Þínar fréttir, þín skoðun

Okrað á sjúklingum

Höfundur: Valdís Viðarsdóttir, Akureyri
Flokkur: Heilbrigðismál   Efnisorð: Fjórðungssjúkrahúsið á Akureyri, innheimtubréf, segulómun, sjúklingagjöld

Að gefnu tilefni vil ég benda á ósanngjarna innheimtuaðferð Fjórðungssjúkrahússins á Akureyri. Málið er að ég fór í þá dýrustu myndatöku sem hægt er að komast í á FSA eða segulómun um miðjan mars (kostar 22  þús. kr. eftir að Tryggingastofnun er búin að niðurgreiða, annars rúm 50 þús.). Engin hafði minnst á það einu orði við mig í öllu ferlinu fram að myndatöku hvað þessi myndataka er dýr, því kom mér það óþægilega á óvart þegar ég var rukkuð um umrædda upphæð strax eftir myndatökuna í afgreiðslunni. Ég átti ekki þennan aur og óskaði eftir að fá sendan gíróseðil sem hefði gjalddaga um mánaðarmótin næstu því þá gæti ég borgað.

Í stuttu máli, þá var það samþykkt í afgreiðslunni að gera mér þennan greiða. Ég fékk gíróseðilinn og var þá eindaginn 30. mars, tveimur dögum fyrir mánaðamót, en ég fæ greitt 1. hvers mánaðar eins og obbi þjóðarinnar.

Þann 1. apríl var komið innheimtubréf inn um lúguna með tilheyrandi kostnaði og hótun um að senda skuldina í Intrum (sjálfsagt eitt arðbærasta fyrirtækið á Íslandi í dag).

Ég ræddi þetta við vini og kunningja og í ljós kom að margir eru að lenda í þessu, meira að segja þeir sem eru með mjög lágar upphæðir, svo lágar að umræddur kostnaður hækkar reikninginn um meira en 50%, þ.e. ef þú ert rukkaður um 1200 kr. fyrir heimsókn til læknis, þá þarft þú að greiða 600 kr. + dráttavexti i kostnað náir þú ekki að greiða seðilinn á eindaga. Sem sagt sami kostnaður fyrir alla, hvaða upphæð sem er. Í mínu tilfelli innheimtukostnaður 600 kr. dr.v. 170 kr. samtals 22.970 kr.

Er ekki búið að  skerða heilbrigðisþjónustuna nægilega mikið svo ekki þurfi að bæta um betur með slíkum ógnaraðgerðum gagnvart sjúkum þjóðfélagsþegnum, sem sumir hverjir eiga vart til hnífs og skeiðar? Ég óska eftir að málið verði gert opinbert, þetta má ekki gera okkur ofan á allt annað. Hvað er eiginlega með þetta Intrum? Því þarf að hefja innheimtuaðgerð daginn eftir eindaga? Hvað færi Intrum og hvað fær FSA út úr þessu?

Börnin hennar Evu

Höfundur: Vilhjálmur Ari Arason PhD, heimilislæknir
Flokkur: Heilbrigðismál   Efnisorð: heilsugæsla, sýkingar, sýklalyfjaónæmi

Alvarlegt ástand blasir við þegar erfiðlega gengur að meðhöndla algengar
sýkingar sem sýklalyfjaónæmir sýklar valda og töluvert er farið að bera á í dag og við læknar eigum mikla sök á. Mikil umræða hefur verið um þetta hjá heimilislæknum á netinu og eru margir óttaslegnir í hvert stefni. Miklu meira sýklalyfjaónæmi en hjá nágranaþjóðunum eins og nýlegar tölur frá Sýklalfræðideild LSH sýna er auðvitað ógnvekjandi tölfræðileg staðreynd en upp undir helmingur pneumókokka og streptókokka sem eru algengustu sýklarnir að valda eyrnabólgum, lungnabólgum eða hálsbólgum eru með ónæmi fyrir penicillín-lyfjum eða helstu varalyfjum. Í dag eru læknar oft í vandræðum með að ná að meðhöndla sýkingar sem þessir sýklar valda og allt að helmingur barna geta borið í nefkokinu eftir að hafa fengið sýklalyf.

Aukning á sýklalyfjanotkun barna upp undir 35% á sl. áratug þrátt fyrir að hafa verið mjög mikil fyrir og þrátt fyrir endurteknar viðvaranir um hvert stefndi og beinna tengsla við sýklalyfjaónæmið er auðvitað sérstakt áhyggjuefni og vekur upp spurningar um ábyrgð heilbrigðisyfirvalda.

Mikill þrýstingur á skyndilausnir, oft á skyndimóttökum, orsaka mikla sýklalyfjanotkun hér á landi. Hlutfallslega er vandinn mestur hjá börnum og koma afleiðingarnar harðast niður á þeim. Auk sýklalyfjaónæmis helstu sýkingarvalda getur óhófleg sýklalyfjanotkun hugsanlega einnig valdið aukinni sýkingartilhneigingu hjá börnum, hættu á endurteknum miðeyrnabólgum og jafnvel þörf á rörum í hljóðhimnur síðar sem eru hvergi algengari en hér á landi eða hjá allt upp undir helmingi barna á landsvæðum þar sem sýklalyfjanotkunin er mest.

Í þessu kristallast vandinn að mínu mati en um er að ræða algengasta heilbrigðisvanda ísl. barna sem leitað er með til lækna og sem við viljum stundum meina að séu þau „heimsins heilbrigðustu“.  Heilsugæslan hefur í mörg ár unnið að gæðaþróun varðand ávísanir á sýklalyf hjá börnum og gefið út leiðbeiningar um meðferð á eyrnabólgum sem nýjar leiðbeiningar Landlæknis ummeðhöndlun á bráðri miðeyrnabólgu byggist á ásamt nýjum leiðbeiningum breskra heilbrigðisyfirvalda (NICE) um meðferð loftvegasýkinga á heilsugæslustöð þar sem meiri áhersla er lögð á ráðgjöf og eftirfylgni með sýkingum sem hvort sem er oftast læknast af sjálfu í stað sýklalyfjameðferðar af minnsta tilefni á skyndivöktum út í bæ. Til samanburðar má nefna að sýklalyfjanotknin er næstum helmingi meiri á höfuðborgarsvæðinu en á Akureyri samkvæmt nýjustu upplýsingum
frá Landlæknisembættinu fyrir árið 2007.

