Þínar fréttir, þín skoðun

Hæstiréttur Hagsmunanna

Höfundur: Ámundi Loftsson - Verktaki, fyrrum sjómaður og bóndi
Flokkur: Aðsendar greinar, Efnahagsm, Lögfræði  

Hæstiréttur Íslands hefur ógilt kosningar til stjórnlagaþings.  Þrátt fyrir það geysast menn um ritvöllinn og hvar sem þeir komast í kallfæri við almenning reyna þeir að grafa undan trúverðugleika og þar með réttmæti niðurstöðu hæstaréttar.

Þarna fara fremstir, ritstjórar blaða, stjórnmálafræðingar, lögfræðingar, alþingismenn og ráðherrar að ógleymdum þeim sem kjöri náðu í þessari ólögmætu kosningu. Þeir sem öðrum fremur á að gera kröfu til að fara fyrir málefnalegri umræðu um málið hafa þar með fallið í þá gryfju að lítilsvirða Hæstarétt Íslands og segja hann handbendi afla sem stjórnað sé af pólitískum hagsmunaklíkum.

Þó flestir séu að verða sammála um að reglur um skipan dómstóla séu ekki góðar, breytir það ekki núverandi skipan þeirra.

Rétt er líka að menn hugleiði hvort það væri traustur æðsti dómstóll Íslands sem léti undan þeirri orrahríð sem nú er að honum gerð vegna kosninganna til stjórnlagaþings?

Væri hann ekki þá fyrst að eltast við duttlunga og sérhagsmuni? Væri hann ekki þá endanlega rúinn því trausti sem dómstólar þurfa að standa undir?  Þá er sú spurning afar áleitin hvort þeir einstaklingar sem kjörnir voru til setu á stjórnlagaþingi í hinni ólögmætu kosningu og verst eiga með að virða niðurstöðu Hæstaréttar séu vel til þess fallnir að leggja til breytingar á stjórnskipun landsins.

Stjórnlagaþing og ákvörðun Hæstaréttar

Höfundur: Dr. Vilborg Auður Ísleifsdóttir - Sagnfræðingur
Flokkur: Aðsendar greinar, Lögfræði, stjórnlagaþing, stjórnsýsla  

Tilefni þessara skrifa minnna er þátturinn Silfur Egils þann 30. jan. síðastliðinn.

Eins og svo margir Íslendingar er ég afar toginleit yfir dapurlegum afdrifum kosninganna til Stjórnlagaþingsins. Þrátt fyrir að svo margir hafi lagt hönd á plóginn við undibúning til kosningar þings þessa og 36% kosningabærra manna létu ekki sitt eftir liggja og fóru á kjörstað – sumir um langan veg – samt fór sem fór. Undirrituð, sem býr í Þýskalandi, tók sér far í rauðabýtið ásamt bónda sínum með lest frá Frankfurt til Berlínar og var kominn til höfuðstaðarins laust eftir hádegi. Þá var eftir að finna sendiráðið, sem ekki er í 101 Berlín. Það lukkaðist ekki, þannig að framkvæmd minnar borgaralegu skyldu varð að bíða næsta dags. Það var svo sem allt í lagi, því eins og Hinrik IV. sagði: Berlín er alltént einnar messu virði – eða var það París? Næsta dag mætti ég snemma í sendiráðinu, fékk vingjarnlegar móttökur og kjörseðil í hendurnar. Síðan var mér vísað inn lítið herbergi, þar sem var borð og 8 stólar. Ég var ein í þessari vistarveru og kaus samkvæmt bestu samvisku með heill lands og þjóðar að leiðarljósi. Síðan braut ég kjörseðilinn saman og stakk honum í umslag, sem ég varð sjálf að koma í póst. Veit ég ekki annað en að hann hafi borist til kjörstjórnar. Ritari embættisins kvaddi mit með virtum og leysti mig úr með kexköku. Get ég borið vitni um það að framkvæmd kosninganna við sendiráðið í Berlín var samkvæmt lögum og með mesta skikki. Það væri helst kexkakan, sem Hæstiréttur gæti fett fingur út í. En vitni eru að því að ég var búin að líma saman umslagið áður en ég át hana fram á gangi.

Auðvitað var mér þessi ferð mín á kjörstað í Berlín all kostnaðarsöm, jafnvel þótt hótelið hafi verið í ódýrara kanntinum. En samviska mín var hrein – ég hafði sinnt fyrirhafnarsamri skyldu minni sem íslenskur ríkisborgari.

Það voru fleiri en ég, sem sýndu ýtrustu samviskusemi í þessum stjórnlagaþingskosningum. Frænka mín, Helga, kona hátt á níræðisaldri fór í Laugardalshöllina þrátt fyrir bágborna heilsu, til þess að gegna þessari borgaralegu frumskyldu sinni.

Svona til að létta lesendum lundina skal ég segja frá því að við kosningaferðalangar fórum um kvöldið út að borða ásamt vinum okkar á gallerí – knæpu nálægt Alexanderplatz, sem argentínskur myndlistarmaður rekur. Drengur þessi hefur óslökkvandi áhuga fyrir norrænni goðafræði og Eddukvæðum og ræddi þau efni af mikilli þekkingu, sem hann hafði frá skáldinu Borges. Myndir hans af norrænum goðmögnum voru náttúrlega suðrænni og blóðheitari en við eigum að venjast enda eðlilegt. Þessi myndlistarmaður ætti svo sannarlega erindi á listahátið. En þetta er nú allt önnur saga – skondin Berlínarsaga.

Svo vaknaði ég upp við vondan draum – Hæstiréttur búinn að ógilda alla fyrirhöfnina og fjárútlátin og útlit fyrir enn meiri fjárútlát, því nú verður – samkvæmt ströngustu reglum – að endurtaka kosninguna – og það verður dýrt fyrir gjaldþrota þjóðarbúið. Ég vil ekki kvarta, því fjárhagur minn er líklega betri en íslenska ríkisins, en hitt er verra að heilsu frú Helgu hrakar fremur en hitt.

Það var þetta með kjörklefana, með kassana, með kjörseðlanna, sem ekki mátti brjóta saman, þannig að hægt var að kíkja. Það er löng hefð fyrir því á Íslandi að ónýta mál með því að halda formgöllum til streitu. Ég þekki mörg krassandi dæmi þess t.d. frá 16. öld. Ég held að röksemdir Ástráðs Haraldssonar séu réttar. Þessi formgallar breyta engu um niðurstöðu kosninganna. Jafnvel lærðustu hæstaréttardómarar geta – þegar þeim hentar – verið með orðhengilshátt og gert sér mat úr tittlingaskít. Það hefði verið mikli verri ljóður á framkvæmd kosninganna, ef fjöldi manns hefði orðið frá að hverfa við lokun kjörstaða. Í bók sinni “Um anda laganna”, sem birtist á prenti árið 1748 hugleiðir Fransmaðurinn Charles de Montesquieu samfélagsleg samhengi, lagaramma og anda þeirra laga, sem ríkjum er stjórnað eftir. Þá gerir hann lagatúlkun að umræðuefni, túlkun í anda laganna og heilbrigðrar skynsemi. Bók þessi hefur gert mikið gagn á Vesturlöndum og umþenkingar hans um skiptingu valdsins hafa átt mikinn þátt í að móta stjórnskipun nútímaríkja. Það væri kannski ráð að hæstaréttardómararnir okkar læsu þessa bók. Lífið er skóli og það er enginn skömm að lesa upp og læra betur.

Og þá er ég komin að málefnum Hæstaréttar. Eins og allir Íslendingar, sem komnir eru til vits og ára, hef ég séð, skynjað og skilið að skipun hæstaréttardómara hefur ekki farið fram samkvæmt jafnræðisreglu eða hlutlægu mati á hæfni og menntun umsækjenda. Það er auðvitað úr vöndu að ráð, þegar margir hæfir umsækjendur sækja um slík embætti. Í slíkum málum hefur jafnan ráðið úrslitum flokkstengsl og fjölskyldutengsl. Ráðherra hefur skipunarvald. Þessu verður að breyta. Þegar margir hæfir umsækjendur sækja um, ber að skera úr með hlutkesti. Sú aðferð var viðhöfð í Grikklandi hinu forna, vöggu hins margumtalaða lýðræðis, sem er til lofsamlegrar umræðu á hátíðisdögum. Gafst hún oft mæta vel. Ég ætla hins vegar ekki að ráða fram úr málefnum ættgöfugra meðaljóna, sem þurfa framfærslu, sem hæfir stétt þeirra og stöðu.

Þorgerður Katrín varaði við að tala Hæstarétt niður, þar sem hann er einnn af hyrningarsteinum stjórnkerfisins. Þetta er vissulega rétt. En þeir tímar geta komið að máttarstólpum samfélagsins verða á mistök og virðing fyrir þeim hrörnar. Alþingi má búa við myndugleikahrörnun, forsetaembættið hefur mátt sæta myndugleikahrörnun og nú er röðin komin að Hæstarétti. Lögreglan nýtur virðingar – Guði sé lof. En þetta er ekki gott, og úr þessu verður m.a. bætt með því að semja stjórnarskrá að bestu manna yfirsýn, sem endurspeglar vilja þessarar þjóðar og anda laganna, sem landið skal byggja á. Við megum ekki glata þolinmæðinni gagnvart því verkefni.

Lýðræði og ógilding kosninga

Höfundur: Orri Vésteinsson - Háskólakennari
Flokkur: Lögfræði, Samfélagið, Stjórnmál, stjórnsýsla, Sveitarstjórnarmál  

Bent hefur verið á að það sé svo gott sem einsdæmi að kosningar á landsvísu séu ógiltar a.m.k. í þeim löndum sem við viljum helst bera okkur saman við.  Það er rétt, en það er ekkert einsdæmi að slíkar kosningar séu kærðar og það er ekkert einsæmi að ýmislegt reynist við skoðun hafa verið ábótavant við framkvæmd þeirra.  Það sem er eindæmi er að dómurum finnist slíkir ágallar nægja til að ógilda kosningar (það þarf ekki lengi að rannsaka til að komast að þessu – sjá t.d. Jean-Pierre Camby, Le Conseil constitutionnel, juge électoral, 4. útg., Dalloz 2007 um franska úrskurði um kosningar og Steven F. Huefner, ‘Remedying election wrongs.’ Harvard Journal of Legislation 44(2007), 265-325 um bandaríska). Það er í því ljósi merkilegt að lesa úrskurð hæstaréttar um stjórnlagaþingskosninguna því þar er farið afar vandlega og nákvæmlega í gegnum þau atriði sem kært var út af, og ekki annað hægt en að fallast á niðurstöðu réttarins að þau hafi verið annmarkar eða verulegir annmarkar eftir atvikum, en þar er ekki eytt einu einasta orði að því álitamáli hversvegna slíkir annmarkar geta leitt til ógildingar kosningarinnar í heild.

Af lögum um kosningar til sveitarstjórna og alþingis er skýrt að slíkar kosningar er aðeins hægt að ógilda ef ljóst er að annmarkar á kosningu hafi haft áhrif á úrslit þeirra.  Í lögum um kosningar til sveitarstjórna (nr. 5/1998) er þetta skýrt tekið fram í 94. gr: “Gallar á framboði eða kosningu leiða ekki til ógildingar kosninga, nema ætla megi að þeir hafi haft áhrif á úrslit kosninganna.” Sama hugsun er í lögum um kosningar til alþingis (nr. 24/2000) en .þar er í 120. gr. útskýrt að “Ef þeir gallar eru á framboði eða kosningu þingmanns sem ætla má að hafi haft áhrif á úrslit kosningarinnar úrskurðar Alþingi kosningu hans ógilda og einnig án þess ef þingmaðurinn sjálfur, umboðsmenn hans eða meðmælendur hafa vísvitandi átt sök á misfellunum, enda séu þær verulegar.” (skáletrun mín).

Hugsun löggjafans er því skýr.  Ástæðan fyrir því að hæstiréttur hefur áður dæmt atkvæðagreiðslur ógildar og gerir það enn nú er að það hafa ekki verið kosningar til sveitarstjórna eða alþingis og um þær gilda annaðhvort ekki sérstök lög eða, eins og í þessu síðasta tilfelli, lögin um kosningarnar taka ekki sérstaklega á því hvað leiði til ógildingar.  Þar sem Lög um kosningu til stjórnlagaþings (nr. 90/2010) vísa skipulega til Laga um kosninga til alþingis um það sem ekki er sérstaklega tekið fram í þeim fyrrnefndu, gæti einhverjum dottið í hug að það ætti líka við um ógildingu, að hún kæmi ekki til greina nema ætla mætti að gallar í framkvæmd hefðu haft áhrif á úrslit kosninganna.  En dómurum hæstaréttar finnst það greinilega ekki koma til álita.

