Þínar fréttir, þín skoðun

Hafnarfjarðarbær ekki féflettur. Svar við grein Karls Garðarssonar.

Höfundur: Dr. Bjarki Jóhannesson - sviðsstjóri/skipulags- og byggingarfulltrúi Hafnarfjarðar
Flokkur: Fjármál, Samfélagið, Stjórnmál  

Í Fréttablaðinu 21. desember birtist greinin „Hafnarfjarðarbær féflettur – og öllum er sama“ eftir Karl Garðarsson. Karli er þakkað fyrir að opna mjög þarfa umræðu, en þó eru nokkur atriði varðandi aðkomu embættis byggingarfulltrúa sem ástæða er til að leiðrétta, og jafnframt að minnast á ábyrgð byggingarstjóra í þessu máli.

Karl fjallar um skort á réttri skráningu byggingarstigs fasteigna, sem er grundvöllur álagningar fasteignagjalda. Þar sem hús sem flutt er inn í séu enn skráð sem fokheld, innheimtist aðeins hluti lögboðinna fasteignagjalda af þeim. Karl fullyrðir síðan að ekkert sé gert í málinu og að lítið sem ekkert eftirlit hafi verið með því að fasteignamat sé rétt skráð í bænum. Bæjaryfirvöld hafi ekkert gert í málinu svo árum skipti, en hafi loks vaknað af „Þyrnirósarsvefni“.

Ég upplýsti Karl um nokkur atriði í símtali, m.a. að þetta ástand væri afrakstur þenslunnar, og að bærinn hafi byggst það hratt upp og framkvæmdir verið það miklar að ógerningur hafi verið að fylgja þessum málum eftir. Á árunum 2003 – 2007 voru stundum samþykkt 10 – 15 byggingarleyfi á viku og eftirlitsmenn náðu rétt að hlaupa á milli húsa í úttektum. Á árinu 2007 voru byggingarleyfin t.a.m. um 250 talsins. Í aðdraganda hrunsins fór að hægja á þessu, og jafnframt fóru eftirköst þenslunnar að koma í ljós. Meðal þess var að einstaka byggingarstjórar höfðu látið undir höfuð leggjast að óska eftir úttektum sem er lögboðin skylda þeirra. Þetta á þó alls ekki við um alla byggingarstjóra. Meðal þessa voru fokheldisúttektir og lokaúttektir, sem mynda grunn fyrir rétta skráningu húsnæðisins. Dæmi voru jafnvel um það að hús væru skráð á byggingarstigi 1, sem þýðir aðeins að byggingarleyfi hafi verið gefið út, þó svo að húsin væru fullbyggð og fólk flutt inn í þau. Það gefur aðeins 10% af fullu fasteignamati. Við brugðumst strax við þessu og frá og með árinu 2008 höfum við verið að krefja byggingarstjóra iðnaðarhúsnæðis og fjölbýlishúsa um fokheldisúttektir og lokaúttektir, sem er forsenda þess að færa byggingarstig upp og þarmeð innheimta full fasteignagjöld. Þ.e. færa húsnæði af byggingarstigi 4 (fokhhelt) sem gefur 50% af fullu fasteignamati og upp á byggingarstig 7 (fullbúið) sem gefur fullt fasteignamat.

Samkvæmt eldri skipulags- og byggingarlögum voru úrræði okkar fram til ársins 2010 að beita dagsektum til að fá byggingarstjórana sjálfa til að sækja um lokaúttekt og þurfti það allt að fara gegnum skipulags- og byggingarráð og síðan bæjarstjórn, sem tók ærinn tíma. Með nýjum mannvirkjalögum, sem tóku gildi 1. janúar 2010 getur byggingarfulltrúi boðað lokaúttekt og ef byggingarstjóri mætir ekki, sett á hann dagsektir, allt án milliliða.

Á þessu tímabili höfum við verið með 130 slík eftirrekstrarmál í gangi og árangurinn hefur verið að á árunum 2009 og 2010 skilaði þetta 50 fokheldisúttektum íbúðarhúsa með 240 íbúðum og um 50 fokheldisúttektum á atvinnuhúsnæði. Lokaúttektir voru álíka margar, en lokatölur þessa árs liggja enn ekki fyrir. Þar með hafa umtalsverð fasteignagjöld skilað sér.

Þar með er ekki öll sagan sögð hvað varðar fasteignagjöldin. Nú er það svo, að hafi lokaúttekt ekki farið fram, en húsið teljist fullbúið, færir Þjóðskrá (Fasteignamat ríkisins) matsstig húsanna upp í matsstig 8, sem þýðir að 95% af fullu fasteignagjaldi eru innheimt. Karl tekur sérstaklega upp skráningu einbýlishúsa. Því miður er það oftast svo að ekki er gerð lokaúttekt á einbýlishúsum og liggja til þess ýmsar ástæður, einkum þær að eigendur ljúka oft við hús sín án aðkomu byggingarstjóra. Fjöldi slíkra mála er slíkur að ógerningur er að sinna þeim, enda eru flest þessara húsa með matsstig 8 og skila þ.a.l. 95% fasteignagjalda. Hér er því ekki um það tekjutap eða mismunun íbúa að ræða sem Karl heldur fram. Það er því mjög villandi að benda á að fjöldi húsa sé á byggingarstigi 4 og fasteignagjöld skili sér ekki þess vegna, þar sem í flestum tilvikum er matsstigið 8.

Þetta fékk Karl allt upplýst, en fjallar ekki um í grein sinni. Því skal þó ekki mótmælt að full þörf er á að taka betur til í þessum skráningarmálum og yfirliti yfir þau. Best væri að fara um bæinn og gera fullkomna úttekt á þessu, eins og Karl bendir réttilega á. Því skal þó bætt við að þar þarf að fara að lögum, en þess munu dæmi, að sveitarfélög skrái byggingarstig 7 án þess að lokaúttekt hafi farið fram. Slíkt gerum við ekki í Hafnarfirði.

Baráttan við skuldavanda heimilanna: Öllum brögðum beitt?

Höfundur: Jónas Gunnar Einarsson - rithöfundur
Flokkur: Efnahagsmál, Fjármál, Samfélagið, Stjórnmál, Viðskipti  

Níunda október 2011 hófst önnur umferð í Íslandsmóti seljenda og kaupenda húsnæðislána heimilanna við stóra samningaborðið úr fyrstu umferð, þegar aleina fulltrúa kaupenda var fleygt heim til sín eins og víðfrægt er orðið og Jóhanna og þau fjórtán fóstbræður seljendur og eigendur húsnæðislána heimilanna sömdu einhliða fyrir kaupendur.

Með ósk og von, þau hafi lært eitthvað síðan, er því miður ekki uppörvandi í upphafi leiks hve hefðbundinn blær seinkunar tafataktík samningatækni úr herbúð seljenda og Jóhönnu er þegar farin að lita leikinn sem ekki lofar góðu um framhaldið.

Hugmyndafátækt og ráðleysi og undarlegt stjórnleysi í framgöngu og upplýsingamiðlun eru að sama skapi sterk einkenni stjórnunarbrags Jóhönnu og co.

Þess vegna þarf engum að koma á óvart hve skammt höfum enn gengið götuna í tiltekt eftir hrun. Hve óbreytt virðist enn allt og fast í hendi um breytingar. Og auðvelt að skilja hve pirringur fer sívaxandi með þetta endemis status quo. Ekki síst þegar ráð og leiðbeiningar berast að innan og utan stjórnarráðsins og allar forsendur um það bil pottþéttar.

Enn auðveldara er þó að skilja pirringinn og þunglynda vanlíðan með þetta endemis ástand þegar fjölmiðlar landsins eru þar að auki staðnir að verki dag eftir dag um furðuleg vinnu brögð hagsmunagæslu. Og ekki skánar þegar ósjaldan týna sér smábörn í dótaleik alskyns fréttaefni sem litlu skiptir almenning á Íslandi, ekki síst á krepputíð í margföldum skilningi.

Hlutlægni kastað fyrir borð!
Leiðari Morgunblaðsins í morgun 13. okt. 2011 t.d. auðveldlega og rétti lega skammar stór furðulega fram göngu RÚV þessa dagana fyrir skort á hlutlægni í fréttaflutningi.