Umræða og fræðsla um þessi mál í þjóðfélaginu hefur því aldrei verið mikilvægari en einmitt í dag og brýnt er að styrkja heilsugæsluna og ráðgjöf fyrir veik börn til að ná markmiðum leiðbeininga um skynsamalega notkun sýklalyfja. Ég vil því lýsa yfir ánægju minni á fyrirspurn Ástu Möllers fyrrverandi formanns heilbrigðisnefndar Alþingis til heilbrigðisráðherra um sýklalyfjanotkun og sýklalyfjaónæmi á Íslandi á Alþingi 25.2 sl. Ég varð hins vegar fyrir vonbrigðum með svör ráðherrans og fannst hann gera lítið úr vandanum. Hann tók þó undir það sjónarmið að hvetja ætti til almennrar umræðu um þessi mál og stuðla þannig að meiri fræðslu um sýklalyf og sýklalyfjaónæmi almennt og er það vel enda hefur Alþjóðlega heilbrigðisstofnunin (WHO) skilgreint vandann sem eina af mestu ógnum
heilsu mannkyns á komandi árum og bregðast þurfi hratt við með ábirgum hætti.

Ráðherrann tók ekki undir tillögur til úrbóta að styrkja bæri heilsugæsluna til að ráða betur við hlutverk sitt en hún gerir í dag og sem snýr að betri ráðgjöf og eftirliti vegna sýkinga á daginn í heilsugæslunni í stað ótímabærra skyndilausna eins og að nota sýklalyf af minnsta tilefni á skyndivöktum. Bendi einnig á fyrri grein mína um efnið og tengla henni tengdri á Lúgunni 18. des. sl.

„Fyrsti heilbrigðisráðherra Íslands“

Höfundur: Sveinn Geir Einarsson, MD PhD yfirlæknir, Guðjón Sigurðsson, formaður MND félagsins, Vigfús Bjarni Albertsson sjúkrahúsprestur og Ingibjörg Hauksdóttir hjúkrunarfræðingur.
Flokkur: Heilbrigðismál, Stjórnmál   Efnisorð: einkarekstur, Guðlaugur Þór Þórðarson, heilbrigðisráðherra, Landspítali, ríkisrekstur

Guðlaugur Þór Þórðarson, fyrrverandi heilbrigðisráðherra gefur kost á sér í 1. sæti á lista sjálfstæðismanna í Reykjavík. Sumir vilja kalla Guðlaug Þór „Fyrsta heilbrigðisráðherra Íslands“. Því verður ekki neitað að í ráðherratíð sinni og hafði hann kjark til þess að gera breytingar á kerfi sem margir hafa talið ósnertanlegt, m.a. á þeim forsendum að um svo viðkvæma starfsemi sé að ræða. Á þeim forsendum hafa menn hins vegar leyft sér að sofa á verðinum og lítið aðhafast. Hafa verður hugfast að heilbrigðismálin eru svo mikilvægur málaflokkur að yfir þeim verður við alltaf að vaka og nýta öll tækifæri til breytinga og aðlögunar. Guðlaugur Þór áttaði sig á þessu og nýtti tækifærin til umbóta. Í ráðherratíð sinni náð Guðlaugur Þór góðum árangri og nægir þar að nefna öldrunarmál, heilbrigðisþjónustu í heimahúsum, lyfjamál, skipulag og rekstur heilbrigðisþjónustunnar í heild, auk málefna Landspítala.

Ný hugsun í heilbrigðismálum

Samvinna ráðherra við öflugt fagfólk innan heilbrigðiskerfisins var einstök í ráðherratíð Guðlaugs Þórs. Að því leyti var hann undan samtíð sinni. Breytingar sem hann stuðlaði að í heilbrigðiskerfinu einkennast af bættri þjónustu við almenning og bestu nýtingu almannafjár. Sú nýting er ýmist tryggð með einkarekstri eða ríkisrekstri, allt eftir eðli verkefnanna. Því miður hefur verið tilhneiging til að fjalla um málaflokkinn á þann hátt að annaðhvort skyldi vera einkarekstur eða ríkisrekstur. Þessari umræðu breyttu Guðlaugur Þór Þórðarson og samstarfsfólk hans. Guðlaugur sýndi pólitískan kjark þar sem að hann lét ekki pólitískan rétttrúnað ráða för heldur nýtti kosti einkarekstrar og ríkisrekstrar eftir því hvað hagstæðast var hverju sinni. Í dag sakna margir þessarar praktísku nálgunar við lausn vandamála. Nálgunar sem krefst bestu nýtingar almannafjár, óháð hugmyndafræði. Þessari aðferð hefur nú þegar verið beitt með góðum árangri í einum flóknasta málaflokki stjórnkerfisins, heilbrigðismálum. Almenningur á heimtingu á því að sambærilegum aðferðum verði beitt í öðrum málaflokkum.

Umbætur á Landspítala og á landsvísu

Í ráðherratíð sinni náði Guðlaugur Þór afar athyglisverðum árangri á Landspítala. Spítalinn átti við margs konar vanda að etja, allt frá langvinnum rekstrarhalla og yfirdrætti gagnvart birgjum til sífelldra vandræða í starfsmannamálum og kynningarmálum með tilheyrandi upphrópunum í fjölmiðlum. Guðlaugur hafði áræði til að ráðast í gagngerar breytingar á stjórn og starfsemi Landspítala sem skiluðu rekstrinum nær jafnvægi en nokkru sinni árið 2008. Með samvinnu við fagfólk innan spítalans var stuðlað að skilvirkari stjórnun með þeim árangri að meiri vinnufriður skapaðist og fjölmargir hæfir starfsmenn fengu betur notið sín.

Á Landspítala starfa um 5.000 manns í ólíkum stéttum. Af ýmsum ástæðum hafði skapast togstreita og hagsmunabarátta milli stétta og einstaklinga sem hafði skaðleg áhrif á rekstur, skipulag og starfsanda. Guðlaugur Þór réðist í umbætur í rekstrinum með þeim árangri að allt skipulag Landspítala er nú einfaldara og skilvirkara, stjórnendum hefur fækkað um nokkra tugi.