Það að þeim finnst það ekki er uggvekjandi.  Það er uggvekjandi að þeim finnist að það sé ekki einu sinni vert hálfrar málsgreinar af lögspeki að útskýra hversvegna sjónarmið löggjafans ganga of skammt og hversvegna rétturinn er knúinn til að ganga enn lengra í formkröfum.  Sá grunur vaknar að það sé ekki bara út af þeirri dýrkun á smásmygli sem lögfræðingum er innrætt ef hún er þeim ekki meðfædd, heldur vegna þess að þarna er ein af mörgum smugum sem dómskerfið hefur til að beita valdi sem það á í raun og veru ekki að hafa.  Þar sem engar reglur gilda getur dómurinn búið til sínar eigin og í þessu tilfelli var það bara of mikil freisting að gera það sem brjóstvitið býður flestum lögfræðingum, að láta formgallana eyðileggja málið.  Fyrir því eru rök, en þau trompa ekki öll önnur og í þessu máli eru mjög veikamikil rök sem myndu leiða til annarrar niðurstöðu.  Þau eru að samfélagsskipan okkar byggir á því að valdið kemur frá fólkinu. Ef sú skipan á að haldast verður að gera þá kröfu að allar stjórnvaldsaðgerðir og allir dómsvaldsúrskurðir sem með einhverjum hætti takmarka eða hindra vald fólksins séu vandlega rökstuddir og byggi á skýrum og algildum sjónarmiðum.  Það er nefnilega ekkert smámál að ógilda kosningu.  Kosning verður í raun ekki endurtekin því niðurstaða hennar er háð þeim tíma sem hún er haldin á.  Þessvegna leggja menn mikið kapp á að halda kosningar á einum degi – ekki t.d. hafa kjördeildir opnar mánuðum saman – og þessvegna kjósum við á fjögurra ára fresti forseta, alþingi og sveitarstjórnir.  Vilji fólks breytist frá einum tíma til annars og viðurkenning á því er hornsteinn lýðræðisins.  Annars dygði að kjósa í eitt skipti fyrir öll.  Vilji fólksins kom fram í kosningunum 27. nóvember 2010.  Þeir sem sátu heima sýndu vilja sinn og þeir sem kusu sýndu vilja sinn.  Það er óhugsandi að hægt verði að framkalla sama vilja aftur og því er það stórkostlegur ábyrgðarhluti að hindra framgöngu hans.

Það finnst dómurum hæstaréttar væntanlega ekki.  Þeir sjá að minnsta kosti ekki ástæðu til draga fram hvaða sjónarmið liggja að baki ákvörðun þeirra.  Kannski eru þeir slegnir blindu þess sem finnst allt augljóst, en ég óttast að þeir séu ekki svo skyni skroppnir.  Ég óttast að þeir viti vel að hefðu þeir reynt að rökstyðja mál sitt þá hefðu þeir ekki getað komist að þessari niðurstöðu.  Þeir kusu þess í stað að misnota valdið sem þeim hefur verið falið.  Það er einsdæmið í þessu máli.  Dómarar í nágrannalöndum okkar sem fjalla um sambærileg mál ganga ekki svona langt af því að þeir skilja að lýðræðið er heilagt.  Ef önnur sjónarmið fá að ríkja er voðinn vís.

Hvatir dómaranna, hvort það er hagsmunagæsla, nærsýni eða bara almenn forpokun, skipta hér ekki máli.  Þessi sorglega niðurstaða sýnir að hæstiréttur er hluti af vandanum sem íslenskt samfélag glímir nú við.  Það er því sem aldrei fyrr brýnt að að kalla saman stjórnlagaþing sem getur gefið grunnstoðum samfélags okkar nýtt umboð.

Einbeittur brotavilji Alþingis

Höfundur: Jón Guðmundsson - Blaðberi, Selfoosi
Flokkur: Lögfræði, Samfélagið, stjórnsýsla, Viðskipti  

Í síðustu viku lauk réttarhöldum yfir níu einstaklingum sem ákærð eru fyrir tilraun til valdaráns. Já, við skulum nota orðalag sem allir þekkja. Verið er að ákæra eftir 100. gr hegningarlaga sem segir: „Hver, sem ræðst á Alþingi, svo að því eða sjálfræði þess er hætta búin …“ og er varla hægt að skilja greinina öðruvísi en að níu einstaklingar af þeim u.þ.b. 30 sem héldu leið sína á þingpallana þennan dag hafi ákveðið að gera tilraun til að taka Alþingi á sitt vald, þ.e. svipta það sjálfræði sínu. Það hlýtur að vera í fyrsta skipti í ritaðri sögu að níu óvopnaðir einstaklingar geri tilraun til að ná völdum án þess að beita né hóta ofbeldi. Það sem næst þessu kemst hlýtur að vera yfirtaka Jörundar hundadagakonungs, sem þó tók einn mann í gíslingu.

En á hverju byggir þá saksóknari mál sitt?

Málflutningur Láru V. Júlíusdóttur er byggður á meintu ofbeldi níumenningana gegn valdstjórninni og starfsmönnum Alþingis, í þeim tilgangi að komast að þingmönnum og ógna þar með sjálfræði alþingis. Mikill sannfæringarkraftur hlýtur að vera nauðsynlegur ef valdaránið á að takast með því eingöngu að lesa yfirlýsingu frá þingpöllunum, óvopnuð og án hótana um ofbeldi. Til að ná völdum hljóta þau að hafa þurft að komast inn í þingsalinn sjálfan og ná yfirráðum yfir bæði alþingismönnum og þinginu en af öllum þeim lögreglumönnum og þingvörðum sem saksóknari boðaði til yfirheyrslu (alls var 21 vitni boðað) eru aðeins tvö vitni sem minnast á millihurðina inn í þingsalinn. Helgi Bernódusson skrifstofustjóri Alþingis, sem „sá ekki níumenningana“ heldur „var óbeint vitni að komu þeirra í húsið“ eins og segir í vitnisburði hans og Einar K. Guðfinnsson, þingmaður sjálfstæðisflokksins, en erfitt er að taka mark á honum því svo virðist sem atburðurinn vaxi honum í augum í hvert sinn er hann minnist á hann, frá því að vera „strákur sem birtist þarna með einhver læti“ og honum „brá ekkert sérstaklega“ í viðtali skömmu eftir atburðinn, yfir í að hafa verið „brugðið“ í réttarsal tveimur árum síðar. Daginn eftir á bloggsíðu sinni var hann viss um að til hefði staðið að „hertaka þingið“ og „hefði þá ekki þurft að spyrja að leikslokum“.

Hvað hefur Lára eiginlega í höndunum til að kæra samkvæmt 100. grein?

Það fór hálfur dagur í að yfirheyra lögreglumenn og í vitnisburði þeirra kemur fram að enginn lögreglumaður veit hver var við stjórn þennan dag né var fólkinu skipað með skýrum hætti að fara út úr húsinu. Málflutningur Láru færðist mjög snemma frá umræðunni um tilraun til valdaráns yfir í átök milli lögreglu og fólks í stigagangi Alþingis þar sem lögreglan virðist hafa ráðist að fólki án þess að gefa því boð um að yfirgefa húsið og jafnvel komið í veg fyrir að fólk kæmist út. Ragnar Aðalsteinsson, verjandi fjögurra þeirra ákærðu, tekur það fram í málflutningi sínum að óhlýðni við valdboð komi oft fyrir dóma og sé það talin nokkuð örugg sakargift því dómstólar virðast ekki telja að það skipti máli hvort valdboðið sé löglegt eða ekki.

Til samanburðar má taka mál Lárus Páls Birgissonar þar sem hann er handtekinn árið 2009 fyrir að hlýða ekki fyrirmælum lögreglu. Lárus stóð í almannarými, á gangstétt á Laufásvegi, með pappaspjald sem á stóð „Elskum friðinn“. Ástæðan fyrir handtökunni var sú að hann var staðsettur fyrir framan Bandaríska sendiráðið sem taldi ógn stafa af Lárusi og hringdi á lögregluna í þeim tilgangi að láta fjarlægja hann af stéttinni.

Lögregla og sérsveit gekk hart að fólki sem mótmælti friðsamlega við Kárahnjúka. Lögreglan vísaði í 15. grein lögreglulaga. Hún taldi að fólkið væri ógn við almannafrið og alsherjarreglu.

Íslensk yfirvöld meinuðu friðarsinnum úr hreyfingunni Falun Gong inngöngu í landið við heimsókn Kínaforseta árið 2002. Að beiðni kínverskra yfirvalda voru meðlimir hreyfingarinnar handteknir og færðir í gæslu við komu sína til Keflavíkur. Íslensk yfirvöld töldu að hreyfingin yrði ógn við allsherjarreglu þrátt fyrir orðspor hennar um hið gagnstæða.

Í máli níumenningana voru send árásarboð frá Alþingi sem notuð eru þegar um vopnaða árás er að ræða. Yfirmaður öryggisgæslu Alþingis taldi að hættu stafaði af gestunum. Sumir þingverðir urðu skelkaðir vegna þess að gestirnir lutu ekki almennum reglum um klæðaburð og aðrir opinberuðu fordóma sína með vitnisburði eins og: „við hleypum ekki svona fólki inn“.

Ef handhafar valds geta svipt fólki frelsi sínu vegna huglægs mats, sem oft virðist taka mið af klæðaburði og útliti, með því að vísa í 15. grein um ógn við almannafrið og allsherjarreglu þá virðist skoðanafrelsi fólks á Íslandi og réttur til að láta þær í ljósi að vera að taka ógnvænlega stefnu.

Orð hafa merkingu

Hvergi ofangreindum dæmum er mat á aðstæðum byggt á hlutlægum atriðum eins og t.d. vopnaburði eða hótunum um ofbeldi. Matið er huglægt í alla staði og verður þess vegna ávallt orð gegn orði. Einkaréttur á valdbeitingu og frelsissviptingu sem lögreglan hefur samkvæmt lögum, virðist því ekki lúta neinum skráðum reglum. Þess í stað er um að ræða einhverskonar huglægt mat sem lögreglan sjálf skilreinir og dómsstólar draga ekki í efa.

Í níumenningamálinu notuðu lögreglumenn og þingverðir í sífellu orðið að „ryðjast“. Ragnar Aðalsteinsson bendir á að orðið „ryðjast“ og „ruddust“ kemur nokkur hundruð sinnum fyrir í málsgögnum. Upptakan sýnir hinsvegar hið gagnstæða. Þau gengu inn í húsið og samkvæmt vitnisburði lögreglu og þingvarða þá voru þau stöðvuð í stigaganginum. Enginn ruddist þar framhjá.

Að leggja fram kæru á hendur níu einstaklingum um tilraun til valdaráns virðist vera svo fyrirhafnarlaust af hálfu skrifstofu Alþingis. Sjálfsöryggið er svo uppmálað að þegar yfirmaður öryggisgæslu er spurður út í afhverju hann hafi leyft upptökunni úr eftirlitsmyndavélum að eyðast sjálkrafa að 10 dögum liðnum, að frátöldum 2,33 mínútna hluta þess þá svarar hann: „Ég hygg að menn hafi fyrst og fremst verið með áhuga á þessum hluta atburðarins.“ Ef annar hluti upptökunnar hefði styrkt málstað skrifstofu Alþingis þá hefði hann einnig verið notaður. Einmitt þess vegna er ljóst að restin af upptökunni veikti málstaðinn sem sýnir einbeittan brotavilja Alþingis þegar það ákvað að eyða sönnunargögnunum.

Alvarlegt fordæmi

Málið fór af brautarteinunum strax á fyrsta degi réttarhaldanna um leið og fyrsti lögregluþjónninn var yfirheyrður. Þá fór málaflutningurinn að snúast um mótþróa við handtöku annars vegar og ólöglega valdbeitingu á fólki sem hefur stjórnarskrárvarinn rétt til að fara á þingpallana hinsvegar. Þetta er haugur af ákærum þar sem 100. greinin er sú alvarlegasta. Hún stendur á brauðfótum bökuðum úr eyddum sönnunargögnum og misræmi í vitnisburði starfsfólks þingsins. Hvers vegna var henni haldið til streitu og hvaðan kemur þrýstingurinn? Hverjir njóta góðs af því að þessir níu einstaklingar séu bak við lás og slá næstu 16 árin? Hvaða breytingar munu eiga sér stað í okkar samfélagi ef þau verða fundin sek um valdarán sem aldrei var framið né stóð til að fremja?

Ef hægt er að teygja lögin á þann hátt að heimsókn á þingpalla leiði til sakfellingar fyrir tilraun til valdaráns þá er komið alvarlegt fordæmi fyrir því að valdhafar á Íslandi geti áreynslulaust notfært sér dómstóla til að koma frá fólki sem það telur ógn við valdastöðu sína.

Tveir samningar út í bláinn

Höfundur: Jónas Gunnar Einarsson - Rithöfundur
Flokkur: Atvinnumál, Efnahagsmál, Fjármál, Lögfræði, Samfélagið, Stjórnmál, stjórnsýsla  

Höfundur: Jónas Gunnar Einarsson

Tveir samningar forsætisráðherra, ríkisstjórnar og ráðherrastjórnsýslu framkvæmdavaldsins, bíða nú umræðu og undirritunar: Samningsdrög Icesave þrjú og Samkomulag um skuldavanda heimilanna.