Mun alvarlegri er þó nafnlausa úttektin í Fréttablaðinu í gær 12. okt. 2011, undir heit inu: Baráttan við skuldavanda heimilanna. Allri hlutlægni er beinlínis kastað fyrir borð í þessari furðulegu úttekt þar sem harðtuggið er saman úr meir en vafasömum heimildum, allar upp runnar úr einu föðurhúsi skjald borgar um seljendur/eigendur húsnæðislána heimilanna.

Fréttablaðið skautar því miður svo skringilega skakk og skjön yfir málið að blaðið dæmir sig úr leik. Að minnsta kosti væri rautt spjald við hæfi og tveggja leikja bann.

Undir yfirskini hlutlægni úttektar sem þylur upp óvíst annars aðila málsins og getur í engu annars en hentar einsýni höfundarins er ekki einu sinni hirt um að geta þess hvaða huldu maður skrifar; enda er augljóst hverju sem les að ekki er auðvelt að taka ábyrgð á þessum hræri graut sem eins og hangir uppi útveggur aleinn meðan auglýsir sig verslunarmiðstöð.

Fréttablaðinu hefur sem sagt orðið hér á einkar alvarleg skyssa á fjölmiðlamarkaði. Og hefur nú að auki loksins ótvírætt skipað sér í lið með bönkum og stjórn völdum og öllu hinu í þessu liði sem málpípa gegn kaupendum hús næðislána og heimilunum í landinu.

Fréttablaðinu er því að óbreyttu als ekki lengur treystandi um eitt né neitt er varðar þetta langsstærsta hagsmuna mál neytenda á Íslandi sem með sívaxandi þunga hótar að hleypa upp samfélags sáttmála þjóð arinnar.

Góð fjölmiðlavenja
Um góða fjölmiðlavenju gildir eins og um góða stjórnunarvenju: Útgangspúnkturinn er tví þættur: a) Góð og gild venja um eðlilega og sanngjarna starfshætti, bragarhátt, stíl, og b) Persónulegt mat hvers og eins á því hvað telst vera eðlilegt og sanngjarnt í framkvæmd.

Fréttablaðið hefði átt að birta nafn höfundar og póstfang með úttektinni. Og blaðið hefði átt að gæta meira jafnvægis í um fjöllun, halda sig við óvéfengjanleg gögn, greina frá varnöglum, forðast eftiröpun sjónarmiða og vafasamar ályktanir og geta þess lykilatriðis í málinu að nær öll gögn sem byggt er á koma af framleiðslufæribandi þeirra sem áður hafa framleitt röng og villandi gögn af óskiljanlegu ábyrgðarleysi í þessu máli eins og öðrum málum eins og dæmi sanna og víla ekki fyrir sér spuna né svik í orði né borði fyrir þá leynihúsbændur sem þau þjóna.

Fréttablaðið hefði auðvitað átt að vera búið að gera lesendum ljóst um viðhorf blaðsins (rit stjóra/ritstjórnar/eigenda) í þessu máli, ótvírætt og skorinort, sbr. erlendar fyrirmyndir, svo engi maður þyrfti að efast um hollustu Fréttablaðsins við seljendur/ eigendur hús næðis lána heimilanna né undrast baráttu blaðsins gegn kaup endum/greiðendum húsnæðis lána.

Nú liggja þessi viðhorf blaðsins járnbent fyrir. Fréttablaðið þarf núna að axla þá ábyrgð sem þessu fylgir með því annað hvort að staðfesta með skýrum hætti eða draga úttektina til baka og þau sjónarmið sem þar er rutt fram undir blæju hlutlægni faglegrar úttektar og biðja les endur, birgja, auglýsendur, starfsfólk og hluthafa blaðsins afsökunar.

Tvær sólir: Ábyrgð og traust

Misskilningur þessa leynihöfundar sem klambraði saman úttektinni í Fréttablaðinu í gær er ekki síst sá að halda að skuldavandi heimilanna snúist um afskriftir og eigið fé bankanna.

Málið er miklu miklu miklu alvarlegra þegar hér er komið sögu. Skuldavandi heimilanna snýst um tvær sólir: ábyrgð og traust.

Skuldavandi heimilanna snýst m.ö.o. fyrst og fremst um a) ábyrgð; b) traust; c) samfélags sáttmála; d) stjórnarskrá og réttarríki, réttlæti og réttarstöðu; e) viðskipti og fjármuni. Í þessari röð.

Skuldavandi heimilanna snýst sem sagt innsta kjarna um ábyrgð og viðurkenningu á ábyrgð. Snýst um ábyrgð sem móður traustsins sem lífsnauðsyn viðskiptum og sam skiptum með lífs von, hvort sem líkar betur eða ver; málið snýst með öðrum orðum um grundvallarréttindi.

Við Íslendingar eins og aðrar þjóðir í okkar heimshluta byggjum okkar sam fél agssáttmála á trausti og ábyrgð. Á þeim er byggð okkar stjórnarskrá, okkar lýðveldi, okkar réttarríki, okkar tímabundna framsal í kosningum á sjálfs ákvörðunarrétti þjóðarinnar til handhafa þrískipts ríkisvalds, undir vonandi vökulu auga þjóðhöfðingjans og ábyrgra fjölmiðla og fleiri aðila sem beint og óbeint eiga að hafa almannahag að leiðarljósi í öllum verkum og verk efnum vegna þess að frá okkur kemur allt vald, frá okkur þjóðinni, sbr orðin lýðveldi og lýðræði.

Þess vegna er engin ástæða til að berja hausnum alltof lengi við steininn í þessu máli þegar spurt er um ábyrgð og traust með trúverðugleika stórfyrirtækja og vogunarsjóða, fjölmiðla, stjórnvalda og stjórnsýslu: Traust eins og smáblómið vex í réttu hlutfalli við ábyrgð á verki og verk efnum, vex í skjóli ábyrgðar á orðum og gerðum í allri framkvæmd og framgöngu, eins og allir vita og eiga að vita sem komnir eru af barnsaldri.

Hver vill og getur leiðrétt?
Stutt er síðan hló dátt land og þjóð og tröllin í fjöllunum þegar formaður rannsóknar nefndar alþingis um bankahrun og kreppu sagði í sjónvarpinu ekki nokkurn mann hafa játað á sig ábyrgð úr hópi eitthundrað fimmtíu og eitthvað margra einstaklinga.

Síðan hefur ekki skánað. Því miður fyrir land og þjóð, traust og ábyrgð. Og virðist helst vera krónískur veirusjúkdómur hérlendis þessi útbreidda ábyrgðarfóbía, sbr. býsn mikil íslensks fólks í útlöndum og útlendinga margra yfir þessu í ljós vakamiðli nýlega ef man rétt.

Lykilspurning málsins stendur þó enn sem fyrr rimmugýgi yfir öllu mannlífi hér: Hver vill og getur leiðrétt og bætt kaupendum húsnæðislána það mikla tjón sem hlotist hefur af for sendu bresti lána samn inga og sölu gallaðra fjármálaafurða hérlendis?

Enn er þetta tjón óleiðrétt, beint og óbeint tjón – óleiðrétt hjá langstærstum hluta kaupenda húsnæðislána heimilanna og heldur áfram að hlaðast upp tjón og meira tjón, eins og kvika undir eldfjalli og lýkur sennilegast að óbreyttu ekki öðruvísi en með gosi, ef til vill í stíl Kötlu gömlu.

Alvarlegur misskilningur
Þau sem enn telja að málið snúist um krónur og aura eru að misskilja alvarlega, sbr. endemis úttektina í Fréttablaðinu, því málið snýst nú að meginstofni um grundvallarréttindi íbúanna.

Málið hefur sem sagt þróast að þungamiðju í mjög harðvítuga réttindabaráttu gegn harðræði lögleysu og yfirgangs endalausrar þver móðsku og þver girðinga banka og stjórn valda og líf eyrissjóða og verkalýðshreyfingar og enn fleiri stuðningsaðila seljenda/eigenda húsnæðis lána sem enn þverskallast allt saman við að gangast við ábyrgð sinni.