Guðlaugur Þór auglýsti í fyrsta skipti í áratugi stöðu forstjóra og öflugur einstaklingur hefur verið ráðinn forstjóri á faglegum forsendum.  Þetta hefur þegar bætt þjónustu við sjúklinga, rekstur og starfsanda á stærsta vinnustað landsins.

Í ráðherratíð sinni réðst Guðlaugur í það verkefni að draga úr yfirbyggingu í heilbrigðiskerfinu á landsbyggðinni, fækka stjórnendum en vernda almennt heilbrigðisstarfsfólk og gera kerfið þannig skilvirkara fyrir sjúklinga. Þessar breytingar áttu spara um 600 milljónir í heild án þess að draga úr þjónustu við sjúklinga. Hins vegar ætlar ekkert að verða af þessum breytingum eftir að nýr ráðherra tók við.

Brautryðjanda til forystu

Guðlaugur Þór er brautryðjandi í heilbrigðismálum. Brýnt er að þeir sem veljast til forystu hafi raunverulega praktíska reynslu, reynslu á borð við þá sem Guðlaugur Þór hefur aflað sér með vinnu og dugnaði. Til að breytingar megi verða í þjóðfélaginu þarf skynsama og heiðarlega dugnaðarforka með hæfilega reynslu af gamla kerfinu. Að tala um breytingar og slá í potta er eitt. Að ganga til verka og breyta því sem laga þarf er allt annað. Það gerði Guðlaugur Þór sem heilbrigðisráðherra.

Kjósendur skyldu ekki leita langt yfir skammt og velja til forystu fólk sem hefur enga raunverulega reynslu af breytingavinnu. Sjálfstæðismenn hafa þegar í sínum röðum leiðtogaefni sem býr yfir þeirri reynslu sem nýtist í stjórnmálaumhverfi dagsins í dag. Grípum tækifærið og kjósum Guðlaug Þór Þórðarson til forystu.

Guðlaugur Þór Þórðarson segðu satt , svona rétt fyrir prófkjör!

Höfundur: Hannes Hjartarson, háls, nef og eyrnalæknir, St. Jósefsspítala
Flokkur: Heilbrigðismál, Stjórnmál   Efnisorð: einkavinavæðing, Guðlaugur Þór Þórðarson, prófkjör, Róbert Wessman, Sjálfstæðisflokkurinn, St. Jósefsspítali

Athugasemdir við grein Guðlaugs Þ. Þórðarsonar um skipulagsbreytingu á St.Jósefsspítala sem birtust á eyjan.is 06.02.09. og í Mbl. 13.02.09

1. Nefnd  undir forystu Guðjóns Magnússonar læknis sem kannaði starfsemi heilbrigðisstofnana á svokölluðu Kragasvæði fékk ekki að skila skriflegri skýrslu , heldur  var nefndin látin skila minnisblöðum svo Guðlaugur gæti hent þeim ofan í skúffu.  Ástæða: niðurstöður nefndarinnar hentuðu honum ekki  í „einkavinavæðingunni“. Þar var hvergi minnst á niðurlagningu Handlæknisdeildar á St. Jósefsspítala og hvergi minnst á niðurlagningu meltingarsjúkdómadeildar.  Aftur á móti var lagt til að skurðstofustarfsemi í Keflavík yrði lögð niður.

2. Í  4.mgr. stendur“leita leiða til að hámarka nýtingu þeirra mannvirkja og þess búnaðar sem til var á svæðinu og losna við ríkisábyrgð á verktakastarfsemi  í  Hafnarfirði“.  Almenningi til útskýringa eru læknar Handlæknisdeildar St. Jó. ekki á fastakaupi  heldur fá einungis greitt fyrir unnin verk. Enginn veikindaréttur, orlof, tryggingar, lífeyrissjóður  né annað sem fylgir fastlaunakerfi. Enginn launaður yfirlæknir,sviðstjórar né önnur yfirmönnun .  Þetta er sambærilegt við rekstur einkastöðva. Í flestum tilvikum er notuð gjaldskrá séfræðilækna skv. samningi við TR. og menn greiða 45 % aðstöðugjald til spítalans. Í öðrum tilvikum er stuðst við úreltan taxta allt frá 1978. Ég fullyrði að þetta kerfi er mun ódýrara, hagkvæmara og afkastameira fyrir þjóðfélagið.

3. „Lítill sem enginn munur var á kostnaði aðgerða á LSH og St. Jósefsspítala“  Hvílíkur barnaskapur Guðlaugur að bulla svona. Þú lést einn háttsettan starfsmann í yfirstjórn Landspítalans (kerfi sem kostar 6 milljarða á ári – sama og  það sem þú þurftir að spara) búa til tölur  sem hentuðu þér og þínum ráðgjöfum. Ekki voru stjórnendur St. Jósefsspítala beðnir að láta vita hvað aðgerðir kosta þar, nei þeir fengu að vita niðurstöður aðstoðarmanns einhvers sviðsstjóra úr yfirstjórn Landspítalans án allra tölulegra forsenda. Hver er tilgangurinn með því að skrökva að þjóðinni ?