Báðir þessir samningar eins og nú hljóða eru því miður út í loftið fyrir þing og þjóð. Alveg út í bláinn. Eins mikilvægt og það er fyrir þing og þjóð að ná fram skynsamlegu og góðu samkomulagi um bæði þessi ákaflega mikilvægu verkefni: Icesave og Skuldavanda heimilanna í góðu samráði og samstarfi.

Ástæða þess að þessir samningar eru eins og nú hljóða báðir út í bláinn er fyrst og síðast sú að hvorugan þessara samninga er nú tímabært að gera. Bæði samningsverkefnin eru ekki nema hálfkláruð af einhverjum orsökum. Og báðir samningarnir bera þess augljós merki.

Þess vegna er óskandi að allir samningsaðilar fresti undirritun samninganna. Taki sér betri tíma til að klára bæði þessi stóru samningsverkefni, svo tryggt sé í alvöru til ítrustu þrautar að þær forsendur og þau markmið, sem til grundvallar lágu og liggja enn undir báðum þessum samningsverkefnum, sé ekki fórnað, megi ekki fórna og má ekki fórna, svo komi ekki til þeirra hamfara sem auðveldlega geta orðið hér í mannlífi, ef í harðbakkann slær.

Samningsdrögin um Icasave þrjú

Icesave þrjú er mun skárri en Icesave tvö (Svavars samningurinn) um það verður tæpast deilt. En það er ekki gild ástæða til þess að hlaupast frá hálfkláruðu verki.

Innlausn eigna gamla Landsbanka er óklárað verkefni, ávöxtun þessara eigna óklárað verkefni, endurgreiðsluferli þessara eigna til fullnustu kröfum Bretlands og Hollands, er óklárað verkefni, nákvæmt mat á kostnaði beggja aðila af málinu og réttmætum sann­gjörnum vöxtum (avöxtunarkröfu) til Bretlands og Hollands, sem tryggir að hvorugur samningsaðilinn græði á verkefninu/samningnum, þegar upp er staðið, er óklárað verkefni, þannig má áfram telja ýmsa hagræna og fleiri lausa enda sem eftir er að hnýta í þessu flókna samningaverkefni.

Er þá ónefndur allur lagalegi þáttur þessa stóra verkefnis sem þarf að skýra miklu ítarlegar og betur en þó hefur verið gert til þessa, til að dregið sé úr óþarfa áhættu þings og þjóðar ef málið fer eða verður loks að fara fyrir dómstóla eða önnur til þess bær yfirvöld til úrlausnar og afgreiðslu.

Haft er eftir hollenskum fræðimanni sem vel þekkir til málsins og umgjörðar málsins að honum sé óskiljanlegt af hverju ríkisstjórn Íslands vill ganga til þessara samninga.

Það er hárrétt mat hjá honum. Það er fullkomlega óskiljanleg ráðgáta. Að þvi gefnu að ekki ráði för aðrir hagsmunir en forsendur og markmið verkefnisins og sem yfirmarkmið að því sé lokið með sem bestri sátt samningsaðila og með sem bestum sóma fyrir alla aðila að málinu.

Það er sem sagt fullkomlega óskiljanlegt af hverju verið er að skuldbinda núna enn og aftur þing og þjóð með samningsdrögum og afrakstri verkefnis sem enn er hálfunnið, hálfklárað, hálfkarað, hálfkák.

Af hverju skyldi það vera?

Svar óskast frá framkvæmdavaldi ríkisvaldsins sem fyrst eftir áramót.

Nema þetta mikla vald framkvæmdavaldsins, þráðbeint úr hendi þjóðarinnar, sé nú aftur lent í höndum Svavars aðalsamingamanns, sbr króníska nennuleysið í Icesave tvö, sem ekki hangir yfir smámunum.

Ef framkvæmdavaldið er aftur komið í gíslingu Svavars aðal má heita aftur allt í plati. Fjármunir engin fyrirstaða. Þá verður allt borgað sem hægt er að borga þó taki þjóðina hundrað ár að borga. Bara ef hann sjálfur þarf ekki að borga neitt.

Ef Svavar aðal er enn æðsta tromp forsætisráðherra, ríkisstjórnar og ráðherrastjórnsýslu framkvæmdavaldsins, þá þarf engin svör. Þá er sjálfkrafa alt upp í loft í verkefninu.

Alt upp í loft í Icesave þrjú.

Samkomulagið um skuldavanda heimilanna.

Samkomulag seljenda og eigenda húsnæðislána heimilanna, sem stefnt er á að undirrita eftir fjóra daga, þann 15. desember næstkomandi, er ekki gott samkomulag því miður.

Arfaslakt samkomulag fyrir þing og þjóð. Fyrst og síðast arfaslakt vegna þess að samkomulag seljenda og eigenda húsnæðislána heimilanna er samkomulag seljenda og eigenda húsnæðislána heimilanna við seljendur og eigendur húsnæðislána heimilanna.

Kaupendur og greiðendur húsnæðislána heimilanna koma hvergi að þessu samkomulagi. Vegna þess að eftir að okkar aleini staurblánki fulltrúi var marineraður og grillaður opinberlega fyrir framan augun á þjóðinni var þessum Einseyringi nánast í beinni útsendingu fleygt heim tíl sín.

Og við vorum svo fjári upptekin þjóðin við miklu miklu brýnni málefni en skuldavanda heimilanna að engu okkar datt í hug að í staðinn fyrir okkar ágæta Einseyring þyrfti annan fulltrúa að samningaborðinu fyrir okkar hönd.

Svona getur maður verið vitlaus þegar á reynir.

Auðvitað þurfti annan fulltrúa. Og helst miklu fleiri fulltrúa og jafngóða og helst nokkru betri fulltrúa en hitt liðið var með og jafn vel útbúna og ákveðna og þó kurteisa fulltrúa af réttu kaliber með rétta þekkingu og nægan tíma og næga tækni og fjármuni.

Með samkomulaginu um skuldavanda heimilanna er í raun og sann búinn til stórundarlegur gjörningur sem nú hefur verið járnbentur og steinsteyptur á pappír handa meiri pappír og netheimi og allri veröld til allrar framtíðar.

Stórfurðulegur gerningur þar sem stórfurðulega er skautað framhjá öðrum aðalþætti og algjörum meginþætti þess stóra samningsverk­efnis sem fyrir lá fyrir tveimur mánuðum síðan þegar stjórnvöld loksins loksins loksins loksins fengust til þess að koma verkefninu aftur á fót og í gang aftur og skýra og skilgreina og vinna vinna vinna og verja til þess tíma og fjármunum.

No sharing of the pain!!!

Um leið og skautað var léttilega yfir meginþátt verkefnisins og meginþunga þess í samningaferlinu og ákvarðanatökuferlinu, gerðist svolítið sem einhver var svo glöggur að taka eftir þrátt fyrir allt.

Það gerðist nefnilega að minnsta kosti tvennt í báðum þessum ferlum samningaverkefnisins samtímis um leið og skautað var svona léttilega yfir, tvennt sem aldrei hverfur hér eftir úr sögu þessa stóra og um leið últrabrýna samningaverkefnis.

Og það var þetta: Gert var lítið úr þeim og í raun og veru niðurlægð óskaplega þau hörðu mótmæli þeirra þúsunda af fólki sem stóðu á Austurvelli fyrir tveimur mánuðum — sem og gert lítið úr og niðurlægð tugþúsundir kaupenda og greiðenda húsnæðislána heimilanna sem auðvitað stóðu með þeim þétt við hlið þeirra og allt um kring þó sætu heima hjá sér eða í vinnunni eða mændu göturnar — og eins og þetta sé ekki nóg af skít í bili framan í mann var um leið gert lítið úr og í raun og veru niðurlægð óvilhöll ráð þess fólks sem einna best þekkja til hagvísinda og kreppuhagfræði í veröldinni.

Það var með öðrum orðum kastað skít hægri vinstri. Og meðan ekki er dregið til baka þetta endemis samkomulag seljenda við sjálfa sig fyrir hönd seljenda og kaupenda, sitja kaupendur uppi með skítinn.

Það er ekkert Sharing of the pain!

Það er bara No sharing of the pain í þessu ókurteisa og ofureinhliða bull samkomulagi seljenda/eigenda húsnæðislána heimilanna við sjálfa sig.

Það er engin skipting byrðanna. Ekki nokkur einasta skipting byrðanna, áhættu, ábyrgðar á lánasamningum milli kaupenda og seljenda. Kaupendur skulu axla þetta allt 100% eins og áður. Og skulu þakka fyrir að fá vaxtabætur mola í munninn til að deyfa holundarsárin.

Ekki þarf heldur að fjölyrða um sanngirni eða réttlæti eða almenna kurteisi almenna mannasiði og ess háttar vegna þess að öðrum samnings­aðilan­um var einfaldlega fleygt heim til sín. Honum Einseyringi. Og síðan samið við sjálfan sig um sjálftöku úr vasa kaupenda.

Sanngirni og réttlæti á Íslandi eru því loksins loksins járnbentur steinsteyptur innmúraður  heimsfrægur frábær og góður brandari!

Handa þeim og fyrir þau sem engra hagsmuna hafa að gæta. Og munu þess vegna lengi lengi hlægja ef eitthvað er að marka sögur af veröldinni. Sögur manns og annars.

Fyrir okkur hin fer að verða best að tygja sig af landinu í leit að skárri veröld.

Og skiljanlegt að allt löglært fólk með fullu viti eða svo til sé farið að pakka saman til útlanda og starfa erlendis og læra erlendis og starfa við erlendra dómstóla þrátt fyrir rífandi vertíð og uppgripavinnu hér í kreppunni með ógrynni fjár öllum vösum svo getur verið að leika sér hvar sem er í veröldinni og hvenær sem er þegar vill og nennir.

Enn er þó spurt: Til hvers er þessi vitleysa eiginlega?

Svar: Það er hángið á kleinunni eins lengi og stætt er og sætt er og hángið á kjöl og bölvað og ragnað á kili hundblautt og kalt og hrakið og síðan barist í djúpinu og bölvað og ragnað af meðfæddri og lærðri þrjósku svo allar verðhækkanir á allri vöru og allri þjónustu í veröldinni haldi áfram að hækka sem mest og hraðast höfuðstól húsnæðislána heimilanna.

Aftur spurt: Af hverju?

Svar: Svo þau haldi afram að hánga seljendur og eigendur húsnæðislána heimilanna, í leiknum sínum sem er svo skemmtilegur á meðan fá að raka svona til sín eignum og greiðslum sem þau eiga ekki, raka saman eigin fé þráðbeint eins og fiski úr öllum vösum kaupenda og greiðenda húsnæðislána.

Það er nefnilega svo svakalega gaman að græða svona mikið á daginn og grilla á kvöldin!

Alveg ofboðslega gaman!

Og maður getur meira að segja gert eins og ellefu krakkarnir stórkostlegu í sjónvarpinu, brimbrettakrakkarnir: Leikið sér endalaust!

Enn spurt: Er ekki hægt að banna þetta?

Svar: Það er svo erfitt að banna þegar maður græðir ekkert á því og tapar fullt og verður að hætta að leika sér.

Já en þetta er snargölluð og hættuleg vara sem verið er að selja fólki!

Já, ég veit og það vita flestir. En það eru fáir sem græða svo mikið á þessu og þau ráða öllu. Fleygja fólki meira segja heim til sín fyrir að vera staurblánkt og stórskuldugt!

Svo eru þau öll í sama kórnum. Ekki samakórnum, það er annar kór. Heldur sama kórnum öll saman einn kór og það getuir enginn stjórnað þeim af því þau syngja svo falskt!

Og núna þegar þau eru búin með stóra samningaferlið og komin með stóra samkomulagið eru þau búin að syngja hallelúja í heila viku!

Þau eru meira að segja búin að fá leyfi! Óskrifað bréf með leyfi.

Sérstakt opinbert leyfi af því forsætisráherrann og ráðherrarnir og öll ráðherrastjórnsýslan fimmtán þúsund manns held ég og fullt af lögfræðingum og endurskoðendum og hagfræðingum og viðskiptafræðingum eru búnir að segja ók að minnsta kosti hundrað sinnum, annað hvort hátt eða lágt eða öskra það eða segja það innan í sér!

Þess vegna er allt í lagi núna að eyðileggja áfram og enn betur og ennþá meir þetta flókna skrítna sem heitir rekstrargrundvöllur heimila og fjölskyldna!

Þess vegna er allt í lagi að skapa ógeð eins og vaxandi vanmátt og skömm!

Þess vegna er meira að segja allt í lagi að skapa þurfalinga og vesalinga úr fleiri og fleiri fullfrískum og vinnufúsum!

Það er meira að segja allt í lagi að skapa helvíti!

Skapa helvíti fyrir fleiri og fleiri þúsundir fólks, auk þeirra tugþúsunda sem þar eru fyrir!

Alt í lagi! Alt í lagi með það!