Jóhanna og þau öll fjórtán fóstbræður – sem bankar og fjármálafyrirtæki lífeyrissjóðir verka lýðshreyfing og önnur hagsmunasamtök seljenda og eigenda húsnæðislána heim ilanna – tóku í raun og veru lögin í sínar eigin hendur í desember síðastliðinn þegar þau sömdu einhliða fyrir hönd kaupenda undir alþýðumerkinu leyndar og lygi og ábyrgðarleysis með spuna og vitleysu, sjá t.d. greinarkorn mitt: Tveir samningar út í bláinn, eyja/lúga des2010.

Og fara enn sínu fram nú sem fyr. Ósk þeirra um úttekt Hagfræðistofnunar Háskóla Íslands er einungis fyrsti þáttur nýja leikritsins sem nú er í burð arliðnum.

Rekstrarbragur fjölmiðla
Fjölmiðlar eru auðvitað augu og eyru almennings í allri þjóðmála umræðu í lýðræðisríki.

Fjölmiðlar í lýðræðisríki mega þess vegna alls ekki nokkurn tíma í eitt skipti gleyma né gera hornreka sígildar hugsjónir um fjórða valdið fjölmiðlanna, eðlileg markmið, góða fjölmiðla venju, bestu starfs reglur, vandaðar siðareglur – samtals stefnumótun sem fyrst skilur sauð ina frá höfrun um.

Né heldur mega fjölmiðlar í engu gleyma andartak að það er framkvæmd stefnu mótunar sem fyrst skilar raunverulegum árangri, skilar ánægju, stolti, arðsemi – skilar trausti ábyrgð ást og gleði, eftir bréfkorni höfuðskepnur mannlífs.

Af þessum sökum er undirliggjandi aukin skylda í öllum rekstri og rekstrarstjórn fjölmiðla og aukin skylda um að bæta ráð sitt hið snarasta ef út af bregður. Og ekki er verra ef fram kvæmt er með ánægju án minni máttarkenndar óhóflegrar með virkni né óhóf legrar sundr ungar; axli með öðrum orðum ábyrgð sína eins og menn.

Leyndin blæjan og lygin
Höfundur úttektar Fréttablaðsins, ritstjóri/ritstjórn og blaðið sjálft féllu s.s. kyrfi lega á haus inn um próf stein hlutlægni jafnvægis og jafnræðis aðila þegar rétt var hafin önnur umferð við stóra samningaborðið milli seljenda og kaupenda húsnæðislána heimilanna.

Dæmi: Lygin „Í ljósi þessa hefur sú krafa verið hávær síðan að komið yrði til móts við mikið skuldsett heimili með niðurfellingu skulda.“ Þessu hiklaust logið út í loftið úr áróðri seljenda og stjórnvalda milli til vitnana úr óendurskoðuðu óná kvæmu og verr héðan og þaðan stráð hingað og þangað upp úr meir en vafasömum kokkabókum seljenda og stjórnvalda.

Hvur spinnur svo fárán leik undir yfirskini? Af hverju? Til hvers? Hverju er verið að þjóna?

Allir vita að krafan er almenn leiðrétting á grundvelli rekstrar- og starfsábyrgðar seljenda og stjórnvalda. Í engu dylst auðvitað barnaskapur hagsmunagæslunar með svo laumulygi sem kastar olíu á eld inn í upphafi leiks; né heldur dylst í engu lengur hve einkennilega uppteknir fjölmiðlar hér eru enn yfir þessu áhuga máli að halla réttu máli í hagsmunagæslu fyrir aðra en okkur góða landsmennina, sbr. t.d. nýlegar og grófar falsanir RUV í frétta flutningi af mót mælunum á Austurvelli 7. októ ber sl. og við eldhús dags um ræðurnar á alþingi 9. októ ber sl.

Ef veröldin vissi ekki fyr, þá veit veröldin núna: Íslenskir fjölmiðlar sem svona haga sér börn í leik hljóta í sínu barnaskapi að halda íslenska þjóðin sé börn eða hálfvitar, svo ívitnað sé stutt. Þess vegna er auðvitað komið að okkur sjálf um að sýna þessum börnum sem leika sér að lífi fólks að kaupendur húsnæðislána heimil anna eru hvorki börn né hálfvitar.

Og að gefnu tilefni: Við erum heldur ekki fé á beit í fjárhúsi þvergirðinga barna sem halda sig betri en annað fólk – og heldur víst enn sumt í þessum barnaskara að tilgangur lífsins sé sá einn eilíflegi allri veröld að græða á daginn og grilla á kvöldin, sbr. HHG, þá hug mynda fræðing og grill meistara Sjálfstæðisflokksins.

Refir og skáld
Tvennt verður í fljótu bragði fyrst fyrir til almennrar útskýringar á þessu endemis yfirgangs og neitun enn staurblind neitun á ábyrgð seljenda og stjórnvalda – fyrir löngu hrein og klár ábyrgðarfóbía stjórnmálastéttar landsins og fjármálaþjónustu sem atvinnugreinar: Refir og skáld. Eins undarlega og kann að hljóma.

Vegna þess ekki síst hve refirnir eru ósjaldan eins og skáldin: Óhemju frekjur brosmildar og lævísar eins og á við hverju sinni. Og raunar stórfurðulegt hve enn lifir með þjóðinni víða smábrandarinn þjóðráð skáldsins af Gljúfra steini þegar sagði fólk almennt snemmdautt ef engu lýgur. Kannski þetta endemis kokteilbull sé þá enn meginskýring þess megin einkennis umræðu um þjóðmál hérlendis hve fljótt allt saman hleypur upp ofboði hagræðingar sann leiks eftir eigin höfði.

Setja sig þá ekki úr færi í leiðinni að ryðja áfram sínum markmiðum, forsendum, álykt unum og niðurstöðum heilagur sannleikur eins og best hentar hálfkveðnu hálfsannleik ef ekki lygi óljósum tilgangi, yfirleitt á enn óljósari forsendum sem allt saman á fátt skylt við heilbrigða samkeppni, né heilbrigða skynsemi, sbr. t.d. grein ÞG í Fréttablaðinu í dag 13. okt. 2011.

Gera sama skapi ekkert með faglega nálgun, faglega aðferðafræði, o.þ.h. einatt afgreitt alger óþarfi vegna þess hve sannleikurinn sé augljós sérhverjum sem sér og skilur eins og refur og skáld.

Við verðum að þora!
Við sem þjóð smá og kná verðum að þora ef ætlum til jafns við þær þjóðir sem við helst og mest viljum bera okkur saman við, verðum að þora að horfast í augu við okkar fóbíur, okkar bull og okkar vitleysur; verðum að þora að horfast í augu við þau undirliggjandi verk og verk efni, forsendur og markmið, valkosti og lausnir, sem ein geta komið skikk á okkar sam félag.

Enginn held ég að geti neitað því rökstutt í alvöru hve stutt erum enn komin í tiltekt eftir búsáhalda byltu; hve ferlega lútum enn stjórnspeki refsins; hve ferlegri þau eru enn refirnir flumbrugangi refshátt og konungsbrags stjórnsýslu en þau fyrri refirnir sem velt var úr sessi í búsáhaldabyltingunni í janúar 2009. Og ekki nokkur maður getur í alvöru samþykkt aftur umsjónarmenn valds og fjármuna, sbr. skoðanakannanir, vegna þess hve ferleg framgangan var síðast.

Að þessu sögðu dagljóst sama skapi hve alger umskipti með hælsparki útaf öllu reynslubolta og sérfróðra kann hæglega að reynast miklu áhættusamara fyrir þjóð og kjósendur; ekki síst vegna þess hve lengi getur vont versnað, eins og mjög er enn niðurstaðan af kjöri þeirra sem fylktu þá og fylkja enn undir merki Besta flokks ins; og eiga því miður enn langt í land með að endurheimta nauð synlegt traust kjósenda með verkum sínum og framgöngu, ábyrgð og trúnað við þjóð og kjósendur.

Önnur umferð hófst 9. október 2011!
Enginn maður skyldi gleyma þessari dagsetningu, þegar leikurinn um skuldavandann hófst aftur! Og þegar tendrað var á friðarsúlu Jóns í Viðey sem blikar nú kastljós ást og gleði.