4.  Í 8.mgr. stendur: „ sérstök rekstrareining undir stjórn fagfólks á St. Jósefsspítala taki að sér þann hluta aðgerða sem felast í kvenlækningum,bæklunarlækningum og lýtalækningum“. Þarna átti að flytja einungis 60 % af núverandi starfsemi en 40 % „almennar skurðlækningar,háls nef og eyrna aðgerðir, augnlækningar og tannlækningar færast tímabundið inná LSH á grundvelli  jaðarkostnaðar“. Hver er skilgreining á jaðarkostnaði ? Er það að láta þjóðina borga meira fyrir aðgerðina ? Er þetta hámarks nýting á húsnæði  og búnaði ?  Enn gleymir Guðlaugur að segja sannleikann.  Það er ekkert að núverandi skurðstofum á St. Jósefsspítala, enginn þar starfandi hefur kvartað undan þeim, engin sýkingavandamál, aldrei nein vandamál með loftræstinguna sem ráðgjafar Guðlaugs voru með á heilanum (skýrist síðar). Grunnástæða árásar Guðlaugs á Handlæknisdeildinni  er að ná hluta starfsfólks – góðri einingu- til að starta einkaspítala í Keflavík fyrir Róbert Wessman o.fl. Þar eru háfleygir draumar um flutning sjúklinga  frá USA til aðgerða á Íslandi, mætti nýta eitthvað af húsunum hans Árna Sigfússonar uppá Velli sem hótel, baða sig í Bláa lóninu áður en þeir fara heim. Og þar með nýta dýru fínu skurðstofurnar sem af einhverjum ástæðum voru byggðar án þess að þörf væri á þeim og það í fyrirhugaðri öldrunarálmu og þar með byggðar fyrir „skakkan“ pening. Og fyrir amerísku sjúklingana þurfa að vera ákveðnir staðlar fyrir loftræstinguna svo tryggingarfélög þeirra borgi brúsann. Þessu komust Róbert Wessman og ráðgjafar Guðlaugs að, þegar þeir voru t.d. að skoða St. Jósefsspítala í okt. s.l  – sá staður hentaði ekki undir „útrásarstarfsemina“, loftræsting ekki nógu góð, þetta staðfesti aðalráðgjafi Guðlaugs.

5.  Í tillögum Guðlaugs á sparnaður líka að felast í því að leggja niður bakvaktir hjúkrunarfræðinga á fyrirhugaðri skurðdeild í Keflavík. Ég spyr hvaða aðgerðir á að gera á slíkri skurðdeild. Keyra fyrst flesta sjúklingana í 40 km. frá höfuðborgarsvæðinu, gera á honum  aðgerð, segja bless og engin bakvakt. Við slíkar aðstæður er ekki hægt að gera nema einföldustu aðgerðir sem má gera í fjölmörgum ódýrari skurðstofum á höfuðborgarsvæðinu.

6. Guðlaugur það er vont á krepputímum, að ætla að leggja niður vel starfandi Handlæknisdeild á St. Jó. og stofna atvinnu yfir 100 manns í hættu, fara ekki eftir tillögum nefndar sem átti að leiðbeina þér, heldur fara í einkavinavæðingu, það sjá allir í gegnum þetta plott þitt.(Fleiri nöfn get ég týnt til úr einkavinahópnum síðar).    Enda var þetta plan þitt fullgert áður en þið voruð byrjaðir að reikna út, tap eða hagnað af gerræðinu. Það kom glögglega fram á fundi sem ég sat með þér og þínum ráðgjöfum skömmu eftir birtingu hugmyndanna

7. Ef þú Guðlaugur ætlar að ná kjöri aftur fyrir Sjálfstæðisflokkinn og jafnframt vinna að heilbrigðismálum fyrir hönd hans gæti verið sniðugt fyrir þig,  í sumarfríi  ef þú átt  leið um Vestur Evrópulönd, að kíkja inná sjúkrastofnanir. Þá munt þú sjá, að sjúkrahús ganga vel í byggingum þótt þær séu yfir 100 ára (St.Jó er 82) og ekki með loftræstikerfi samkvæmt bandarískum staðli. Gæði stofnunarinnar byggjast fyrst og fremst á starfsfólkinu. Og síðast en ekki síst ef þú ætlast til þess að einhver, einhvern tíma trúi því sem þú segir, skaltu venja þig á að segja satt og rétt frá.

Árangur SÁÁ

Höfundur: Sigurður Antonsson
Flokkur: Heilbrigðismál   Efnisorð: afeitrun, áfengismeðferð, SÁÁ, vímuefnaneysla

SÁÁ hefur náð góðum árangri í því sem þeir eru bestir, að afeitra menn. Yfir 200 einstaklingar yngri en 20 ára fara árlega í meðferð hjá SÁÁ. Um helmingur þeirra ná verulegum árangri og þurfa ekki að leita ásjár samtakana aftur. Ef sama hlutfall ungmenna  næði álíka árangri í Bandaríkjunum væru þeir um 100 þúsund manns. Fjárhagslega kann það að vera dýrt að bjarga þessum sálum, en einstaklingur í neyslu er þjóðfélaginu, fjölskyldum og öðrum samferðamönnum þung byrði. Í raun stjórnlaust rekald, þar til viðkomandi sér að sér og samhjálpin birtist.

Að bjarga 100 vímuefnaneytendum frá glötun götunnar hefur miklar jákveðnar breytingar í för með sér fyrir enn fleiri fjölskyldur. Hamingja verður varla mæld eða árangurstengd. Líf án vímu gefur öllum þessum einstaklingum ný tækifæri  til að byrja nýtt líf. Býður upp á tilveru sem skilar góðum endurminningum í stað svartnættis. Að getað greint börn og unglinga sem eru í áhættuhóp fyrir vímuefnum gefur nýjar víddir.  Foreldrar geta brugðist fyrr við og viðkomandi lærir að þekkja sín takmörk.

Ég geri ráð fyrir að SÁÁ sé stöðugt að endurskoða sín vinnubrögð eins og aðrir sem fást við svipuð mál. Aftur á móti er verið að takast á við mjög erfið mál. Þeir “bullshit” menn benda á hörmungarnar, en hafa trúlega ekki gefist upp.

Fíkn og viðkvæmir einstaklingar

Höfundur: Sigurður Antonsson framkvæmdastjóri
Flokkur: Heilbrigðismál, Samfélagið   Efnisorð: fíkniefnaneysla, forvarnir, geðröskun, SÁÁ, stefnumótun

Reglulega heyrum við í fréttum greint frá handtökum fíkniefnaneytenda. Ýmist eru þeir að flytja, selja eða kaupa vímuefni. Þá eru þeir oftast búnir að berjast lengi við fíknina, án árangurs. Að baki hverjum neytenda er venjulega löng hrakfallasaga. Átök við að komast af í flóknum heimi. Ættingjar og vinir hafa fyrir löngu séð misfellurnar og vanlíðanin án þess að hafa getað komið neinum vörnum við. Allir hafa vonað hið besta og trúað að tíminn myndi lækna hin sáru sár.