En nú er ég orðinn þreyttur á að svara.

En ég get bent þér á alveg hlutlaust og faglega til dæmis örstutta athugasemd JB á eyjunni 14okt10 við stutta grein af löngu ótta- og furðuviðtali við Guðmund Ólafsson, hagfræðing og grein eftir mig sem heitir Best rammfalskt? skrifuð 15okt10 og aðra grein eftir mig sem heitir: Af hverju krónískt á fölsku nótunum? frá 20okt10…

Séríslenskt eða júníversal?

Það er að minnsta kosti svolítið merkilegt þegar stórgölluð framleiðsluvara fær lengi að vera í sölu á markaði, annað hvort vegna þess að kaupendur eru svo vitlausir, seljendur svo ófyrirleitnir, eftirlitsaðilar svo ábyrgðarlausir eða stjórnvöld svo blind eða svo heimsk eða svo kæn og slóttug að sveipa blæju pólitísks spuna þar sem leikurinn snýst alltaf um að slá engu föstu, hafa allt bjagað, óvíst, upplýsingar, álit, niðurstöður alltaf á reiki til að ekkert sé unnt að sanna né afsanna. Blekkingarleikur refsins sem langoftast endar ekki vel, sbr. sögur af fólki allra tíma og allra þjóða.

Ekkert ríkisvald í veröldinni leyfir auðvitað opinberlega sölu stórgallaðrar hættulegrar vöru á markaði.

Nema auðvitað okkar séríslenska króníska ítarlega heilaþvegna, í áravís af samkór seljenda/eigenda húsnæðislána og vildarvina, forsætisráðherrann okkar þrjóski og þveri, og ráðherrarnir okkar nú undarlega þegjandlegu og ráðherrastjórnsýslan okkar undarlega hljóðláta og sérfræðingaveldið okkar sem borgum þeim launin að minnsta kosti, og verkalýðshreyfingin okkar og lífeyrissjóðirnir okkar alltaf að segja við okkur hver lífsnauðsyn þessi snargallaða vörutegund er hér fyrir allt mannlíf í landinu.

Allt þetta lið hángir enn krónísk á fölsku nótunum og segja langbest þannig; lángbest rammfalskt!

Enda snarbrjálað öfugmæli alls staðar í okkar nágrannalöndum.

Okkar frændur og vinir og nágrannar skilja ekkert í okkur landsmönnum að hánga svona á öfugmælum í þessu og mörgu fleiru eða í þessu endemis lánglundargeði okkar að láta fara svona með sig endalaust, eins og séum sauðfé eða geitur á beit og búum í fjárhúsi.

Gg bara nokkuð góð með það.

Enda hundleiðinlegt að græða á daginn og grilla á kvöldin fyrir sauðfé og geitur.

Nokkur orð til viðbótar um samkomulag seljenda við sjálfa sig.

Samkomulag seljenda/eigenda við sjálfa sig er form án innihalds sem tekur aðeins tillit til hagsmuna seljenda og eigenda húsnæðislána, mjög lítið og nær ekkert tillit til kaupenda/greiðenda húsnæðislána. Samkomulagið er því ekki lausn á skuldavanda heimilanna heldur aðstoð við rekstur og rekstrargrundvöll seljenda og eigenda húsnæðislána.

Samkomulagið stingur smádúsu vaxtabót upp í okkur sum sem keypt höfum húsnæðislán í íslenskum krónum en aðeins ef við erum ofurskuldsett eða bótaþegar eða atvinnulaus eða mikið láglaunafólk á skattskýrslunni, með mjög neikvætt eða svakalega neikvætt eigið fé og þess vegna í raun gjaldþrota samkvæmt almennum rekstrarreglum, og þess vegna mjög líklega engar eignir á kennitölunni okkar hérlendis.

Fyrir aðra er ekkert!

Augljóst brot á jafnræðisreglu og stjórnarskrá!

Ekkert ekkert ekkert fyrir þá sem vilja spara, vildu eiga smávegis í íbúðinni sinni; en ekki taka allt að láni og helst meir en allt að láni skv. kjörorði allra fjárhættuspilara fimm orð: greidd skuld er tapað fé.

Enda alltaf hægt að fá Jóa frænda lögmann og endurskoðanda eða Pésa vin lögmann og endurskoðanda til að fixa skattskýrsluna og annað sem fixa þarf. Hvaða röfl er þetta í þjóðinni? Kann hún ekkert á kerfið? Svo haft sé eftir einum.

Samtals: Samkomulagið er svik við kaupendur húsnæðislána!

Auðvirðileg svik – samkomulagið sem stefnt er á að undirrita þann 15. desember næstkomandi er forkastanleg vítaverð svik við forsendur og markmið þess verkefnis sem lá fyrir að leysa í umboði þjóðarinnar. Og sér hvert barn í hendi sér ef nennir að skoða stutt og á annað borð læst á ritmál fyrir börn.

Forskastanleg svik og svívirða við þing og þjóð!

Vonandi að við sjáum þetta eins og svo margir eru að segja og sem allra flest nú rökstutt og glögglega öll saman þing og þjóð fyrir undirritun samkomulagsins 15. desember næstkomandi. Og eftir undirritun! Því fólkið sem við er að eiga, okkar eigin landsmenn, er ekki vant því að lúta einum né neinum vilja öðrum en þeim sem hentar þeim sjálfum hverju sinni. Engin prinsip, ekkert nema það sjálft og fornkórinn með versið sitt.

Það er ærið tilefni og mikil og brýn þörf á að láta framkvæmdavaldið heyra það!

Öll saman þing og þjóð, þau sem nenna því og ekki upptekin yfir öðru. Og dómsvaldið með eins og dómsvaldinu er fært og ef til þess kasta kemur, eins og sennilegt er að yrði samstundis í gær með öðrum og betri þjóðum en við erum núna.

Þjóðum sem eiga til dæmis virkan hæstarétt og öflugan stjórnlagadómstól til að fara yfir sett lög og reglugerðir, gæta almennt sanngirni og réttlætis, framfylgja stjórnarskrá, taka á stjórnarskrárbrotum, brotum á jafnræðisreglu, o.s.frv. o.s.frv. o.s.frv.

Þjóðum sem sárnar með okkur, þykir ömurleg framkoman, þykir raunar stórgaman að græða á daginn og grilla á kvöldin en gera hvorki úr starfsferil né æviferil hundrakkar peninganna né strit með striti endalaust strit peninganna vegna.

Æ enn er spurt: Hvur anskotinn er að þessu fólki?

Svar: Lestu það sem komið er en ef það dugar ekki þá má kannski týna til eitt og annað sem kann að þykja þess virði að setja á blað þessu samhengi svolítið lengra mál en vant er..

Enda dagljóst að nú er enn teflt í tvísýnu með afdráttarlausari hætti en nokkurn tíma fyrr frá hruni, eignum og tekjum heimilanna, eftirspurn, störfum og skattstofnum, með þessu endemis samkomulagi um skuldavanda heimilanna.

Í fyrsta lagi eru viðskiptavinir fjármálastofnana, kaupendur og greiðendur húsnæðislána, samtals ca eitthundrað þúsund eintaklingar, frá ca áttatíu þúsund heimilum, og skulda nú seljendum/­eigendum húsnæðislána samtals ca 1.250 milljarða íslenskra króna, í verðtryggðum húsnæðislánum, ef upplýsingar eru réttar, eða rúmar tólf milljónir króna að jafnaði pr. kaupanda/greiðanda, og sennilega þá um fjórðung þess til viðbótar í gengistryggðum húsnæðislánum.

Fjölmargir úr þessum stóra viðskiptamannahóp sem keypt hefur húsnæðislán af seljendum/eigendum húsnæðislána á undanförnum fimmtán til tuttugu árum, eða svo, hafa nú í tvö ár og sumt lengur og sumt miklu miklu lengur, reynt til þrautar og pínu að fá seljendur/eigendur húsnæðislána og kjörna fulltrúa sína, ríkisvalds og sveitarstjórna, verkalýðshreyfinguna, lífeyrissjóðina, fjölmiðlana, og fleiri til þess að sjá ljósið í þessu hjá okkur: Að ekki geti komið til mála að selja snargallaðar vörur í smásölu á fjármálamarkaði hérlendis sem enginn maður með réttu ráði reynir að selja í okkar nágrannalöndum.

Ekki fremur en gengur að selja slikar snargallaðar vörur í heildsölu á fjármálamarkaði með skuldabréf, á að banna að selja slíkar vörur á smásölumarkaði með skuldabréf, þar sem viðskiptavinir eru fyrst og fremst heimili og fjölskyldur og smærri lögaðilar.

Mest og best hefur þó undanfarin misseri verið reynt til þrautar og pínu, pyngju og orðstír með grjótvinnu erfiðis þrældómsstriti, að fá þennan samkór seljenda og vildavina þeirra til að viðurkenna ábyrgð á hruni og forsendubrest hrunsins. Viðurkenna að þá var pottur brotinn og mörgum að kenna sem enn er verið að greiða úr til þess að ábyrgð sé deilt með sönnum og réttum hætti með uppgjöri og reikningsskilum, lexíum og lærdómi og þar sem við á leiðréttingum og breytingum, sektum og fangelsi og upptöku eigna sem sannanlega er aflað með ólögmætum hætti og öðrum úrræðum svo gerð séu upp mál hrunsins og byrðum jafnað með hliðsjón af sanngirni og réttlæti, lögum og stjórnarskrá.

Ekki síst beinist sú ábyrgð að seljendum og eigendum húsnæðislána, og framkvæmdavaldinu í landinu, fyrst forsætisráðherra, síðan ráðherrum , stjórnsýslu, aðkeyptri sérfræðiþjónustu, o.fl.

Samfélagssáttmáli þjóðar — sem t.d. formbirtist oft í stjórnarskrá þjóðar, fána, þjóðhöfðingja, skjaldarmerki, o fl. ytri táknum en eins og ekki síður í almennu gildismati, viðhorfum og framgöngu með hliðsjón af siðvenjum, óskráðum reglum samkipta, viðskipta, o.þ.h. –stendur sjaldan til annars en þess að hafa í heiðri réttlæti og sanngirni.

Til þess stendur öll stjórnarskrá. Öll trúarbrögð meira og minna. Mest og best lífsspeki þjóðanna. Siðir og venjur og gildismat.

Til þess stendur einnig okkar stjórnarskrá og okkar lagasafn Íslands, mjög aukið á síðari árum erlendum reglum sem hvorki þing né þjóð hafa nein áhrif á enn sem komið er að minnsta kosti, hvað sem verður, einnig fáninn og skjaldarmerkið, forseti, þing og þjóð víkingar og skáld. Almenn viðhorf og gildismat.

En nú virðist hafa breytt um stíl með samkomulagi um skuldavanda heimilanna.

Það virðist eins og sé til lítils að spyrja lengur.

Til einskis að spyrja kaldlyndan forsætisráðherra, undarlega óvirka ráðherra, undarlega hljóðláta ráðherrastjórnsýslu og sérfræðingaveldi og undarlega lítilþægu og lítilsigldu alþingis­mennina, sem ekki einu sinni hafa döngun í sér til þess að spyrja lengur þetta daufgerða hálfblinda hálfdraugalega lið nánar um það sem allt þetta fólk og stjórnendur er að baksa og bjástra og göslast og drattast í með sjálfu sér og öðru á daginn og næturnar, sennilega vegna þess að þau eru kannski flest sjálf farin að bera um of svip af þessu liði með allar blæjurnar skuggalegu og minna skuggalegu sem þau breiða yfir öll mál svo aldrei sést neitt skýrt né ógruggugt og hafa þar að auki ekki spurt af hverju síðan í barnaskóla.

Nema þau sem eru lögfræðingar í hópi þingmanna og leiðir beint til þeirrar niðurstöðu að einna brýnast er fyrir næstu alþingiskosningar að breyta lögum um kjörgengi og hæfi frambjóðenda svo hægt sé að kjósa börn þingmenn á alþingi íslendinga – helst aðeins börn innan við sextán ára aldur — til setu á alþingi, vegna þess að það er eina fólkið í landinu sem eftir er sem ennþá nennir því að spyrja af hverju og hægt að treysta nokkurn veginn til þess að sé án undirferlis.

Nátturulögmálið verðtrygging og háir nafnvextir, breytilegir hvnær sem er.

Í allt of mörg ár hefur okkar íslenska þjóðfélagi verið haldið í gíslingu heilaþvottsins og samfélagslegs eineltis úr hendi og hálsi og háværum munni samkórs seljenda/eigenda húsnæðislána heimilanna með aðstoð samtryggingarkerfis vildarvina sem endalaust ljúga því að þjóðinni að verðtrygging húsnæðislána, og/eða gengistrygging, ásamt háum nafnvöxtum, breytilegir að geðþótta seljendanna aleinna, út allan lánstíma, yfirleitt 30 til 40 ár, sé konkret náttúrulögmál hérlendis.