Enginn skyldi gleyma þrautseigju og þrjósku og þrótti og kaupmætti kaupenda og greiðenda hús næðis lána heimilanna – um það bil eitthundrað þúsund viðskiptavinir banka og fjármála stofnana, lífeyrissjóða og Íbúðarlánasjóðs; og þegar allt er talið sennilegast hryggjarstykkið í skattgreiðslum til sameiginlegra þarfa okkar samfélags, sem og rekstrar og uppihalds flestra þeirra ofurskammsýnu hagsmunasamtaka sem enn fylkja sér að herbúð seljenda og Jóhönnu og co.

Fróðlegt mjög verður því örugglega að fylgjast með þróun málsins í annarri umferð. Og enn fróðlegra að fylgjast með því hvort og hvernig fjölmiðlar hérlendis muni brögðum beita og bragarháttum þöggunar mistúlkunar misvísandi óreyndu hálf kveðnu hálfsönnu úrfellinga viðbóta breytinga spuna og vitleysu, sbr. í fyrstu umferð, sem stóð eins og flestir muna frá október 2010 til janúar 2011. Og lauk með stóra samkomulagi og stóra hallelújasönginu í stóra samtryggingarkóri.

Aftur með ósk og von þau hafi eitthvað lært síðan síðast.

TILRAUNIN UM ÍSLAND

Höfundur: Jón Baldvin Hannibalsson - starfaði í ríkisstjórn með Sjálfstæðisflokknum 1991 - ´95
Flokkur: Atvinnumál, Efnahagsmál, Fjármál, Heilbrigðismál, Óflokkað, Samfélagið, Sjávarútvegsmál, Stjórnmál, Utanríkismál, Viðskipti  

Í grein sinni „Rányrkjubú“ (TMM, 3, 2011), þar sem hann leitar skýringa á HRUNINU, setur Stefán Jón Hafstein spurningarmerki aftan við kenninguna um, að íslenska hrunið hafi stafað af tilraun í anda nýfrjálshyggju í aðdraganda hrunsins.

Rök Stefáns Jóns eru þau, að í stjórnartíð Davíðs Oddssonar og Geirs H. Haarde hafi ríkisbáknið þanist út, ríkisstofnunum og ríkisstarfsmönnum hafi fjölgað, skattar sem hlutfall af VLF hafi hækkað (að vísu bara á hina efnaminni), og í stað aukinnar samkeppni hafi einokun eða fákeppni fest sig í sessi.

Allt sé þetta í blóra við kenningar nýfrjálshyggjunnar um að draga eigi úr ríkisumsvifum og að leita eigi markaðslausna á sem flestum sviðum. Skv. kenningunni eigi því að lækka skatta, einkavæða, aflétta reglugerðafári og draga úr eftirliti ríkisins með efnahagsstarfseminni. Þar að auki hafi Davíð, Geir & co. láðst að einkavæða skólana og heilbrigðiskerfið. Þar með rísi þeir varla undir nafni sem lærisveinar Hayeks, Freedmans eða annarra trúboða nýfrjálshyggjunnar.

Með þessum sömu rökum verður Stefán Jón að svifta æðstu presta nýfrjálshyggjunnar kjóli og kalli, þ.á.m. bæði Reagan og Bush jr., svo ekki sé minnst á minni spámenn, eins og fjöldamorðingjana í Chile, Argentínu og víðar, þar sem þjóðfélagstilraunir af þessu tagi hafa verið reyndar.

En nýfrjálshyggja er ekki um ráðdeild í ríkisrekstri. Hún er um að einkavæða auðlindir þjóða og almannagæði, lækka skatta á fyrirtæki ogauðkýfinga og að girða fyrir afskipti ríkisins af efnahagslífi og fjármálamörkuðum. Reagan boðaði endalok „big government“ og lækkun skatta. Hann lækkaði skatta á hina ríku en stórjók ríkisútgjöld og þrefaldaði skuldir ríkisins. Bush jr. bætti um betur: Hann lækkaði enn skatta á hina ofurríku (1% þjóðarinnar), afnam erfðafjárskatt, þandi út ríkisbáknið (Homeland Security), meira en nokkur forseti fyrr eða síðar í sögu Bandaríkjanna, háði tvær styrjaldir út á krít og sjöfaldaði skuldir ríkisins miðað við viðskilnað Reagans. Sameiginlega skildu þessir nýfrjálshyggjupostular eftir sig fjórtán trilljón dollara skuld handa Obama að kljást við.

Þannig endaði amríska frjálshyggjutilraunin, rétt eins og sú íslenska, með landsmetum í útþenslu ríkisbáknsins og skuldasöfnun – og heimshagkerfi sem er að hruni komið. Heita má, að allur fjármálageiri „ríku“ þjóðanna sé kominn upp á náð og miskunn ríkisins. Þetta er að vísu þjóðnýting inn um bakdyrnar. Það er verið að þjóðnýta skuldirnar, efir að búið er að stinga ofsagróða góðærisins að stórum hluta undan skatti. Allt hljómar þetta býsna kunnuglega fyrir Íslendinga.

Á þeim 30 árum sem nýfrjálshyggjan hefur tröllriðið heiminum, hefur fjármálageirinn vaxið í að vera a.m.k. 10 sinnum stærri en samanlögð raunframleiðsla heimsins. Þetta er svipaður vöxtur og á íslenska bankakerfinu á sex árum fram að hruni. Þessi ofvöxtur hefur ekki síst nærst á einkavæðingu auðlinda og almannagæða um allan heim. Skattfríðindi hinna ofurríku og skattsvik í stórum stíl skýra að hluta að hækkandi skattar á almenning fara í vaxandi mæli í að greiða afborganir og vexti af skuldum ríkja við fjármagnseigendur – hina ofurríku. Að lokum gera fjármagnseigendur aðallega út á ríkissjóði.

„Starve the beast“ – sveltum skrímslið – var vígorð hins illskeytta öfgahægrimanns, Cheneys varaforseta, sem var eins konar Rasputin í hinu hvíta húsi Bush áranna. Skrímslið í hans huga var ríkið. Herstjórnarlistin er í því fólgin, að með því að þenja út ríkisútgjöld en neita að hækka skatta í stjórnartíð sinni, muni repúblikanar neyða demókrata til að taka á sig óvinsældirnar af því að hækka skatta og skera niður þjónustu við unga, aldna og sjúka. Þar með verði þeir skammlífir á valdastóli. Ætli Steingrímur J. Sigfússon kannist ekki við þetta, að fenginni reynslu?

Hvernig kemur þá nýfrjálshyggjutilraunin með Ísland út í alþjóðlegum samanburði? Þeir einkavæddu sjávarauðlindina í trássi við lögin (það er ámóta afrek og, ef Norðmenn hefðu afhent fáeinum auðkýfingum olíu- og gasgróðann). Þeir höfðu á stefnuskránni að gera Ísland að „alþjóðlegri fjármálamiðstöð“ (les: skattsvikaútnára), settu heimsmet í ofvexti bankakerfisins (10-földun á sex árum, sem tók 30 ár á heimsvísu) og skildu eftir sig þvílíkar skuldaklifjar á almenning, að Bush jr. lítur út næstum því eins og ráðdeildarsamur forstandsmaður í samanburði. Þetta er ekki lítill árangur á skömmum tíma. Þeir reyndu að einkavæða orkuna og hugsa gott til glóðarinnar með vatnið. En þeir féllu á tíma. Þeir voru að vísu búnir að ræna Orkuveitu Reykjavíkur innan frá, eins og bankana, en voru of seinir með Landsvirkjun.

Hvað með það, þótt þeir hafi fjölgað „gæðingum á ríkisjötunni“? Eimreiðardrengirnir – sem yfirtóku Sjálfstæðisflokkinn í nafni nýfrjálshyggjunnar – eru jú allir með tölu ríkisstarfsmenn. Satt er það, að þeir náðu ekki að einkavæða skóla og sjúkrahús. Það var bara ekki efst á forgangslistanum, enda tæplega nógu mikið upp úr því að hafa, í samanburði við forgangsgóssið. Það bíður því bara betri tíma. Er þetta vinstralið ekki bráðum búið að vinna sér til óhelgi með öllum þessum niðurskurði og skattahækkunum? Bíðið þið bara.