Við vitum að náttúran eða guð leggur misjafnlega mikið á hvern einstakling á ákveðnu tímabili og flest okkar takast á við ýmsa erfileika á lífsleiðinni. Venjulega styrkir það okkur og við stöndum betur að vígi fyrir næstu átök. Hinu er ekki að leyna að á stundum leggja vímuefnin menn í duftið í bókstaflegri merkingu.

Hver hefur ekki frétt af móðurinni eða föðurnum sem hefur þurft að sækja barn sitt á lögreglustöðina. Fyrir óreglu eða vegna þess að vímuefnið lagði unglinginn í  götuna.  Stundum skeður það aðeins einu sinni, viðkomandi nær sér á strik, en oft verða ferðirnar margar. Ómæld angist og kvöl fylgja slíkum ferðum, bæði fyrir foreldra og unglinginn. Á stundum eru eftirmálar við lög og rétt. Lögreglan gerir það sem stendur henni næst, að láta foreldrana koma að málum. Vínsalinn horfir fyrst og fremst á  hinar “góðu hliðar vínmenningarinnar”. Einstaka sinnum hrópar hann: “Svín, drekktu eins og maður.” Fyrir honum er aðalatriðið að selja mjöðinn.

Á heimili, í félagsstarfsemi og skóla byrja forvarnir. Skóli kallar á fræðslu og kynningu. Upplýsir og fær sérfræðinga eða fyrrverandi neytendur til að koma í skólana. Geðheilbrigðisyfirvöld hafa venjulega mikla þekkingu á vandamálinu og taka við einstaklingum sem eru illa farnir af misnotkun vímuefna. Heilbrigðisyfirvöld koma yfirleitt ekki að almennum forvörnum sem gætu skipt sköpun fyrir ofur viðkvæma unglinga. Börn og unglingar geta þurft að bíða í marga mánuði eftir greiningu geðraskana. Þegar í óefni er komið veita þau læknishjálp. Þá höfum við dreifð hjálparsamtök  eins og SÁÁ, AA, Geðhjálp og mörg trúfélög. Þau veita foreldrum innsýn í hjálp sem er í boði og styrkja viðkomandi þegar geðraskanir birtast í vímuefnanotkun. Foreldrar sem hafa tíma og aðstöðu leita til þessara aðila, aðrir eru i vítahring neyslu eða umkomuleysis, án atvinnu eða fjarri hjálp.

Við teljum að lækningamálin  séu í þokkalegu ástandi. Af og til eru byggð einangruð hús til að veita brýnustu læknishjálp. Allt sem vel er gert er þakkarvert og hver áfangi byrjun á næsta skrefi. Einkennin eru þekkt, greiningar eru til staðar, samt sem áður vantar mikið á.

Helga Hannesdóttir dr. med, hefur ötullega unnið að geðheilbrigðismálum barna og unglinga um langt árabil. Hún hefur lagt áherslu á stefnumótun stjórnvalda í þessum málum til framtíðar: Ekki sé nóg að skrifa greinagerðir eða byggja spítala sem standi svo ef til vill hálftómir þegar takmörkuð eftirfylgni  á sér stað. Hún telur að stórauka þurfi þekkingu á geðheilsuvanda  barna og unglinga innan grunnskóla og á heilsugæslustöðum. Þá telur hún mikilvægt að fastur kennari eða talsmaður sé fyrir barnageðlækningar innan læknadeildar H.Í. Helga segir að rannsóknir í Finnlandi og Nýja-Sjálandi sýni að þriðjungur afbrota ungs fólks á aldrinum 16-21 árs séu framin af 3% drengja með ofvirkni eða tilfinningaröskun. Þá bendir hún á greiningartæki og skimun.

Í stuttu máli er þetta oftast saga um greind börn sem eru ofurnæm fyrir umhverfinu. Geðröskun kann að vera af mörgum toga, eins og þunglyndi, kvíði og geðklofi sem getur leitt til andfélagslegra hegðunar eða vímuefnamisnotkunar. Boðefnaflutningar í heila er ein birtingarmyndin. Þótt þekking hafi aukist erum við nær ráðþrota  í hvert skiptið sem barn eða unglingur lendir í gryfju geðraskana. Ofur viðkvæmir einstaklingar þurfa ekki að vera sjúklegt fyrirbrigði, enda telja margir lækna að geðraskanir nái til um 15 – 20% barna og unglinga. Hægt er að greina þá strax á unga  aldri, en frumkvæði og fjármagn vantar. Til eru tiltölulega ódýr skimunar og greiningartæki. Þegar þau eru fyrir hendi  í skóla og heilsugæslu er notkunin tiltölulega auðveld. Eftir að greining liggur fyrir er hægt að byrja forvarnir og aðgerðir fyrir viðkomandi einstakling. Til að hefja forvarnir þarf  ef til vill einungis að færa til fjárveitingar.

Ekki er hægt að treysta á frumkvæði stjórnvalda í öllum málum. Einstaklingsamtökin  SÁÁ og einstök trúfélög með verkefni gætu  hafið kynningu og umræður um þessi mál. Þá munu einstaklingar gefa sig fram sem vilja mennta sig enn frekar til að afla sér sérþekkingu á geðheilsuvanda barna og unglinga. SÁÁ hefur náð ótrúlegum árangri og þangað leita æ yngri árgangar. Grasrótin er mikilvæg þegar þarf að byggja upp nýja áfanga innan geðheilsu. Engin þjóð hefur efni á að glata dætrum og sonum á altari vanrækslu eða vanþekkingar.

