsleg, á meðan þegnarnir fengu að gjalda fyrir það á silfurfati stjórnarinnar.

Ég vona að þessi grein vekji einhver nemendafélög, og þá sérstaklega mitt eigið til þess að stíga fram og taka sig á, spillt fólk er ekki slæmt fólk, það bara týnist í heimi sem því líkar alveg óhóflega vel við.