Formaður bændasamtakanna á villigötum

Höfundur: Gylfi Arnbjörnsson - forseti ASÍ
Flokkur: Atvinnumál, Efnahagsmál, Fjármál, Samfélagið, Stjórnmál, Viðskipti  

Gylfi Arnbjörnsson, forseti ASÍ

Hóflegar launahækkanir verkafólks réttlæta ekki 10% hækkun á landbúnaðaraðfurðum. Til þess að mæta þeim hefði þurft að hækka þær um 1% til þess að matvælaiðnaðurinn fengi „skaðann“ bættan. Þrátt fyrir þessa staðreynd fór Haraldur Benediktsson, formaður Bændasamtakanna, mikinn í hádegisfréttum útvarps og gagnrýndi forseta ASÍ fyrir að benda á þessa einföldu staðreynd.

Í stað þess að bera fyrir sig tölur og rök sló Haraldur um sig með fullyrðingum sem því miður eiga fátt skylt við veruleikann. Það er því fróðlegt að skoða þær upplýsingar sem Hagstofa Íslands birtir um framleiðsluvirði og tilkostnað einstakra atvinnugreina og rýna í stöðuna í landbúnaði og matvælaiðnaðaði.

Því miður er ekki hægt að sérgreina þann hluta matvælaiðnaðar sem tengist landbúnaði sérstaklega þar sem íslensk hagskýrslugerð er vanþróuð og býður ekki upp á slíka greiningu en þrátt fyrir það kemur ýmislegt forvitnilegt í ljós þegar rýnt er í tölur.

Þess skal getið að í töflunni hefur launum og rekstrarafgangi án afskrifta verið slegið saman í landbúnaði því samkvæmt upplýsingum Hagþjónustu landbúnaðarins heyrir það til undantekninga að íslensk sveitabýli ráði starfsmenn til vinnu og því er launaliður þessarar greinar að mestu reiknað endurgjald bændanna sjálfra.

Heimild: Vefur Hagstofu Íslands, framleiðsluuppgjör.

Af töflunni má ráða, að þrátt fyrir efnahagskreppuna 2008 hefur hlutur launa og rekstarafgangs án afskrifta í landbúnaði hækkað á árinu 2009 m.v. meðaltal áranna 1997-2007. Ef hlutur launa af þáttatekjum í matvælaiðnaði er skoðaður lækkar hann úr 73% að meðaltali áranna 1997-2007 í 66% árið 2008 og í 50% árið 2009.

Á sama tíma hefur hlutur rekstrarafgangs án afskrifta hækkað úr 11% að meðaltali 1997-2007 í 20% árið 2008 og í 39% árið 2009. Erfitt er að álykta öðru vísi en að hlutur fjármagns hafi aukist verulega á kostnað launa á þessu tímabili og lái mér hver sem vill að vekja bæði á þessu athygli og gagnrýna. Þessi þróun er ekki og verður ekki grunnur að neinni sátt.

Haraldur heldur því síðan fram að hækkun á verði landbúnaðarvara hafi verið óhjákvæmileg vegna mikilla launahækkana sem félagsmenn ASÍ fengu sl. sumar.

Það er rétt hjá Haraldi að launakjör verkafólks í umræddum greinum eru bágborin. Það er líka rétt að við lögðum mikla áherslu á að hækka þau umfram aðra og við erum stolt af því að það tókst að hækka þau um 12.000 kr. á mánuði. Ef kostnaðaruppgjör matvælaiðnaðarins hjá Hagstofunni er síðan skoðað m.v. framleiðsluvirði greinarinnar (þ.e. brúttó tekjur) þá eru laun ekki nema 15% af veltu. Ef engin hagræðing er í greininni þarf hún ekki nema ríflega 1% hækkun á útsöluverði framleiðslu sinnar til að ná þessum launahækkunum að fullu in í verðið.

Staðreyndin er hins vegar sú, að innlendar búvörur hafa hækkað um ríflega 10%. Það gefur því augaleið að það er út í hött að halda því fram, að réttmætar launahækkanir gefi tilefni þessara miklu hækkana á landbúnaðarvörum. Hins vegar skýrir aukin hlutur fjármagns, þar með talið stór aukinn hlutur bændanna sjálfra þetta miklu betur.

Alþýðusamband Íslands hefur löngum verið þeirrar skoðunar að mikilvægt sé að sem víðtækust sátt sé um stefnuna í landbúnaði og að fulltrúar verkalýðshreyfingar, bænda, stjórnvalda og atvinnurekenda, bæði heildarsamtaka þeirra og afurðastöðvanna, vinni saman að mótun starfsskilyrða.

Í ASÍ eru um 100 þúsund félagsmenn sem hafa mikla hagsmuni af þróun þessarar greinar, bæði sem neytendur og sem starfsmenn í landbúnaðartengdum greinum. Slíku samstarfi hafa Bændasamtökin hafnað og slitu því fyrir nokkrum árum. Það er miður.

Þegar peningarnir tala, þá þagnar skynsemin

Höfundur: Árni Gunnarsson - fyrrverandi alþingismaður.
Flokkur: Atvinnumál, Fjármál, Samfélagið, Stjórnmál, Viðskipti  

Ekki þér samboðið, Steingrímur!

Höfundur: Sighvatur Björgvinsson - fyrrverandi alþingismaður og ráðherra.
Flokkur: Efnahagsmál, Fjármál, Stjórnmál  

Fjármagnstekjur á að skattleggja. Því er ég sammála. Skattameðferð þeirra má mín vegna meira að segja vera sú hin sama og á við um aðrar tekjur. En fjármagnstap er hvergi skattstofn. Hvergi í veröldinni. Nema á Íslandi. Núna.

Sighvatur Björgvinsson

Hvað á ég við með því? Ég á við að þegar verðbólga er meiri en nemur innlánsvöxtum banka þá er fólk að tapa sparifé sínu. Séu því boðin einhver 3% í ávöxtun, eða þaðan af minna, fyrir að leggja sparifé sitt í banka en verðbólga komin yfir 5% þá er fólk að tapa. Spariféð er þá að brenna upp. Raunvextir neikvæðir. Svo kemur ríkið og skattleggur neikvæða raunvexti. Það skattleggur sum sé tapið. Lítur á lækkandi andvirði sparifjárins sem tekjustofn! Svo einfaldan reikning hljóta jafnvel Hagsmunasamtök heimilanna að ráða við. En þau eru víst upptekin við annað. Hafa ekki áhyggjur af þessu. Nóg er nú samt.

Hvers má vænta þegar verðbætur á sparifé eru skattlagðar sem tekjur – svo menn tali nú ekki um þegar svo langt er gengið að skattleggja neikvæða raunvexti? Það þekki ég. Frá því ég var ungur maður. Þá datt engum heilvita manni í hug að geyma sparifé sitt í banka. Það var vísasti vegurinn til þess að tryggja að ekkert yrði úr því. Að eitt lambsverð gefið í skírnargjöf og lagt í banka næmi andvirði einnar kótlettu við fermingu. Þá var þó ekki farið að skattleggja vaxtatap en látið nægja að hafa raunvexti neikvæða.

Þegar ofan á vaxtatap er verið að skattleggja tapið verður þessi þróun þeim mun hraðari. Þá hættir fólk að leggja sparifé sitt í banka en leitar allra annara leiða til þess að varðveita kaupmátt þess. Geymir aurana sína í steinsteypu eða öðrum varanlegum neysluvörum frekar en að láta þá brenna upp í banka. Og hvað er þá til ráða? Hvað þarf þá að gera til þess að bankarnir fái einhverja fjármuni til þess að lána – því þeir eru alltaf að lána annara manna fé en ekki sitt eigið. Ég þekki það líka hvaða lausn ríkisvaldið finnur þá. Þá er fólk þvingað með lögum til þess að trúa bönkum fyrir sparifé sínu. Það var gert við unga fólkið í mínu ungdæmi. Einasta ráðið fyrir það til þess að fá sjálft að koma höndum yfir lögþvingað sparifé sitt var að falsa giftingar. Og það var gert!