Um skipulagsbreytingar á St. Jósefsspítala

Höfundur: Guðlaugur Þór Þórðarson alþingismaður og fyrrverandi heilbrigðisráðherra
Flokkur: Heilbrigðismál, Stjórnmál   Efnisorð: hagræðing, heilbrigðisstofnanir, skipulagsbreytingar, St. Jósefsspítali

Í ljósi margendurtekinna rangfærslna ýmissa aðila um tilgang, undirbúning og væntanlegan ávinning skipulagsbreytinga  og tilflutning verkefna á milli heilbrigðisstofnana í nágrenni höfuðborgarsvæðisins og Landspítala sem ég kynnti, sem þáverandi heilbrigðisráðherra, 7. janúar sl. er rétt að árétta eftirfarandi:

Vorið 2008 fól ég nefnd undir forystu Guðjóns Magnússonar læknis og fyrrverandi framkvæmdastjóra hjá Alþjóðaheilbrigðisstofnuninni að kanna starfsemi heilbrigðisstofnana á svokölluðu Kragasvæði: Akranesi, Selfossi, Reykjanesbæ og Hafnarfirði.  Nefndin skilaði minnisblöðum með athugasemdum og tillögum á haustmánuðum 2008. Ekki þarf að fjölyrða hér um það efnahagslega áfall sem við Íslendingar urðum fyrir undir lok síðasta árs. Hvað varðar heilbrigðismálin urðu afleiðingarnar þær að í endanlegum fjárlögum fyrir árið 2009, sem kynnt voru 22. desember, var gert ráð fyrir 6,7 milljarða króna niðurskurði. Öllum mátti vera ljóst frá upphafi að engin leið önnur var fær, en að taka með ábyrgum hætti á því verkefni.

Í ljósi þessa var hraðað til muna vinnu við að móta skipulagsbreytingar sem gætu orðið til þess að ná inn sem stærstum hluta þess niðurskurðar sem fyrir höndum var án þess að skerða þjónustu, lengja biðlista, auka kostnaðarhlutdeild sjúklinga eða grípa til uppsagna starfsfólks nema í sem allra minnstum mæli. Síðustu daga ársins 2008 lögðu sérfræðingar heilbrigðisráðuneytis dag við nótt við að útfæra hugmyndir að skipulagsbreytingum sem að stórum hluta byggðust á niðurstöðum fyrrnefndrar nefndar. Ég fundaði með stjórnendum heilbrigðisstofnana á Kragasvæðinu og Landspítala, bæjarstjórnarmönnum á viðkomandi stöðum og þingmönnum viðkomandi kjördæma auk þess sem ég kynnti fyrirhugaðar skipulagsbreytingar á ríkisstjórnarfundi.

Markmiðið var að leita leiða til að hámarka nýtingu þeirra mannvirkja og þess búnaðar sem til var á svæðinu og losna við ríkisábyrgð á verktakarekstri í Hafnarfirði. Þar liggur fyrir að óeðlilega lítið samræmi er á milli launa þeirra lækna sem þar starfa og þess sem gengur og gerist annars staðar í heilbrigðiskerfinu. 

Eftir nánari greiningu og vinnu með fagfólki frá ráðuneytinu annars vegar og stjórnendum viðkomandi heilbrigðisstofnanna og Landsspítala hins vegar, lá fyrir undir lok desember að þessar skipulagsbreytingar gætu skilað hagræðingu upp á allt að 750 millj. króna.

Nánar um verklag

Í byrjun janúar sl., eftir að skipulagsbreytingarnar höfðu verið kynntar, tóku fjórir vinnuhópar til starfa um endanlega útfærslu. Niðurstöður hópanna, sem skipaðir voru fagfólki af viðkomandi heilbrigðisstofnunum ásamt sérfræðingum heilbrigðisráðuneytis, lágu fyrir undir lok janúar.

Verkefni skurðstofuhóps fólst í því að greina kostnað við aðgerðir miðað við svokallaða DRG greiningu. Í ljós koma að lítill sem enginn munur var á kostnaði við samsvarandi aðgerðir milli LSH og St. Jósefsspítala þó viðurkennt sé að grunnkostnaður LSH sé mun hærri vegna vakta, gjörgæslu og rekstur blóðbanka, svo dæmi sé tekið. Almennt mætti gera kröfu um að St. Jósefsspítali væri með um 25% lægri gjaldskrá en LSH.

Lagt var til að sérstök rekstrareining undir stjórn fagfólks á St. Jósefsspítala tæki að sér þann hluta skurðaðgerða sem felst í kvenlækningum, bæklunarlækningum og lýtalækningum. Forsenda þess var að starfsemin færðist í aðstöðu Heilbrigðisstofnunar Suðurnesja  sem er talin fyrsta flokks. Jafnframt var gert ráð fyrir að skurðstarfsemi sem nú er á Suðurnesjum færðist inn í þann rekstur.

Þá var gert ráð fyrir að almennar skurðlækningar, háls- nef- og eyrnaaðgerðir, augnlækningar og tannlækningar færðust tímabundið inn á LSH á grundvelli jaðarkostnaðar eða verði boðnar út fyrir milligöngu Sjúkratrygginga Íslands.

Útreikningar vinnuhópsins sýndu mögulega hagræðingu að fjárhæð um 160 milljónir kr. Stofnkostnaður á fyrsta ári á Suðurnesjum var metinn um 40 milljónir kr. en Reykjanesbær hafði boðist til að standa straum af þeim kostnaði, næðist sátt um aðkomu sveitarfélagsins að þessu verkefni.

Þá var stefnt að því að LSH yfirtæki rekstur skurðstofu Heilbrigðisstofnunar Suðurlands með tilheyrandi 60 milljón króna árlegum sparnaði.

Vinnuhópur um fæðingaþjónustu lagði upp með spara 65 milljónir kr. árlega með því að leggja niður vaktir skurðstofu á Selfossi og í Keflavík. Niðurstaða hópsins var að líklega þyrfti að bæta við stöðugildafjölda á LSH til að taka við aukinni starfsemi.  Einnig var tillaga hópsins að koma á bakvöktum ljósmæðra á Selfossi og í Keflavík til reynslu í 6 mánuði. Að teknu tilliti til þessara athugasemda vinnuhópsins næðist 35 milljóna kr. árlegur sparnaður af þessum aðgerðum.

Niðurstaða vinnuhóps um göngudeild meltingasjúkdóma og lyflækningar staðfesti að með því að greiða LSH aðeins jaðarkostnað af þeim viðbótarverkefnum sem áætlað var að færa frá St. Jósefsspítala til LSH væri mögulegt að spara á ársgrundvelli um 200 mkr. Á móti var stofnkostnaður á fyrsta ári vegna breytinganna áætlaður 20-100 milljónir kr. eftir því  hvaða leið var farin við val á nýrri aðstöðu.