Og ef ekki náttúrulögmál þegar þá röksemd þraut, þá járnbent og steinsteypt innmúruð forsenda rekstrar bankakerfis og fjármálastofnana og fjármálafyrirtlkja hérlendis sem þarf og verður enn nauðbeygð eftir því sem best verður skilið af þeim sjálfum, að vinna öll sín verkefni undir íslensku krónunni. Þessum smæsta gjaldmiðli í veröldinni.

Og ef ekki undir íslensku krónunni, þegar þá röksemd þraut, eins og var undir lok hrunsins hjá bönkunum með útlenda starfsemi sína út úm allar trissur og mest tekjustreymi og veltu í gjaldeyri, ofursæl og kát að selja húsnæðislán sambærileg til útlendinga nema nú alveg óverðtryggð með lágum og góðum nafnvöxtum og ekkert breytilegum nafnvöxtum nema að hluta til kannski og allt í samráði og samstarfi við kaupendur, kurteis og jákvæð, þá undir nýju röksemdinni að starfað sé undir vondum stjórnvöldum sem vilja ekki láta mann fá leyfi til að gera upp í útlenskri mynt og fá óverðtryggð ríkistryggð lán úr íbúðalánsjóði og seðlabanka á helst engum vöxtum til þess að dæla enn meira fé í vonlaust fjárhættuspil sjálfra sín og einkavina sinna.

Það er auðvitað ekkert náttúrulögmál að þurfa að verðtryggja eða gengistryggja húsnæðislán heimilanna í hagkerfi krónunnar. Það sjá allir í hendi sér sem fá réttar upplýsingar. Ekki fabrikkeraðar afbakaðar upplýsingar heldur réttar og sannar upplýsingar.

Þess vegna verður reyndar að hafa smá samúð með því sérfræðingastóði sem alltaf var matað á vitlausum upplýsingum, fagurgala og bröndurum.

Heilaþvegnir eins og svo ótal margir enda heilaþvegið sumt í áratugi af einu heilögu versi úr heilagri ljóðabók fjármálafræða og kaupmennsku með fé, heilaþvegnir af samkór seljenda og eigenda húsnæðislána heimilanna og þeirra vildarvina.

Og kemur manni satt að segja alltaf jafn mikið á óvart eins og fjölmörgum lansmönnum og útlendingum þegar um er rætt, hve með eindæmum harðneskju­leg og í raun og veru grimmileg lífsskilyrði eru búin íslenskum fjölskyldum og einstaklingum þegar þurfa lánsfé til þess að kaupa sér íbúð til þess að stofna eigið heimili. Grimmileg lífsskilyrði í áratugi í flestum tilfellum, úthlutað af steinhjarta með ís í miðjunni.

Þessi grimmd er ekki í okkar nágrannalöndum, þessi grimmd og endalausa barátta almennings við sín eigin kjörin stjórnvöld, hsín eigin hagsmunasamtök atvinnulífsins, eigin verkalýðshreyfingu, eigin lífeyrissjóði og ýmsa fjölmiðla, sem öll saman alt saman enn styðja beint og óbeint þetta einhliða ofbeldi og samfélagslega einelti seljenda húsnæðislána gegn kaupendum húsnæðislána.

Enn um Samkomulagið: Hvað er þessi gerningur og hvað merkir þessi gerningur?

Samkomulag þeirra fjórtán fóstbræðra seljenda og eigenda húsnæðislána heimilanna við sjálfa sig er eins konar járnbent yfirlýsing þessara aðila til kaupenda og greiðenda húsnæð­islána um að þau saman einn samkór seljenda og vildarvinir ætli sér bæði sér og saman, hér eftir sem hingað til, að hunsa mest eða hunsa algerlega, almennt viðurkenndar leikreglur í viðskiptum kaupenda og seljenda vöru og þjónustu í tilfelli húsnæðislána heimilanna, sem og hunsa lögvarin réttindi, sbr. neytendarétt, eignarétt og skaðabótarétt.

Samkomulagið er jafnframt eins konar járnbent steinsteypt innmúruð staðfesting á þessari allt of séríslenskri ofur­þröngsýni með græðgi, íslensks stjórnmálavalds og efnahagsvalds, sem í bland við þrjósku og frekju, leti og sinnuleysi, þekkingarleysi og ábyrgðarleysi, kemur allt saman í veg fyrir eðlilega samfélagsþróun hérlendis, ekki síst eðlilega framþróun okkar örsmáa hagkerfis. Ekki síst þegar horft er til þeirra þjóða sem við helst og mest berum okkur saman við og höfum lengi og mjög lengi borið okkur saman við.

Það virðist til dæmis ekki einu sinni hvarfla að þessum hópi fólks sem að þessu samkomu­lagi stendur – fulltrúar allra ef ekki allra og aðeins fleiri seljenda og eigenda húsnæðislána heimilanna á frummarkaði með skuldabréf á Íslandi, að eitthvað sé bogið við stórt samn­ingaferli með stóru samninga­borði, þar sem allir fulltrúar seljenda sitja saman óárennilegur hópur öðru megin borðsins og enginn maður fyrir hönd kaupendanna hinum megin borðsins.

Ekki heldur virðist í eitt skipti hafa hvarflað að þessum hópi fólks i helstu áhrifa- og valda­stöðum í stjórnmálum og efnahagslífi, fyrir hvaða forsendur er starfað, fyrir hvaða markmið er starfað, fyrir hvaða fólk eða hóp fólks er starfað, fyrir hvaða gildi og viðhorf er starfað.

Það sem þessi samkór seljenda og vildarvina er í raun og veru að gera með þessu endemis samkomulagi sem ekkert er fyrir utan smá vaxtabætur eins og plástur á svöðusár eftir rimmugýgi, er þetta eina kunnuglega sem flestir þekkja þó gleymi oft eins og maður sjálfgleymir oft: Þau eru sem sagt í raun og veru að stífa úr hnefa einn eða tvo brauðmola, til þeirra sem langmest höfum bakað þetta brauð, framleitt hráefnið í þetta brauð, og eiga þetta brauð langmest sjálf, sbr. stjórnarskrá og lagasafn Íslands; og auðvitað uppsafnaða sjóði ríkissjóðs, lífeyrissjóða og hundruð milljarða króna fjárfest­ingar heimilanna í fjármála­afurðum bankakerfis og fjármálaþjónustu, þar með taldir innstæðureikningar og öll sparnaðarform.

Fé sem nú liggur mest innstæður á hávöxtum í seðlabankanum, til ágóða fyrir banka og fjármálafyrirtæki á heildsöluvöxtum, sem enn halda í sinni barnatrú að þau geti svívirt viðskiptavini sína hvenær sem þeim sýnist með annarri hendinni og tekið síðan við fjármunum þeirra á lágmarksvöxtum með hinni hendinni.

Þess vegna er tæpast að undra mjög þó fari svolítið um fólk víða þessa dagana og um fjöl­marga heldur miklu meir en svolítið af furðu með stórundrun og stórskömm, svo fallast hendur rótgrónu kjaftagangs í fjölmiðlum.

Rótgrónu sem viðurkenna hreinskilningslega að fallist hendur yfir því að hafa kosið yfir sig og fyrir sig og sína hagrænu og félagslegu lífshagsmuni, þetta fólk, kjörið og hálfkjörið og ókjörið fólk, sem er svo staurblint á eigin framgöngu og ruglanda með þrjósku þröngsýni og tvístíganda hroka og ekki hroka, brosi og ekki brosi, þegar kemur að eðlilegum forsendum, eðlilegum markmiðum, eðlilegri ábyrgð sem skapar lífsnauðsynlegt traust, að þau ekki aðeins telja sér augljóslega enn þá alveg heimilt að ráðstafa annarra manna brauði eins og eigi sjálf og semja alveg sjálf fyrir hönd beggja aðila, báðum megin samningaborðsins, án tillits til lögvarinna mannréttinda, borgaralegra réttinda, jöfnuðar, réttlætis, sanngirni, heldur bíta síðan höfuðið af skömminni með því að slá upp samsöng í sínum hóp samkór fagnaði yfir stórsigrinum á kaupendum og greiðendum húsnæðislána heimilanna. Og hefur víst staðið í heila viku.

Eins og sitji allir þessir kjörnu og hálfkjörnu og ókjörnu fulltrúar einn maður Neró keisari og skemmti sér svindl og svínarí yfir fátækt skorti og neyð heimila og fjölskyldna og kjósenda í þessu landi sem enn eftir tvö ár og lengur horfa á eigið fé sitt og ævisparnað lækka og lækka með hverri verð­bólgu­mælingu og greiðsluseðils, ráðstöfunartekjur lækka og lækka, áhyggjur og skömm vaxa og vaxa.

Fögnuður áreiðanlega séríslenskt heimsmet í þrjósku þröngsýni heimsku alsherjar þessi fögnuður sigri á eitthundrað þúsund viðskiptavinum á fjármálamarkaði og jafnmörgum skattgreiðendum — sem ekki eru likleg til þess öllu lengur að lúta ofríkinu, sauðfé þrældómi, á meðan fjárhirðar og vit­firr­ingar hælast um.

Forsætisráðherra þjóðarinnar forsöngvari samkórsins hælist þó samt um. Þrjósk og þver.

Eins og sé enn í Færeyjum.

Hælist um af hálfkláruðu verkefni rammfalskur forsöngvari krónískt á fölsku nótunum alkunnur endalaust þrjóskur þver og segir á föstudaginn fyrir viku nú nóg komið í þessu verkefni í þágu heimilanna. Það var og. Og við því að búast úr þeirri áttinni.

Þá vitum við það: Nóg komið í þágu flöktandi blaktandi von að sleppi við að falla í fátækt skorti og neyð þúsundum saman úr íslenskri millistétt, heimili og fjölskyldur. Íslensk millistétt. Hryggjar­stykkið í skatttekjum ríkissjóðs og sveitarfélaga.

Er stórfurðulegt þó spurt sé: Hvur anskotinn er að þessu fólki?

Í upphafi var bjartsýni

Í kjölfar sennilega fjölmennustu mótmæla Íslandssögu á Austurvelli fyrir tveimur mánuðum tók ríkisstjórnin sig saman í andlitinu, lofaði bót og betrun og tók aftur að sér forystu stóra verkefnisins og lofaði að reyna til þrautar að leysa verkefnið eins og hægt er að leysa verkefnið: Skuldavanda heimilanna, sbr. yfirlýsingar og fréttir.

Þá lá mart fyrir mest opinberlega sem rökstuddi góða bjarsýni um að byrðum þjóðarinnar af hruni bankakerfis, gengishruni og óðaverðbólgu, yrði hóflega skipt af nokkurri sanngirni milli kaupenda og seljenda húsnæðislána heimilanna.

Þá lágu fyrir upplýsingar um að skattlagning inngreiðsla iðgjalda í lífeyrissjóði landsmanna myndi skila ca 120 milljörðum króna strax í ríkissjóð.

Einnig lá fyrir að sparnaður af nýju samkomulagi Icesave þrjú miðað við Icesave tvö og Svavars samning myndi skila ca 100 til 200 milljörðum króna, nú allt að 400 milljörðum króna, auk vaxtasparandi kostnaðar og fórnarkostnaðar, miðað við Icesave tvo Svavars, samþykkt af alþingi, og sem betur fer hafnað af þjóðinni, með hjálp stjórnarskrár og forseta lýðveldisins.

Einnig lá fyrir fordæmi um leiðréttingu ríkissjóðs til innstæðueigenda/eigenda peninga­markaðssjóða þegar ríkissjóður gekk í ábyrgð greiðslu alls ca 200 milljarða króna til banka og fjármálafyrirtækja vegna inneigna fólks í peningamarkaðs­sjóðum.

Einnig sýndu árshlutauppgjör bankanna fyrri hluta árs 2010 að afslættir af eignasöfnum húsnæðislána voru verulegir við færslu eignanna úr gömlu bönkunum í þá nýju, afslættir bókfært eigið fé með eða án viðkomu í rekstrarliðum rekstrarreiknings að því er virðist samtals vel yfir þúsund milljarðar króna sem unnt væri að færa á afskriftasjóði til að mæta afskriftum og eða verulegri niðurfærslu húsnæðislána í eigu bankanna og vegna nýsölu húsnæðislána.

Einnig sýndu reikningar lífeyrissjóðanna uppsafnaðar verðbætur á höfuðstól verðtryggðra húsnæðislána á síðustu tveimur árum ca 125 til 130 milljarðar króna, þ.e. samtals 24 mánaða verðbótaþáttur á höfuðstól frá október 2008, nær 130 milljarðar króna.

Þessar upplýsingar rökstuðningur járnbentur um bjartsýni allgóða að unnt yrði loks að leíðrétta með samræmdum hætti, sem ekki brýtur jafnræðisreglu né stjórnarskrá, verðtryggð húsnæðislán heimilanna, með eins konar góðri þjóðarsátt seljenda og kaupenda húsnæðislána, réttlæti með jöfnuði og jöfnun byrða hrunsins fengist loks fram og nánari skoðun á þeim atriðum sem þarf að lagfæraí og um leið bjargað stórum hluta þjóðarinnar, eftirspurn, störfum og skattstofnum.