Þeir, sem eiga sparifé í bönkum, eru ekki og hafa aldrei verið útrásarvíkingarnir og auðmennirnir. Þeir áttu þar enga peninga og hafa aldrei átt. Þeir skulduðu þar peninga og meira að segja mikla peninga – og hafa ekki greitt skuldir sínar. Hafa hirt féð, – annarra manna fé, sem þeim var lánað. Þeir, sem sparifé sitt eiga í bönkunum, er ósköp venjulegt fólk, ekki síst aldrað fólk sem hefur trúað bönkunum fyrir arðinum af lífsstarfi sínu. Margt af þessu fólki tapaði aleigunni því það lét bankana blekkja sig til þess að leggja þennan ávöxt ævisparnaðarins inn á vogunarsjóði, sem svo urðu gjaldþrota. Nú er ávöxtun ævisparnaðarins svo orðin neikvæð á bankareikningum þessa fólks – og ríkið skattleggur tapið!

Vaxtatekjur eins og aðrar fjármagnstekjur á að skattleggja. Það er ótvírætt mín skoðun. En vaxtatap á ekki að vera skattstofn fyrir ríkissjóð. Það veit fjármálaráðherra mætavel. Honum er líka kunnugt hvernig hægt er að standa að málum til þess að skattlagningin nái til raunverulegra vaxtatekna en ekki verðbóta – sem ekki eru vaxtatekjur – hvað þá heldur til vaxtataps. Einn nánasti ráðgjafi hans, Indriði Þorláksson, hafði á sínum tíma á takteinum tillögur um hvernig það mætti gera – og á þær tillögur sjálfsagt enn. Skoðaðu þær, Steingrímur! Að nota tap fólks á sparifé sínu sem skattstofn er þér ekki samboðið.

Tveir samningar út í bláinn

Höfundur: Jónas Gunnar Einarsson - Rithöfundur
Flokkur: Atvinnumál, Efnahagsmál, Fjármál, Lögfræði, Samfélagið, Stjórnmál, stjórnsýsla  

Höfundur: Jónas Gunnar Einarsson

Tveir samningar forsætisráðherra, ríkisstjórnar og ráðherrastjórnsýslu framkvæmdavaldsins, bíða nú umræðu og undirritunar: Samningsdrög Icesave þrjú og Samkomulag um skuldavanda heimilanna.

Báðir þessir samningar eins og nú hljóða eru því miður út í loftið fyrir þing og þjóð. Alveg út í bláinn. Eins mikilvægt og það er fyrir þing og þjóð að ná fram skynsamlegu og góðu samkomulagi um bæði þessi ákaflega mikilvægu verkefni: Icesave og Skuldavanda heimilanna í góðu samráði og samstarfi.

Ástæða þess að þessir samningar eru eins og nú hljóða báðir út í bláinn er fyrst og síðast sú að hvorugan þessara samninga er nú tímabært að gera. Bæði samningsverkefnin eru ekki nema hálfkláruð af einhverjum orsökum. Og báðir samningarnir bera þess augljós merki.

Þess vegna er óskandi að allir samningsaðilar fresti undirritun samninganna. Taki sér betri tíma til að klára bæði þessi stóru samningsverkefni, svo tryggt sé í alvöru til ítrustu þrautar að þær forsendur og þau markmið, sem til grundvallar lágu og liggja enn undir báðum þessum samningsverkefnum, sé ekki fórnað, megi ekki fórna og má ekki fórna, svo komi ekki til þeirra hamfara sem auðveldlega geta orðið hér í mannlífi, ef í harðbakkann slær.

Samningsdrögin um Icasave þrjú

Icesave þrjú er mun skárri en Icesave tvö (Svavars samningurinn) um það verður tæpast deilt. En það er ekki gild ástæða til þess að hlaupast frá hálfkláruðu verki.

Innlausn eigna gamla Landsbanka er óklárað verkefni, ávöxtun þessara eigna óklárað verkefni, endurgreiðsluferli þessara eigna til fullnustu kröfum Bretlands og Hollands, er óklárað verkefni, nákvæmt mat á kostnaði beggja aðila af málinu og réttmætum sann­gjörnum vöxtum (avöxtunarkröfu) til Bretlands og Hollands, sem tryggir að hvorugur samningsaðilinn græði á verkefninu/samningnum, þegar upp er staðið, er óklárað verkefni, þannig má áfram telja ýmsa hagræna og fleiri lausa enda sem eftir er að hnýta í þessu flókna samningaverkefni.

Er þá ónefndur allur lagalegi þáttur þessa stóra verkefnis sem þarf að skýra miklu ítarlegar og betur en þó hefur verið gert til þessa, til að dregið sé úr óþarfa áhættu þings og þjóðar ef málið fer eða verður loks að fara fyrir dómstóla eða önnur til þess bær yfirvöld til úrlausnar og afgreiðslu.

Haft er eftir hollenskum fræðimanni sem vel þekkir til málsins og umgjörðar málsins að honum sé óskiljanlegt af hverju ríkisstjórn Íslands vill ganga til þessara samninga.

Það er hárrétt mat hjá honum. Það er fullkomlega óskiljanleg ráðgáta. Að þvi gefnu að ekki ráði för aðrir hagsmunir en forsendur og markmið verkefnisins og sem yfirmarkmið að því sé lokið með sem bestri sátt samningsaðila og með sem bestum sóma fyrir alla aðila að málinu.

Það er sem sagt fullkomlega óskiljanlegt af hverju verið er að skuldbinda núna enn og aftur þing og þjóð með samningsdrögum og afrakstri verkefnis sem enn er hálfunnið, hálfklárað, hálfkarað, hálfkák.

Af hverju skyldi það vera?

Svar óskast frá framkvæmdavaldi ríkisvaldsins sem fyrst eftir áramót.

Nema þetta mikla vald framkvæmdavaldsins, þráðbeint úr hendi þjóðarinnar, sé nú aftur lent í höndum Svavars aðalsamingamanns, sbr króníska nennuleysið í Icesave tvö, sem ekki hangir yfir smámunum.

Ef framkvæmdavaldið er aftur komið í gíslingu Svavars aðal má heita aftur allt í plati. Fjármunir engin fyrirstaða. Þá verður allt borgað sem hægt er að borga þó taki þjóðina hundrað ár að borga. Bara ef hann sjálfur þarf ekki að borga neitt.

Ef Svavar aðal er enn æðsta tromp forsætisráðherra, ríkisstjórnar og ráðherrastjórnsýslu framkvæmdavaldsins, þá þarf engin svör. Þá er sjálfkrafa alt upp í loft í verkefninu.

Alt upp í loft í Icesave þrjú.

Samkomulagið um skuldavanda heimilanna.

Samkomulag seljenda og eigenda húsnæðislána heimilanna, sem stefnt er á að undirrita eftir fjóra daga, þann 15. desember næstkomandi, er ekki gott samkomulag því miður.

Arfaslakt samkomulag fyrir þing og þjóð. Fyrst og síðast arfaslakt vegna þess að samkomulag seljenda og eigenda húsnæðislána heimilanna er samkomulag seljenda og eigenda húsnæðislána heimilanna við seljendur og eigendur húsnæðislána heimilanna.

Kaupendur og greiðendur húsnæðislána heimilanna koma hvergi að þessu samkomulagi. Vegna þess að eftir að okkar aleini staurblánki fulltrúi var marineraður og grillaður opinberlega fyrir framan augun á þjóðinni var þessum Einseyringi nánast í beinni útsendingu fleygt heim tíl sín.

Og við vorum svo fjári upptekin þjóðin við miklu miklu brýnni málefni en skuldavanda heimilanna að engu okkar datt í hug að í staðinn fyrir okkar ágæta Einseyring þyrfti annan fulltrúa að samningaborðinu fyrir okkar hönd.

Svona getur maður verið vitlaus þegar á reynir.

Auðvitað þurfti annan fulltrúa. Og helst miklu fleiri fulltrúa og jafngóða og helst nokkru betri fulltrúa en hitt liðið var með og jafn vel útbúna og ákveðna og þó kurteisa fulltrúa af réttu kaliber með rétta þekkingu og nægan tíma og næga tækni og fjármuni.