Fjórði vinnuhópurinn vann að því að skoða mögulega endurskipulagningu á starfsemi í húsnæði St. Jósefsspítala. Ekki var gert ráð fyrir áframhaldandi notkun göngudeildarhúss, en til þess að koma til móts við óskir Hafnfirðinga um möguleika á lyfjadeildarinnlögnum í Hafnarfirði var lagt til að haldið yrði áfram þeirri þjónustu sem falist hefur í innlögnum sjúklinga sem koma frá LSH og frá heilsugæslu. Miðað var við að allt að 17 rúm yrðu áfram í þeirri þjónustu og því héldi St. Jósefsspítali áfram um 80 mkr. af fyrri fjárveitingum. Að öðru leyti var miðað við að ný þjónusta kæmi í húsið með þeirri fjármögnun sem henni fylgdi. Þessi breyting myndi þannig skila 95 milljón kr. sparnaði af þeim 175 milljónum sem að var stefnt.

Að auki var gert er ráð fyrir að stofnkostnaður vegna þessa á fyrsta ári gæti numið 100-120 milljónum kr. Á móti er hér gengið út frá aðkomu Hafnarfjarðarbæjar enda óskaði heilbrigðisráðuneytið eftir því í lok janúar þegar niðurstöður vinnuhópa lágu fyrir, að Hafnarfjarðarbær tilnefndi þrjá fulltrúa í starfshóp sem hefði það hlutverk að móta skipulag framtíðarstarfsemi St.Jósefsspítala, Sólvangs og annað sem snýr að heilbrigðisþjónustu í Hafnarfirði.

Hagræðing upp á 600 milljónir kr.Til viðbótar við ofangreint var gert ráð fyrir að rannsóknarstofa sem verið hefur á heilsugæslunni legðist af en lágmarks rannsóknaraðstöðu viðhaldið í St. Jósefsspítala. Hagræðing í lækkun kostnaðar vegna húsnæðis, röntgen og rannsókna ætti því að verða um 55 mkr.

Samkvæmt þessum niðurstöðum liggur fyrir eftir all nákvæma athugun með aðkomu hlutaðeigandi fagfólks að raunhæft er að skipulagsbreytingarnar skili um 600 milljóna sparnaði eða eða 80% af því sem að var stefnt í upphafi. Hér er um að ræða tæp 10% af þeim heildarniðurskurði sem bíður heilbrigðisyfirvalda á þessu ári. Ábyrgir aðilar, hvort sem um er að ræða stjórnmálamenn eða fagfólk í heilbrigðisstétt, ættu að beina kröftum sínum í þá átt að ná inn stærri hluta fyrirhugaðs niðurskurðar með aðferðum sem þessum í því skyni að lágmarka eftir því sem kostur er þjónustuskerðingu, biðlista, aukinn kostnað sjúklinga og uppsagnir heilbrigðisstarfsfólks, í stað þess að halda áfram rangfærslum og dylgjum um vinnubrögð við ofangreindar skipulagsbreytingar.

Heilsugæslan og ofnotkun sýklalyfja

Höfundur: Vilhjálmur Ari Arason, heimilislæknir
Flokkur: Heilbrigðismál   Efnisorð: eyrnabólga, heilsugæsla, sýklalyf, sýklalyfjaónæmi, WHO

Alþjóðlega heilbrigðisstofnunin (WHO) telur hratt vaxandi sýklalyfjaónæmi helstu sýkingarvalda stafa fyrst og fremst af of mikilli sýklalyfjanotkun. Um 80% af allri sýklalyfjanotkun í þjóðfélaginu er vegna notkunar utan sjúkrahúsa og þar af er meirihluti  vegna öndunarfærasýkinga þar sem meðferð með sýklalyfjum er oftast óþörf. Þriðjudaginn 18.11. sl. var haldinn í fyrsta sinn Evrópudagur um sýklalyf – vitundarvakning.  Allar Evrópuþjóðirnar í ESB og EES fjölluðu um sýklalyfjanotkun og sýklalyfjaónæmi þennan dag eins og Landlæknisembættið vakti athygli á á heimasíðu sinni en lítið sem ekkert hefur verið fjallað um í íslenskum fjölmiðlum. En er það vegna þess að staðan sé svo góð á Íslandi? Nei, því miður. Sýklalyfjanotkun hér á landi er meiri en á í hinum Norðurlöndunum og fer vaxandi eða sem samsvarar 16% aukningar á síðustu 4 árum sem nýjustu sölutölur ná yfir, 2003-2007,  á sama tíma og verulega dregur úr sýklalyfjanotkuninni í nágranalöndunum. Tæplega fimmta hver koma til heilsugæslunnar á höfuðborgarsvæðinu 2006 var vegna öndunarfærasýkinga og eyrnabólgu sem flestar leiddu til sýklalyfjaávísunar.  Auk þess eru oftar notuð breiðvirk sýkalyf að óþörfu hér á landi. Kostnaður vegna sýklalyfja er mikill í þjóðfélaginu og skipar fimmta sætið í heildarkostnaði vegna lyfjamála.  Alvarlegastar eru þó þær afleiðingar sem við sjáum hér á landi í dag sem er hratt vaxandi sýklalyfjaónæmi helstu sýkingarvalda og þegar ílla gengur að meðhöndla alvarlegar sýkingar sem þessar sýklalyfjaónæmu bakteríur geta valdið. Nýjar upplýsingar frá Sýklafræðideild LSH sýna að tveir algengustu sýkingarvaldarnir sem valda t.d. flestum alvarlegum hálsbólgum, eyrnabólgum og lungnabólgum eru í nær helming tilfella með ónæmi fyrir penicillínlyfjum eða svokölluðum makrólíðum sem er varalyf fyrir penicillín.