Lykilorðið var veruleg – veruleg niðurfærsla höfuðstóls svo skipti máli í hagkerfinu þjóð­hagslega, vegna þess að við það myndi skapast nauðsynleg viðspyrna til að stöðva hröðun straums æ fleiri heimila og fjölskylda í flokk bótaþega, láglaunafólks, atvinnulausra, gjaldþrota fólks eða landflótta.

Og um leið stöðva samdrátt eftirspurnar í hagkerfinu með viðsnúningi og auknum hagvexti, með vaxandi og auðveldari markaðsstarfsemi, fjölgun viðskiptatækifæra, fjölgun starfa og styrkingu skattstofna sem ekki síst myndi losa ríkissjóð og sveitarsjóði undan íþyngjandi útgjöldum sem og styrkja eignasöfn seljenda og eigenda húsnæðislána með ódýrara og betra greiðsluflæði ( vegna minni innheimtukostnaðar, o.fl.) aukningu veltu markaðsviðskipta með skuldabréf, fasteignir, o.fl.

Hvað gerðist?

Sérfræðinganefnd var skipuð ein ráðgjafarnefnda verkefnisins, svo ríkisstjórn og aðrir aðilar samningaferlis gætu glöggvað sig betur en áður á forsendum, markmiðum og valkostum til lausnar, sem þátt í samningaferlinu og ferli ákvarðanatöku.

Samningaferlið og ákvarðanatökuferlið með sömu markmið og fyrr: Hjálpa betur þeim sem verst eru settir, og b) skoða betur almenna leiðréttingu – þ.e. niðurfærslu höfuðstóls/ verðbótaþáttar höfuðstóls, og c) ná sem bestri sátt milli kaupenda og seljenda, eins konar þjóðarsátt.

Verkefnið sem sagt tvíþætt, með yfirmarkmið þjóðarsátt og tvö aðalmarkmið, A og B:

A) Hjálp, til kaupenda/greiðenda húsnæðislána, vegna forsendubrests, með sértækum aðgerðum – til þess að koma í veg fyrir stærri og stigvaxandi þjóðhagslegan vanda fátæktar með skorti og neyð þúsunda einstaklinga og fjölskyldna ((með hröðun stigvaxandi samfélagsvanda þegar fleiri þyrftu á hjálp að halda, með auknum beinum og óbeinum kostnaði og fórnarkostnaði samfélags, ríkissjóðs, sveitarsjóða, lífeyrissjóða og fjármála­þjónustu söluaðila á fjármálamarkaði, sem langstærstu eigendur og/eða seljendur húsnæðislána á frummarkaði með skuldabréf húsnæðislána, sem og stigvaxandi kostnaði með aukinni skaðabótaskyldu ábyrgðaraðila/eftirlitsaðila viðskipta á fjármálamarkaði, sbr. kreppuhagfræði og hagsögu)).

B) Leiðrétting, til kaupenda/greiðenda húsnæðislána, vegna forsendubrests, með almennum aðgerðum – sbr. stjórnarskrá og lög um neytendarétt, eignarétt, skaðabótarétt og almennt viðurkenndar leikreglur og viðmið í viðskiptum kaupenda og seljenda á markaði ((sbr. t.d. almenn sanngirnissjónarmið, góða stjórnunarvenju og viðskipta­siðareglur)) sem m.a. fordæma okur, óbilgirni, ósanngirni og fordæma mismunun kaupenda á öðrum forsendum en viðskiptalegum, t.d. hvað varðar samninga, samningaferli og samningagerð, viðskiptakjör og viðskiptaskilmála.

Samningurinn, samningaferlið og ákvarðanatökuferlið

Augljóst er af samkomulaginu og fréttum af gangi verkefnisins að verulegar og vítaverðar  brotalamir urðu strax í samningaferlinu og ákvarðanatökuferlinu, sem nú hefur leitt til samkomulags aðila.

Forsætisráðherra, ráðherrar, þingmenn, bankastjórar, verkalýðsleiðtogar, stjórnendur lífeyrissjóða landsmanna og Íbúðalánsjóðs, virðast flest ef ekki öll hafa gefið sér forsendur samkomulagsins fyrirfram, óháð skilgreiningu verkefnisins, forsendum, markmiðum, vinnu sérfræðinga, en af forsendunum skuluð þér þekkja þá, eins og kunnugt er.

Samningaferlið og ákvarðanatökuferlið innan þess varð þess vegna ekki sá leiðarvísir aðila að bestu niðurstöðu sem annars eru þegar faglega er staðið að málum, verkefnið skil­merkilega skilgreint, forsendur, markmið og yfirmarkmið og aðilar sammála um þann upphafsreit og staðráðnir að vinna faglega.

Í báðum ferlum virðst hafa ríkt samkomulag fyrirfram um að líta framhjá eða gera lítið úr faglegri umfjöllun með rangri og kolrangri hugtakanotkun, misvísandi upplýsingum, ótraustum heimildum, ótraustum niðurstöðum athugana, sérfræðiálitum leynt, og áfram veginn.

Eini fulltrúi kaupenda í sérfræðinganefndinni fær t.d. ekki unnið fyrir sig hagfræðilegt mat án þess að greiða fyrir það sjálfur úr eigin vasa, sbr, viðtal í Silfri Egils á Ruv.

Eftir tvær vikur er nærri dagljóst að lítið verður gert með vinnu nefndarmanna annað en hentar húsbændum og að skipt hefur verið um forsendur og markmið í verkefninu. Án þess nokkur viti né verði var við að því er virðist og þess vegna enginn til að spyrja af hverju.

Þá þegar hefði fjölmiðlum og almenningi átt að vera ljóst að ekki var allt eins og á að vera í verkefni af þessum toga þegar fagleg vinnubrögð eru hunsuð á fyrstu metrunum og öðrum samningsaðilanum, í þessu tilviki fulltrúa kaupenda og greiðenda húsnæðislána, mismunað herfilega.

Ef einhvern tíma er ástæða til vöktunar og aukins áhuga með aukinni umfjöllun og/eða leka á upplýsingum til ábyrgra fjölmiðla er það einmitt þegar skipt er um  forsendur verkefna og/ eða markmiðum verkefna er beytt.

Þegar vísvitandi er ýtt til hliðar eða skipt út faglegum forsendum/sjónarmiðum í málefnum sem varða almenning, ekki síst ef um er að ræða samfélagslegt óréttlæti og/eða samfélagslegt einelti/ofbeldi valdahópa/hagsmunasamtaka, brot á mannréttindum, stjórnarskrá og/eða almennar leikreglur/siðareglur í samskiptum og viðskiptum fólks eru brotnar, má heita almenn borgaraleg skylda að segja frá, þ.m.t. leka upplýsingum til fjölmiðla, sbr. ótal ótal dæmi erlendis frá.

Þung ábyrgð hvílir af þessum sökum á fjölmiðlum sem fulltrúa almennings augu og eyru að fylgjast vel með helstu hagsmunamálum almennings og varast mest af öllu meðvirkni, bæði óvirkni og ofvirkni, opinberum spuna stjórnvalda, varast að loka á skoðanir, greinaskrif, viðtöl, o.s.frv. eins og augljóst er því miður af sögu fjölmiðlunar í þessu máli undanfarnar vikur og mánuði, í býnasta og stærsta hagsmunamáli flestra heimila og fjölskylda hérlendis í áratugi.

Spuni seljenda

Spuni stjórnvalda með ítrustu hagsmunum seljenda/eigenda húsnæðislána, lipurð og lævísi þeirra sem mest véla á vettvangi skoðanaskipta og skoðanamótunar, er samfélagsleg hryllingssaga út af fyrir sig.

Samkór seljenda/eigenda húsnæðislána og þeirra vildarvina hefur m.a. haldið því fram að

B-hluti verkefnisins sé ekki til umræðu lengur og út af borðinu; B-hluti verkefnisins sé óæðri þáttur en A-hluti verkefnisins;  ekki sé bæði hægt að leysa A-hlutann og B-hlutann, ekki síst vegna kostnaðar; B-hlutinn sé valkostur við A-hlutann, sem heimilin/kaupendur þurfi að velja á milli; tímaþáttur verkefnisins alltaf sagður strax í gær vegna útlagðs kostnaðar; kostnaður við aðgerðir alltaf með þeirri blekkingarslæðu að komi til útgreiðslu strax; frestur til að klára verkefnið sé um það bil alltaf liðinn í gær og verði að fara fá botn í verkefnið; önnur mun brýnni verkefni heimti athygli allra þessara tengdu hagsmunaaðila strax í gær, ekki síst atvinnuuppbygging og sköpun hagvaxtar með fleiri störfum og vörn gegn niðurskurði opinberrar þjónustu: ríkissjóður ræður ekki við meira sökum endalausrar skuldsetningar í öðru en því sem viðkemur langbrýnasta og langstærta hagsmunamáli stærsta hluta heimila og fjölskylda í landinu; lífeyrissjóðirnir ráða ekki við meiri kostnað, þrátt fyrir ofurlaun allra sem þar starfa og átta hundruð milljarða króna tap sem ekki skerti nema brot af lífeyrisrétti síðustu tvö ár; eiginfjárstaða banka og fjármálafyrirtækja ræður ekki við meira, þrátt fyrir rífandi hagnað bankanna undanfarin misseri og ríflega eiginfjárstöðu allra stærstu eigenda og seljenda húsnæðislána heimilanna.

Og svo þessi rúsína: Við höfum einfaldlega ekki efni á því með öllu öðru sem þarf að borga!

Þrátt fyrir fordæmi – svo aðeins sé kroppað í spunann – þegar leiðrétt var til eigenda peningamarkaðssjóða og þrátt fyrir samtals ca 1500 milljarða króna svigrúm þessara aðila alls til leiðréttingar, sbr. áðan, þar sem þarf ca 300 til 400 milljarða til að þjóðarsátt náist; og upphæðina þarf ekki einu sinni að greiða út strax né á sama fjárlagaári og auðvelt um ýmsar útfærslur í því efni.

Við höfum ekki efni á því er sennilega einna best rökstuddi spuninn, enn meiri spuna endemis vitleysu, sem hljómar oft svo einkar sannfærandi fyrst, svo minna sannfærandi og svo og svo …

Sá spuni svona: Við höfum sem sagt ekki efni á réttlætinu eða sanngirninni, vegna þess að:  Kjarasamningar séu flestir lausir, vaxtagreiðslur stórfelldar af erlendum lánum og niðurskurður stórfelldur í opinberri þjónustu svo ríkissjóður er í engu aflögufær um annað en brýnustu hjálp til tekjulágra fjölskyldna, bótaþega og þeirra sem nú búa við slæma eiginfjárstöðu, neikvætt mjög neikvætt eða svakalega neikvætt eigið fé (mismunur eigna og skulda alls eða íbúðaverðs og áhvílandi húsnæðislána) svo við höfum hvorki efni á meiri kostnaði nú né síðar þegar aðgerðir koma til framkvæmda á næstu mánuðum og misserum, sjóðir almennings því alls ekki aflögufærir, ríkissjóður, lífeyrissjóðir né heldur bankar og fjármálastofnanir með óvissa eiginfjárstöðu, umfram boðaða hjálp til þeirra sem verst eru staddir, bla bla bla…

Hljómar kunnuglegur grautur fólks sem lært hefur frasana í þingflokknum og notar út og suður í trausti þess að viðmælendur þeirra hvarvetna séu vitlausari en þau sjálf í þessum frumskógi sem alltaf virðist vera svo þykkur og dökkur og hættulegur vegna þess að fólki er alltaf sagt einna mest óbeint með því sem undir liggur ræðunni og fasi og látbragði að sé svo þykkur og dökkur og hættulegur… og samt liggja allar upplýsingar fyrir ef maður nennir, allt innan seilingar, ef nennir og vilt.

Með þessum og öðrum málflutningi seljenda og vildarvina hefur af miklum þunga verið reynt að sannfæra kaupendur/­greið­endur húsnæðislána og allan almenning um að hjálpin bíði handan hornsins, sbr. A-hluta verkefnisins. Þess vegna sé best að falla frá öllum kröfum um leiðréttingu, sbr. B-hluta verkefnisins.

Ekkert bendir til þess nú né síðar nema síður sé að kaupendur/greiðendur húsnæðislána geti né muni né vilji falla frá kröfum um leiðréttingu, skv. B-hluta verkefnisins.

Ekkert bendir heldur til þess að kaupendur/greiðendur húsnæðislána eigi auðvelt með að nálgast þá hjálp sem í boði er, skv. A-hluta verkefnisins, öðru vísi en fyrst viðurkenna fyrir sjálfum sér og öðrum og umheimi kaghýddir eins og Jón Hreggviðsson að séu orðin þurfalingar annarra manna snæri á framfæri opinberra sjóða og bankastofnana.