Með samkomulaginu um skuldavanda heimilanna er í raun og sann búinn til stórundarlegur gjörningur sem nú hefur verið járnbentur og steinsteyptur á pappír handa meiri pappír og netheimi og allri veröld til allrar framtíðar.

Stórfurðulegur gerningur þar sem stórfurðulega er skautað framhjá öðrum aðalþætti og algjörum meginþætti þess stóra samningsverk­efnis sem fyrir lá fyrir tveimur mánuðum síðan þegar stjórnvöld loksins loksins loksins loksins fengust til þess að koma verkefninu aftur á fót og í gang aftur og skýra og skilgreina og vinna vinna vinna og verja til þess tíma og fjármunum.

No sharing of the pain!!!

Um leið og skautað var léttilega yfir meginþátt verkefnisins og meginþunga þess í samningaferlinu og ákvarðanatökuferlinu, gerðist svolítið sem einhver var svo glöggur að taka eftir þrátt fyrir allt.

Það gerðist nefnilega að minnsta kosti tvennt í báðum þessum ferlum samningaverkefnisins samtímis um leið og skautað var svona léttilega yfir, tvennt sem aldrei hverfur hér eftir úr sögu þessa stóra og um leið últrabrýna samningaverkefnis.

Og það var þetta: Gert var lítið úr þeim og í raun og veru niðurlægð óskaplega þau hörðu mótmæli þeirra þúsunda af fólki sem stóðu á Austurvelli fyrir tveimur mánuðum — sem og gert lítið úr og niðurlægð tugþúsundir kaupenda og greiðenda húsnæðislána heimilanna sem auðvitað stóðu með þeim þétt við hlið þeirra og allt um kring þó sætu heima hjá sér eða í vinnunni eða mændu göturnar — og eins og þetta sé ekki nóg af skít í bili framan í mann var um leið gert lítið úr og í raun og veru niðurlægð óvilhöll ráð þess fólks sem einna best þekkja til hagvísinda og kreppuhagfræði í veröldinni.

Það var með öðrum orðum kastað skít hægri vinstri. Og meðan ekki er dregið til baka þetta endemis samkomulag seljenda við sjálfa sig fyrir hönd seljenda og kaupenda, sitja kaupendur uppi með skítinn.

Það er ekkert Sharing of the pain!

Það er bara No sharing of the pain í þessu ókurteisa og ofureinhliða bull samkomulagi seljenda/eigenda húsnæðislána heimilanna við sjálfa sig.

Það er engin skipting byrðanna. Ekki nokkur einasta skipting byrðanna, áhættu, ábyrgðar á lánasamningum milli kaupenda og seljenda. Kaupendur skulu axla þetta allt 100% eins og áður. Og skulu þakka fyrir að fá vaxtabætur mola í munninn til að deyfa holundarsárin.

Ekki þarf heldur að fjölyrða um sanngirni eða réttlæti eða almenna kurteisi almenna mannasiði og ess háttar vegna þess að öðrum samnings­aðilan­um var einfaldlega fleygt heim til sín. Honum Einseyringi. Og síðan samið við sjálfan sig um sjálftöku úr vasa kaupenda.

Sanngirni og réttlæti á Íslandi eru því loksins loksins járnbentur steinsteyptur innmúraður  heimsfrægur frábær og góður brandari!

Handa þeim og fyrir þau sem engra hagsmuna hafa að gæta. Og munu þess vegna lengi lengi hlægja ef eitthvað er að marka sögur af veröldinni. Sögur manns og annars.

Fyrir okkur hin fer að verða best að tygja sig af landinu í leit að skárri veröld.

Og skiljanlegt að allt löglært fólk með fullu viti eða svo til sé farið að pakka saman til útlanda og starfa erlendis og læra erlendis og starfa við erlendra dómstóla þrátt fyrir rífandi vertíð og uppgripavinnu hér í kreppunni með ógrynni fjár öllum vösum svo getur verið að leika sér hvar sem er í veröldinni og hvenær sem er þegar vill og nennir.

Enn er þó spurt: Til hvers er þessi vitleysa eiginlega?

Svar: Það er hángið á kleinunni eins lengi og stætt er og sætt er og hángið á kjöl og bölvað og ragnað á kili hundblautt og kalt og hrakið og síðan barist í djúpinu og bölvað og ragnað af meðfæddri og lærðri þrjósku svo allar verðhækkanir á allri vöru og allri þjónustu í veröldinni haldi áfram að hækka sem mest og hraðast höfuðstól húsnæðislána heimilanna.

Aftur spurt: Af hverju?

Svar: Svo þau haldi afram að hánga seljendur og eigendur húsnæðislána heimilanna, í leiknum sínum sem er svo skemmtilegur á meðan fá að raka svona til sín eignum og greiðslum sem þau eiga ekki, raka saman eigin fé þráðbeint eins og fiski úr öllum vösum kaupenda og greiðenda húsnæðislána.

Það er nefnilega svo svakalega gaman að græða svona mikið á daginn og grilla á kvöldin!

Alveg ofboðslega gaman!

Og maður getur meira að segja gert eins og ellefu krakkarnir stórkostlegu í sjónvarpinu, brimbrettakrakkarnir: Leikið sér endalaust!

Enn spurt: Er ekki hægt að banna þetta?

Svar: Það er svo erfitt að banna þegar maður græðir ekkert á því og tapar fullt og verður að hætta að leika sér.

Já en þetta er snargölluð og hættuleg vara sem verið er að selja fólki!

Já, ég veit og það vita flestir. En það eru fáir sem græða svo mikið á þessu og þau ráða öllu. Fleygja fólki meira segja heim til sín fyrir að vera staurblánkt og stórskuldugt!

Svo eru þau öll í sama kórnum. Ekki samakórnum, það er annar kór. Heldur sama kórnum öll saman einn kór og það getuir enginn stjórnað þeim af því þau syngja svo falskt!

Og núna þegar þau eru búin með stóra samningaferlið og komin með stóra samkomulagið eru þau búin að syngja hallelúja í heila viku!

Þau eru meira að segja búin að fá leyfi! Óskrifað bréf með leyfi.

Sérstakt opinbert leyfi af því forsætisráherrann og ráðherrarnir og öll ráðherrastjórnsýslan fimmtán þúsund manns held ég og fullt af lögfræðingum og endurskoðendum og hagfræðingum og viðskiptafræðingum eru búnir að segja ók að minnsta kosti hundrað sinnum, annað hvort hátt eða lágt eða öskra það eða segja það innan í sér!

Þess vegna er allt í lagi núna að eyðileggja áfram og enn betur og ennþá meir þetta flókna skrítna sem heitir rekstrargrundvöllur heimila og fjölskyldna!

Þess vegna er allt í lagi að skapa ógeð eins og vaxandi vanmátt og skömm!

Þess vegna er meira að segja allt í lagi að skapa þurfalinga og vesalinga úr fleiri og fleiri fullfrískum og vinnufúsum!

Það er meira að segja allt í lagi að skapa helvíti!

Skapa helvíti fyrir fleiri og fleiri þúsundir fólks, auk þeirra tugþúsunda sem þar eru fyrir!

Alt í lagi! Alt í lagi með það!

En nú er ég orðinn þreyttur á að svara.

En ég get bent þér á alveg hlutlaust og faglega til dæmis örstutta athugasemd JB á eyjunni 14okt10 við stutta grein af löngu ótta- og furðuviðtali við Guðmund Ólafsson, hagfræðing og grein eftir mig sem heitir Best rammfalskt? skrifuð 15okt10 og aðra grein eftir mig sem heitir: Af hverju krónískt á fölsku nótunum? frá 20okt10…

Séríslenskt eða júníversal?