Eyrnabólgurnar
Eyrnabólgur er algengasta heilsuvandamál íslenskra barna sem leitað er með til læknis. Hvergi í heiminum fá fleiri börn hljóðhimnurör en á Íslandi eða allt upp undir helmingur barna á sumum stöðum.  Til skamms tíma hafa einnig flest börn hér á landi fengið sýklalyf ef þau greinast með bráða miðeyrnabólgu. Í íslenskri rannsókn sem stóð yfir frá 1992 til 2003 á vegum Heimilislæknisfræði HÍ í samstarfi við Sýklafræðideild LSH kom fram að miðeyrnabólgur skýra yfir helming sýklalyfjanotkunar barna undir 7 ára en um 20% af allri sýklalyfjanotkun utan sjúkrahúsa er til barna á þessum aldri.  Jafnframt kom endurtekið fram í rannsóknarniðurstöðunum að um 30% barna bera sýklalyfjaónæmar bakteríur eftir hvern sýklalyfjakúr sem þá blómstra í  nefkoki þeirra og sem smitast auðveldlega á milli barna t.d. í leikskólunum.  Vísbendingar voru jafnvel  um  að mikil sýklalyfjanotkun gæti stuðlað að tíðari sýkingum hjá börnum og aukinni þörf á hljóðhimnurörum síðar. Þrefaldur munur var þannnig á sýklalyfjanotkun eftir landsvæðum í lok rannsóknarinnar og þar sem sýklalyfjanotkunin var minnst og minnkaði mest á rannsóknatímabilinu dró mest úr þörf á röraísetningum. Á þeim stað var jafnframt meiri skilningur foreldra á skynsamlegri notkun sýklalyfja sem sýnir glöggt mikilvægi fræðsu hvað þessi efni varða og hvað hægt er að gera ef vilji er fyrir hendi.  

Íslensku börnin
Íslensk börn hafa almennt verið talin með þeim heilbrigðustu í heiminum og því skjóta staðreyndir um mikla sýklalyfjanotkun barna hér á landi skökku við og hljóta að vekja upp áleitnar spurningar um orsakir. Vitnað var fyrir ári síðan í  niðurstöður rannsóknarinnar í vísindatímariti bandarísku háls-, nef- og eyrnalæknasamtakanna og vísað til hvað aðrar þjóðir gætu “lært af reynslu” Íslendinga í þessum efnum. En hvað höfum við sjálf lært?  Í samanburði við sýklalyfjanotkunina eins og hún var fyrir 10 árum í íslensku rannsókninni sem náði til nokkra ólíkra landsvæða að þá hefur hún aukist yfir 30% fyrir yngstu börnin miðað við nýjustu sölutölur á landsvísu 2007. Ekki liggur þó ljóst fyrir hvaða sýklalyf eru mest notuð í dag en hætt er við því að það séu sterkustu og breiðvirkustu lyfin.  Mikið álag á heilsugæsluna og vaktþjónustur er ein líkleg skýring á mikilli sýklalyfjanotkun auk þess að mikið álag á foreldra leiðir til enn meiri ásóknar eftir skyndilausnum.
 
Nýjar leiðbeiningar og áherslur á sterka heilsugæslu
Ábyrgð heilbrigðisyfirvalda er mikil hvað þessi mál varða. Heilsugæslan á höfuðborgarsvæðinu hefur þó birt ráðleggingar til foreldra vegna miðeyrnabólgu barna og gefið út leiðbeiningar til lækna um meðhöndlun á miðeyrnabólgu til að stuðla að skynsamlegri notkun sýklalyfja. Í síðustu hlutum íslensku rannsóknarinnar sem var að hluta gæðaþróunarverkefni innan heilsugæslunar til að stuðla að bættum ávísanavenjum lækna mátti einmitt sjá að vitneskja foreldra skiptir höfuðmáli ef árangur á að nást í þessum efnum. Í nýjum leiðbeiningum breskra heilbrigðisyfirvalda, svokölluðum NICE leiðbeiningum um meðferð á efri loftvegasýkingum frá því í sumar er nú hvatt til að meðhöndla ekki efri loftvegasýkingar með sýklalyfjum hjá einstaklingum eldri en 3 mánaða, þar með taldar bráðar miðeyrnabólgur barna, nema ef sýkingareinkennin séu alvarleg eða einkennin slæm. Bráð miðeyrnabólga hjá barni læknast oftast jafnvel af sjálfu sér og við eyrnaverk er hægt að gefa verkjalyf. Í bresku leiðbeiningunum, en hluti þeirra eru einnig skrifaðar fyrir almenning, er gengið út frá að heilsugæslan sé sterk, þar sé haldið til haga mikilvægum upplýsingum er varðar mat á nauðsyn sýklalyfjameðferðar fyrir hvern og einn hverju sinni og að þangað geti sjúkingar og aðstaðendur auðveldlega leitað til að fá upplýsingar og fræðslu. Jafnframt að í heilsugæslunni sé sjúklingum boðið eftirlit með sýkingareinkennum sem kunna að versna og fá þá endurmat m.t.t. hugsanlegrar sýklalyfjameðferðar. Landlæknisembættið er einnig þessa daganna að gefa út klíniskar leiðbeiningar í anda NICE leiðbeininganna og eldri leiðbeininga heilsugæslunnar frá því í fyrra. Heilbrigðisráðuneytið hefur fellt niður gjald af komum barna m.a. til heilsugæslunnar sem auka ætti kost á eftirfylgni, foreldrum að kostnaðarlausu. Allar aðgerðir  sem veikja heilsugæsluna hins vegar stuðla að því gagnstæða og kallar á sífellt fleiri skyndilausnir í heilbrigðiskerfinu og meðferðarúrræðum sem er þjóðfélaginu dýrkeyptar þegar til lengri tíma er litið.
Frekari umfjöllun:

http://www.visir.is/assets/pdf/XZ30994.PDF

http://doktor.is/index.php?option=com_d-greinar&do=view_grein&id_grein=4728

http://www.hirsla.lsh.is/lsh/bitstream/2336/11250/3/use_of_arason_ot_1.pdf

http://www.heilsugaeslan.is/?PageID=758

http://www.heilsugaeslan.is/lisalib/getfile.aspx?itemid=1806

http://www.heilsugaeslan.is/?PageID=1763

http://www.nice.org.uk/CG69

http://www.landlaeknir.is/pages/1377?query=Bráð%20mið