Þrælar grimmra gráðugra húsbænda sem eftir almennri reynslu hika aldrei við að beita ofurefli þegar hentar, skeyta hvorki um sanngirni, jöfnuð, réttlæti, kurteisi, né almennt viðurkenndar leikreglur í viðskiptum seljenda og kaupenda ef ekki þurfa þess af viðskiptaástæðum eða prívatástæðum.

Aftur á móti sveigjanleg, mjög sveigjanleg, stundum með afbrigðum sveigjanleg þegar við borðið sitja kunningskapur, vinátta eða hagsmunatengsl, eitt eða fleiri. Og er kunnuglegt stef úr afþrayingariðnaði eins og allir vita, þráðbeint úr köldum heim, gálausri veröld.

Vandræði og vesen!

Forsætisráðherra forsöngvari samkórs seljenda hefur látið hafa eftir sér að nú sé komið nóg fyrir heimilin.

Og samkórinn hefur tekið undir eftir rótgróinni venju þó sumt í kórnum hafi raunar hitt óvart á ófalska nótu undanfarna daga — og viðurkennt semingi hér og þar að samkomulag samkórsins og kórsöngurinn ævaforni sé umbúðir um lítið sem ekkert í þágu kaupenda og greiðenda húsnæðislána.

Að segja hingað og ekki lengra við heimilin, grunnrekstrareiningar samfélagsins, eigendur stærsta hluta alls fjármagns í landinu og stærsta uppspretta alls greiðsluflæðis, er örugg uppskrift að vandræðum með veseni.

Alveg á sama hátt og segja hálfklárað verk fullunnið er örugg uppskrift að talsverðum vandræðum með talsverðu veseni.

Ef fer sem horfir að óbreyttu örugg uppskrift að verulegum þjóðhagslegum vanda, sem eftir kreppuhagfræði og hagsögu mun leiða til meira taps ef ekki miklu miklu meira taps fyrir alla en þörf er á.

Ekki síst þegar horft er til fórnarkostnaðar og viðvarandi skemmda á trausti með minni og verri markaðsviðskiptum, vegna þess að skemmdir á trausti slökkva alla von fljótar en allt annað í veröld manns og annars.

Því miður fyrir þjóð og hagkerfi hefur enn ekkert komið fram opinberlega sem bendir til að sú einbeitta þrjóska ofurþröngsýni með græðgi – í bland við frekju og leti, sinnuleysi, þekkingarleysi og ábyrgðarleysi – sé á batavegi.

Og samt er liðin vika í dag, laugardag 11. desember 2010, frá fagnaði hallelúja og opinberun stóra samkomulagsins og fjórir dagar í undirritun 15. desember 2010.

Hvað þarf að gera?

Stjórnvöld og aðilar samkomulagsins þurfa nú nauðsynlega að gera sér grein fyrir því sem allra fyrst og helst áður en skrifa undir sitt einhliða einsýna samkomulag að ein allra öruggasta uppskriftin að fátækt samfélags sem fæst við alvarlega kreppu er þessi heimskunna uppskrift: Too little too late; of lítið of seint.

Þessari uppskrift þurfa nú fjórtán fóstbræður með sínum mikla og háværa samkór að breyta sem fyrst og helst í gær í þessa uppskrift: Nægilega mikið svo snúi við straumi og hröðun straums í átt til aukinnar fátæktar með skorti og neyð, sbr. hér að ofan.

Uppskriftin tekin beint upp úr langbestu uppskriftabók kreppuhagfræði, sem lýsir hryllingi og dauða og fátæktarbasli hundruða milljóna manna í ríkustu þjóðfélögum veraldar síðustu tvö hundruð árin eða svo.

Ef ekki verður nein viðspyrna í hagkerfinu til þess að glæða von trú og traust, eftirspurn og hagvöxt, störf, skattstofna og markaðsviðskipti, sem ein í veröldinni geta dregið úr nú vaxandi fátækt og nauðþurftabasli, dregið úr fjölda gjaldþrota, auknum búferla­flutningum og landflótta einstaklinga og fjölskyldna, munu fá tromp stjórnvalda og aðila samkomu­lagsins halda gegn þeim stríða straum síðar ef hefst fyrir alvöru og hraðar sér.

Það er sama saga og er allar kreppusögur til samans: Of lítið of seint dregur úr vilja mátt von trú og trausti, vilja og kjark, svo þau hrökkva undan sem geta með fátæktina á hælunum, koma sér burt úr sveit, bæ, borg, landi áður en ferst sjálft og skyldulið eða fargar sér eða er fleygt burt í blóðugri baráttunni um nauðþurftir daglegs brauðs, dag eftir dag, viku eftir viku, mánuð eftir mánuð.

Og mest sama sagan með þau sem ekki reyna né þekkja né skilja: Þau stinga höfðinu í sandinn.

Hvað þarf til: Ábyrgð ábyrgð ábyrgð ábyrgð!

Ábyrgð ríkisstjórnar, forystumanna stjórnarflokka, ráðherra og þingmanna er ofurþung að koma í veg fyrir þær hamfarir mannlífs og samfélags sem hér geta auðveldlega orðið ef snúið er blindu auga við ofurkröftum sem öllu feykja um koll ef ná sér á strik.

Útlend aðstoð fer þá fyrir lítið, þó smá séum samanburði, ef flest eða öll orðin bótaþegar á skekktunni Ísafold, þrælar húsbænda sem deila og drottna eins og sýnist og halda komist upp með, ekki síst til lengri tíma horft. Það er stórhættulegur misskilningur. Þröngsýni með skammsýni. Öll saga stjórnmála sýnir að kjörnum fulltrúum er fátt skeinuhættara ef ætla sér áfram í pólitík en sjálfskaparvítið þröngsýni með skammsýni.

Eftirmáli eitt: Kostnaður aðila skv. samkomulaginu

Langmest hefur verið rætt um kostnað aðila stóra samkomulagsins af samkomulaginu.

Kosnaðurinn, auðvitað ekki kostnaður heldur bókfærðar tilfærslur í reikningshaldi, þessi, aftur án ábyrgðar í ljósi þess að eru opinberar tölur úr fjölmiðlum:

1)    Ríkissjóður leggur til 33 milljarða til aukningar eigin fjár Íbúðalánasjóðs

2)    Bankar og fjármálafyrirtæki leggja til 90 milljarða til afskriftasjóðs til að mæta afskriftum húsnæðislána, þar af hafa 22 milljarðar þegar verið afskrifaðir fyrir samkomulag og undirritun og afganginn var búið að ákveða að afskrifa, einnig áður en samkomulag náðist loks hjá þeim ágætu fjórtán fóstbræðrum.

3)    Lífeyrissjóðir landsmanna (eignir um 1850 milljarðar króna, mínus skuldir nær núll, samasem eigið fé um 1850 milljarðar króna) leggja fram 15 til 20 milljarða króna til afskriftasjóðs til að mæta afskriftum á húsnæðislánum; einnig óumflýjanlegar afkriftir, sbr. formann úr hópi stjórnenda lífeyrissjóðanna sem missti þetta út úr sér.

4)    Íbúðalánasjóður leggur til varfærnisframlag af eigin fé í afskriftasjóð, sbr. alm. reglur reikningsskila, til að mæta óhjákvæmilegum afskriftum þrotabúa, o.þ.h.

Að auki koma 6 milljarðar næstu tvö ár til lækkunar greiðslubyrði hjá sérvöldum hópum sem taldir eru standa verst, sbr. áðan, samtals kostnaður 12 milljarðar, afgangur tilfærslur, alls um 120 til 130 milljarðar króna til að mæta niðurfærslum, skv. umsóknum kaupenda/greiðenda húsnæðislána.

Örlætið og veglyndið, sanngirnin og réttlætið í fyrirrúmi, ekki satt?

Vandamálið, fyrir utan augljósu blekkinguna um kostnað, frá sjónarhóli ca eitthundrað þúsund viðskiptavina þeirra fjórtán fóstbræðra sem ætla sér staðfastir að undirrita samkomulagið sitt fyrir sína hönd og þessa eitt hundrað þúsund viðskiptavini sína, er þetta:

Ef er nú nær lagi að samtals ágóði/framlag til eigin fjár þeirra fjórtán fóstbræðra síðustu tvö ár, af sínum eignasöfnum verðtryggðra húsnæðislána heimilanna, vel ríflega eitthundrað þúsund veðhæf og söluhæf skuldabréf og lánasamningar við kaupendur húsnæðislána, sé eftir því sem hér var að framan rakið samtals hálft annað þúsund milljarðar króna og beðið er um ca 300 milljarða króna, sem nægilega öfluga niðurfærslu höfuðstóls húsnæðislána til að tryggja þjóðarsáttina góðu, hvað í veröldinni stendur þá í vegi fyrir slíku samkomulagi?

Eða er stórfurðulegt að spyrja?

Svar óskast frá framkvæmdavaldinu sem fyrst eftir áramót.

Eftirmáli tvö til tvöþúsund fimmtíu og tvö: Samkomulagið staðfestir status quo!

Stóra samkomulagið um skuldavanda heimilanna og stóra samningaferlið staðfesta eins og hægt er að staðfesta að ríkisstjórn okkar allra ætlaði sér alltaf og ætlar sér enn og áfram veginn staðfastlega þrjósk og þver að halda kleinunni – ætlaði sér allan tímann að:

i)      hunsa kröfu kaupenda húsnæðislána um almenna leiðréttingu vegna forsendu­brests

ii)    hunsa kröfu kaupenda um framgöngu ríkisvaldsins í málinu með þeim hætti að hefði hliðsjón af hagsmunum beggja aðila, seljenda og kaupenda

iii)   hunsa kaupendur alveg og útiloka algerlega frá málinu

iv)   hunsa réttarstöðu kaupenda, neytenda- eigna- og skaðabótarétt

v)    hunsa ábyrgð stjórnvalda á eignaupptöku vítisvélar verðtryggingar sem enn vinnur 100% í þágu seljenda húsnæðislána

vi)   hunsa ábyrgð stjórnvalda á okurverðlagi á lánsfjárafurðum hérlendis mið­að við öll okk­ar nágrannalönd

vii) hunsa ábyrgð stjórnvalda á að enn séu seldar snargallaðar vörur á fjár­mála­markaði sniðnar til að brjóta eðlileg viðmið og eðlilegar leikreglur í við­skiptum kaup­enda og seljenda vöru og þjónustu á markaði, með það að markmiði að halda kaupendum í skuldafangelsi lengst af ævinnar ef kaupa sér íbúð fyrir heimili sitt og fjölskyldu.

Samkomulagið staðfestir viðhorf og gildismat gamla Íslands. Ekkert hefur breyst á tveimur árum. Árangur sem ekki lofar góðu um framhaldið.

Tilgangur verkefnis og loforða og spuna stjórnvalda var sá einn að draga þjóðina á asnaeyrunum enn einu sinni og verja til þess tíma og fjármunum og aðkeyptri sérfræðiþjónustu í boði skattgreiðenda.

Orð forsætisráðherra sjálfs staðfesta þennan ásetning eins og hægt er að staðfesta þennan ásetning enda erfitt um sönnun að um glæpsamlegt athæfi, vítaverða vanrækslu í starfi eða stórfellt gáleysi sé að ræða sem að lögum eru forsendur ákæru og málsóknar fyrir landsdómi.

Orð forkastanleg og vítaverð þegar staðið er upp frá hálfkláruðu verki og allar röksemdir ekki síst hagrænar krónum og aurum segja aðra sögu.

Samt sagði forsætisráðherran hún Jóhanna þetta alveg hjálparlaust að með þessu stóra samkomulagi nú sé lokið afskiptum ríkisvalds og kjörinna fulltrúa af skuldavanda heimilanna. Stór orð sem jafnast á við orð hennar á sínum tíma: Minn tími mun koma.

Tími Jóhönnu kom og tími Jóhönnu fór. Og vafasamt hvort þjóðin sé betri eða verri fyrir vikið. Auðugri eða fátækari.

Hvort sem líkar betur eða verr eru þetta kaldari kveðjur til þjóðarinnar en lengi hafa heyrst í íslenskum stjórnmálum og hefur þó heyrst eitt og annað misjafnt og sannar hið fornkveðna: Köld eru kvennaráð.

Framganga og viðhorf forsætisráðherra sem verkstjóra stóra verkefnisins, tæpast hálfkarað verkefni, staðfestir óþægilegt ískalt, ekki síst fyrir stjórnmálamann ef ætlar sér áfram í pólitík.

Framganga og viðhorf sem segir öllum kaupendum/greiðendum húsnæðislána og fjölsklyldum þeirra að nú fari að verða ólíft á Íslandi fyrir stóran hluta þjóðarinnar.

Ólíft öðru en ófreskju eins og alltaf þegar skeytingarleysi tillitsleysi ábyrgðarleysi er út úr korti, óvart eða vísvitandi.

Þetta verður að breytast

Óháð þeim efnahagsvanda sem glímt er við, auk ónýts gjaldmiðils í utanríkisvið­skiptum og vaxandi einsleitni forystumanna og sérfræðinga í framgöngu og stíl – og nálgast nú hreina og klára uppgjöf fyrir últrabrýnum og mikilvægum verkefnum stjórnvalda í hagkerfinu, horfir þjóðin skelfdari en áður til framtíðar í næstu viku en hún gerði í síðustu viku.

Vegna þess ekki síst að þjóðin og aðrar þjóðir með okkur horfa stjörf af undrun til samkórs seljenda og lögvarinnar okurlánastarfsemi á fjármálamarkaði og sölu snargallaðrar fjármálavöru átölulaust með eignaupptöku og mörgum sinnum þyngri greiðslubyrði af húsnæðislánum heimila en er í öllum okkar nágrannalöndum.

Alls staðar eru óverðtryggðir vextir húsnæðislána til langs tíma. Að meðaltali ca 4,5% frá 3 til 6% – á Írlandi nú um 5% þrátt fyrir allt, þannig má gúgla vexti af húsnæðislánum til heimilanna í okkar nágrannalöndum.

Ef spurt er um næstu verðbólguhrinu í okkar langþjáða krónískt verðbólgusjúka hagkerfi sem ekki síst er vítisvél verðtryggingarinnar mjög að þakka, með stanslausri eignaupptöku og margfalt hærri greiðslubyrði sem þyngist eftir því sem líður á lánstíma, má taka undir spár um að ekki sé ólíklegt að þegar formbirtist þrýstingur á verðhækkanir í vísitölu verðmælinga muni bætast við þúsundir kaupenda húsnæðislána og heimila í hóp bótaþega, atvinnulausra, gjaldþrota eða landflótta.

Jafnt og þétt er höggvið í sama knérunn – höggvið í eignir, tekjur og sjálfsvirðingu kaupenda húsnæðislána án þess ljáð sé máls á leiðréttingu.

Alveg eins og var á árunum eftir 1980 með óðaverðbólgu sem náði hámarki sumarið 1983 vel yfir eitthundrað prósent þegar margt eða flest af því fólki sem nú vélar um framtíð heimila og fjölskylda landsmanna skuldlaust, þrjóskt og heimskt, og segir nú nóg komið fyrir heimilin og fjölskyldur, kjósendur og skattgreiðendur, tapaði öllu sínu eða svo til á einmitt samskonar þrjósku og heimsku.

Þá komst engin skynsemi að eins og nú virðist ætla að verða raunin með stjórnendur okkar þjóðarskútu, seljendur/eigendur húsnæðislána héldu fast á sínu og kaupendur/greiðendur máttvana. Margt af þessu fóki og þúsundir annarra töpuðu þá eignum sínum og eigin fé, sumt eftir stanslausar ofurgreiðslur vaxta og verðbóta í mörg ár harðri baráttu, og þegar upp var staðið og mál skoðuð kom í ljós grimmdin ónauðsynlega með þekkingarskorti og leti, sinnuleysi og ábyrgðarleysi sem kollvörpuðu að óþörfu þúsundum heimila, svo fært sé úr minnispunktum.

Samt snýr þetta fólk margt, sem man tímana tvenna, nú oft og iðulega út úr í spuna sínum svipaðri rökleysu og þá var vinsæl hjá samkór seljenda/eigenda húnsæðilána, ekki síst með sinni endemis heimasmíðuðu sérviskuhagfræði að stofni til ættuð úr ráðstjórnarríkjum sovétríkjanna sálugu, kirjar þá versið sitt upp úr heilögu ljóðabókinni og gerir að gamni sínu á kostnað þeirra sem eiga um sárt að binda – segja vesalinga og aumingja, þau kunni ekki á kerfið, o.fl. svo vitnað sé stutt í rætt og ritað.

Framkvæmdavaldið ætlar sér sem sagt augljóslega að viðhalda skammlaust ósanngirni ójöfnuði, óréttlæti og óþolandi misrétti í gráðugu kunningjahagkerfinu, þegar allt er talið.

Þessu endemis kunningjahagkerfi þar sem helstu forkólfar virðast enn sjá svo lítið og mest ekkert athugavert við óeðlilegar forsendur og óeðlileg markmið.

Skar

Áskorun til Björgólfs Thors Björgólfssonar

Höfundur: Ólafur Kristinsson - Héraðsdómslögmaður og fyrrverandi hluthafi í Landsbanka Íslands og Straum Burðarás
Flokkur: Efnahagsmál, Fjármál, Lögfræði, Rekstur, Viðskipti  

Nýlega skrifaði ég grein í Viðskiptablaðið um eignarhald og lánveitingar Björgólfs Thors Björgólfssonar í Landsbanka Íslands (LÍ). Ég var hluthafi í LÍ og tapaði fjármunum á falli hans líkt og hinir 27.000 hluthafar bankans. Í grein minni rakti ég þau sjónarmið mín að ég teldi ýmislegt benda til þess að Björgólfur Thor hafi beitt hluthafa bankans blekkingum, í því skyni að komast hjá því að vera skilgreindur venslaður aðili í bankanum. Þannig hafi lánveitingar til hans og tengdra aðila í raun verið langt umfram lögbundnar heimildir. Á annað hundrað manns hafa lýst yfir áhuga sínum á því að hefja undirbúning á skaðabótamáli á hendur Björgólfi Thor.

Ég skora á Björgólf Thor að stíga fram og svara því hvort hann telji að lánveitingar hans, sem nema líklega um 50% af CAD eigið fé bankans hafi verið lögmætar og hvort hann telji eðlilegt að eignarhald starfsmanna hafi verið honum ótengt. Með sama hætti er nauðsynlegt að upplýst verði með fullnægjandi hætti hvernig eignarhaldi samstarfsmanna Björgólfs í LÍ var raunverulega háttað, þ.m.t. hverjir þessir samstarfsmenn voru og hver fjármagnaði bréfin. Áskorun mín til Björgólfs er einnig sú að hann hafi frumkvæði að því að bæta skaða hluthafa bankans með því að leggja fram eign sína í Actavis. Þannig væri hugsanlega hægt að ná sátt í málinu og forðast aðkomu dómstóla.

Af hverju skiptir skilgreining Björgólfs Thors sem venslaðs aðila LÍ máli?

Við mat á því hvort að skaðabótamál sé hugsanlegt á hendur Björgólfi Thor þá er það lykilatriði að meta hvort eignarharld nánustu samstarfsmanna hans hefði ekki átt að skilgreinast undir hans stjórn og hvort lánveitingar til hans hafi verið umfram lögbundnar heimildir. Líkt og ég rakti í grein minni í Viðskiptablaðinu þá tel ég svo vera. Umrædd ályktun byggir m.a. á því að þessir ónefndu starfsmenn þáðu hjá honum laun í gegnum Samson eignarhaldsfélag og Novator og telja má útilokað að þeir hefðu í einhverjum tilvikum beitt atkvæðisrétti sínum gegn vilja Björgólfs Thors.

Við skilgeiningu Björgólfs sem venslaðs aðila líkt og eðlilegt hefði verið þá væru allar lánveitingar hans og tengdra aðila opinberar í ársreikningum bankans og hagsmunaaðilar þannig meðvitaðir um þessa útlánaáhættu. Það var hinsvegar ekki gert. Hvergi var getið um þessi lán og líkt og ég hef áður bent á eru lán til venslaðra aðila í reikningum LÍ fyrir árið 2007 aðeins um 10 milljarðar króna. Í þessu samhengi má nefna að lán til Björgólfs Thors og tengdra aðila voru á bilinu 50-150 milljarðar króna ef marka má Rannsóknarskýrslu Alþingis. Sé horft á umræddar lánveitingar Björgólfs í samhengi við efnahag bankans má sjá hversu miklu máli það skipti fyrir matsfyrirtæki, hluthafa, greiningadeildir og skuldabréfaeigendur að hafa rétta stöðu um útlánaáhættu til eigenda sinna.

Skaðabætur sóttar til Björgólfs Thors

Ef vilji hluthafa og kröfuhafa stendur til þess að höfða skaðabótamál á hendur Björgólfi vegna ólögmætra lánveitinga til hans og ranglega skilgreindum eignarhlut lýsi ég hér með yfir vilja mínum til að koma að undirbúningi slíks máls. Nýlegt skuldauppgjör Björgólfs opinberar framtíðarmöguleika hans á verðmætum sem tengjast væntanlegri sölu á lyfjafyrirtækinu Actavis. Fram hefur komið í fjölmiðlum að gangi áætlanir félagsins eftir geti um 140 þúsund milljónir króna runnið í vasa Björgólfs. Eftir því sem best má skilja, rennur ekkert af þeim fjármunum til greiðslu skulda eða persónulegra ábyrgða hans. Hluthafar og aðrir kröfuhafar hljóta því að horfa til þeirra verðmæta þegar mat er lagt á grundvöll skaðabótamáls.

Þögn og aðgerðaleysi Slitastjórnar Landsbanka Íslands

Lítið hefur farið fyrir Slitastjórn LÍ kjölfar bankahrunsins. Einstaka sinnum stíga þeir þó fram og segjast vera að rannsaka ýmis mál. Aðgerðir virðast þó víðs fjarri. Skaði hluthafa Landsbanka Íslands af vafasamri útlánastefnu stjórnenda hans er mikill og um það verður ekki deilt. Um 27.000 hluthafar töpuðu allri eign sinni við fall bankans. Nú hljótum við hluthafar að krefjast skýringa frá Björgólfi Thor sjálfum, FME og Slitastjórn LÍ. Líkt og í fyrri skrifum mínum ítreka ég að markmið mitt er ekki að kveða endanlega upp úr um sekt eða sakleysi Björgólfs Thors. Það er hlutverk dómstóla. Ég vill hinsvegar stuðla að umræðu um þetta mál,fá fram frekari skýringar og reyna ná sátt við Björgólf Thor til að forðast atbeina dómstóla.

Ljósmyndun er glæpur

Höfundur: Sigurður Jónas Eggertsson - Áhugaljósmyndari / Tölvunarfræðingur
Flokkur: Atvinnumál, Fjölmiðlar, Lögfræði, Óflokkað, Viðskipti  

Í Héraðsdómi Þann 20. október féll dómur þar sem kært var fyrir brot á iðnaðarlögum. Brotið fólst í því að hjón höfðu tekið ljósmyndir í stúdíói á heimili sínu án þess að hafa meistara til forstöðu. Þau Börkur og María stofnuðu Auglýsingastofu 2005 og voru með vefsíðuna Brosbörn þar sem þau kynntu að María tæki starfrænar myndir.

Á heimasíðu þeirra kom fram að María væri grafískur hönnuður og ekki væri starfandi lærður ljósmyndari á stofunni. Vakin skal athygli á því að ljósmyndun og myndvinnsla er hluti af námi í grafískri hönnun.

Öll vitnin lýstu því yfir að þau hefðu vitað að hún væri grafískur hönnuður en ekki ljósmyndari og því er ekki hægt segja að hún hafi villt á sér heimildir. Fólk hafði frétt af henni á mismunandi hátt, litist vel á fyrri verk og viljað fá myndir teknar af Maríu.

Ljósmyndun hefur stökkbreyst á síðustu árum, stafræn tækni tekið við og áhugi á ljósmyndun stóraukist. Við stafræna ljósmyndun og myndvinnslu eru ekki notuð nein spilliefni eins og tíðkaðist með filmum. Þar með eru úr sögunni einu haldbæru rökin fyrir því að takmarka þurfi atvinnufrelsi þeirra sem vilja starfa við ljósmyndun á Íslandi.

Ljósmyndun sem iðngrein er orðin að tímaskekkju og á að leiðrétta hið fyrsta enda stangast löggjöfin á við ákvæði stjórnarskráarinnar um atvinnufrelsi en atvinnufrelsi má eingöngu takmarka ef almannahagsmunir krefjast þess. Þess má geta að Það eru fá lönd í heiminum sem vernda ljósmyndun á sambærilegan hátt og gert er hér á landi.

Sem dæmi um hve galið þetta er þá má hver sem er auglýsa sig sem myndatökumann og taka myndskeið við hvaða tilefni sem er en ætli hann að taka ljósmyndir þá brýtur hann lög. Þrátt fyrir að sama myndavélin sé nýtt til beggja verka, en nýjustu stafrænu ljósmyndavélarnar geta tekið myndskeið og hljóð líka.

Það ætti því að vera auðsótt til löggjafans að fá þessu breytt, fella ljósmyndun út úr iðnlöggjöfinni. Eina sem við þurfum að gera er að vekja athygli á þessum breyttu forsendum. Fleiri starfsgreinar þurfa á ljósmyndum að halda og er kennsla í ljósmyndun orðin hluti af þeirra námi, eins og segir hér að ofan um grafíska hönnun. Mun fleiri stunda líka ljósmyndun sem áhugamál og hafa sótt sér námskeið og stundað sjálfsnám. Það er stjórnarskrárbundinn réttur þessa fólks að fá að starfa við það sem það kýs sér, skaði það ekki almannahagsmuni og það er vandséð að ljósmyndaþjónusta þessa fólks skaði nokkurn nema einokunarstöðu Ljósmyndara.