Það er að minnsta kosti svolítið merkilegt þegar stórgölluð framleiðsluvara fær lengi að vera í sölu á markaði, annað hvort vegna þess að kaupendur eru svo vitlausir, seljendur svo ófyrirleitnir, eftirlitsaðilar svo ábyrgðarlausir eða stjórnvöld svo blind eða svo heimsk eða svo kæn og slóttug að sveipa blæju pólitísks spuna þar sem leikurinn snýst alltaf um að slá engu föstu, hafa allt bjagað, óvíst, upplýsingar, álit, niðurstöður alltaf á reiki til að ekkert sé unnt að sanna né afsanna. Blekkingarleikur refsins sem langoftast endar ekki vel, sbr. sögur af fólki allra tíma og allra þjóða.

Ekkert ríkisvald í veröldinni leyfir auðvitað opinberlega sölu stórgallaðrar hættulegrar vöru á markaði.

Nema auðvitað okkar séríslenska króníska ítarlega heilaþvegna, í áravís af samkór seljenda/eigenda húsnæðislána og vildarvina, forsætisráðherrann okkar þrjóski og þveri, og ráðherrarnir okkar nú undarlega þegjandlegu og ráðherrastjórnsýslan okkar undarlega hljóðláta og sérfræðingaveldið okkar sem borgum þeim launin að minnsta kosti, og verkalýðshreyfingin okkar og lífeyrissjóðirnir okkar alltaf að segja við okkur hver lífsnauðsyn þessi snargallaða vörutegund er hér fyrir allt mannlíf í landinu.

Allt þetta lið hángir enn krónísk á fölsku nótunum og segja langbest þannig; lángbest rammfalskt!

Enda snarbrjálað öfugmæli alls staðar í okkar nágrannalöndum.

Okkar frændur og vinir og nágrannar skilja ekkert í okkur landsmönnum að hánga svona á öfugmælum í þessu og mörgu fleiru eða í þessu endemis lánglundargeði okkar að láta fara svona með sig endalaust, eins og séum sauðfé eða geitur á beit og búum í fjárhúsi.

Gg bara nokkuð góð með það.

Enda hundleiðinlegt að græða á daginn og grilla á kvöldin fyrir sauðfé og geitur.

Nokkur orð til viðbótar um samkomulag seljenda við sjálfa sig.

Samkomulag seljenda/eigenda við sjálfa sig er form án innihalds sem tekur aðeins tillit til hagsmuna seljenda og eigenda húsnæðislána, mjög lítið og nær ekkert tillit til kaupenda/greiðenda húsnæðislána. Samkomulagið er því ekki lausn á skuldavanda heimilanna heldur aðstoð við rekstur og rekstrargrundvöll seljenda og eigenda húsnæðislána.

Samkomulagið stingur smádúsu vaxtabót upp í okkur sum sem keypt höfum húsnæðislán í íslenskum krónum en aðeins ef við erum ofurskuldsett eða bótaþegar eða atvinnulaus eða mikið láglaunafólk á skattskýrslunni, með mjög neikvætt eða svakalega neikvætt eigið fé og þess vegna í raun gjaldþrota samkvæmt almennum rekstrarreglum, og þess vegna mjög líklega engar eignir á kennitölunni okkar hérlendis.

Fyrir aðra er ekkert!

Augljóst brot á jafnræðisreglu og stjórnarskrá!

Ekkert ekkert ekkert fyrir þá sem vilja spara, vildu eiga smávegis í íbúðinni sinni; en ekki taka allt að láni og helst meir en allt að láni skv. kjörorði allra fjárhættuspilara fimm orð: greidd skuld er tapað fé.

Enda alltaf hægt að fá Jóa frænda lögmann og endurskoðanda eða Pésa vin lögmann og endurskoðanda til að fixa skattskýrsluna og annað sem fixa þarf. Hvaða röfl er þetta í þjóðinni? Kann hún ekkert á kerfið? Svo haft sé eftir einum.

Samtals: Samkomulagið er svik við kaupendur húsnæðislána!

Auðvirðileg svik – samkomulagið sem stefnt er á að undirrita þann 15. desember næstkomandi er forkastanleg vítaverð svik við forsendur og markmið þess verkefnis sem lá fyrir að leysa í umboði þjóðarinnar. Og sér hvert barn í hendi sér ef nennir að skoða stutt og á annað borð læst á ritmál fyrir börn.

Forskastanleg svik og svívirða við þing og þjóð!

Vonandi að við sjáum þetta eins og svo margir eru að segja og sem allra flest nú rökstutt og glögglega öll saman þing og þjóð fyrir undirritun samkomulagsins 15. desember næstkomandi. Og eftir undirritun! Því fólkið sem við er að eiga, okkar eigin landsmenn, er ekki vant því að lúta einum né neinum vilja öðrum en þeim sem hentar þeim sjálfum hverju sinni. Engin prinsip, ekkert nema það sjálft og fornkórinn með versið sitt.

Það er ærið tilefni og mikil og brýn þörf á að láta framkvæmdavaldið heyra það!

Öll saman þing og þjóð, þau sem nenna því og ekki upptekin yfir öðru. Og dómsvaldið með eins og dómsvaldinu er fært og ef til þess kasta kemur, eins og sennilegt er að yrði samstundis í gær með öðrum og betri þjóðum en við erum núna.

Þjóðum sem eiga til dæmis virkan hæstarétt og öflugan stjórnlagadómstól til að fara yfir sett lög og reglugerðir, gæta almennt sanngirni og réttlætis, framfylgja stjórnarskrá, taka á stjórnarskrárbrotum, brotum á jafnræðisreglu, o.s.frv. o.s.frv. o.s.frv.

Þjóðum sem sárnar með okkur, þykir ömurleg framkoman, þykir raunar stórgaman að græða á daginn og grilla á kvöldin en gera hvorki úr starfsferil né æviferil hundrakkar peninganna né strit með striti endalaust strit peninganna vegna.

Æ enn er spurt: Hvur anskotinn er að þessu fólki?

Svar: Lestu það sem komið er en ef það dugar ekki þá má kannski týna til eitt og annað sem kann að þykja þess virði að setja á blað þessu samhengi svolítið lengra mál en vant er..

Enda dagljóst að nú er enn teflt í tvísýnu með afdráttarlausari hætti en nokkurn tíma fyrr frá hruni, eignum og tekjum heimilanna, eftirspurn, störfum og skattstofnum, með þessu endemis samkomulagi um skuldavanda heimilanna.

Í fyrsta lagi eru viðskiptavinir fjármálastofnana, kaupendur og greiðendur húsnæðislána, samtals ca eitthundrað þúsund eintaklingar, frá ca áttatíu þúsund heimilum, og skulda nú seljendum/­eigendum húsnæðislána samtals ca 1.250 milljarða íslenskra króna, í verðtryggðum húsnæðislánum, ef upplýsingar eru réttar, eða rúmar tólf milljónir króna að jafnaði pr. kaupanda/greiðanda, og sennilega þá um fjórðung þess til viðbótar í gengistryggðum húsnæðislánum.

Fjölmargir úr þessum stóra viðskiptamannahóp sem keypt hefur húsnæðislán af seljendum/eigendum húsnæðislána á undanförnum fimmtán til tuttugu árum, eða svo, hafa nú í tvö ár og sumt lengur og sumt miklu miklu lengur, reynt til þrautar og pínu að fá seljendur/eigendur húsnæðislána og kjörna fulltrúa sína, ríkisvalds og sveitarstjórna, verkalýðshreyfinguna, lífeyrissjóðina, fjölmiðlana, og fleiri til þess að sjá ljósið í þessu hjá okkur: Að ekki geti komið til mála að selja snargallaðar vörur í smásölu á fjármálamarkaði hérlendis sem enginn maður með réttu ráði reynir að selja í okkar nágrannalöndum.

Ekki fremur en gengur að selja slikar snargallaðar vörur í heildsölu á fjármálamarkaði með skuldabréf, á að banna að selja slíkar vörur á smásölumarkaði með skuldabréf, þar sem viðskiptavinir eru fyrst og fremst heimili og fjölskyldur og smærri lögaðilar.

Mest og best hefur þó undanfarin misseri verið reynt til þrautar og pínu, pyngju og orðstír með grjótvinnu erfiðis þrældómsstriti, að fá þennan samkór seljenda og vildavina þeirra til að viðurkenna ábyrgð á hruni og forsendubrest hrunsins. Viðurkenna að þá var pottur brotinn og mörgum að kenna sem enn er verið að greiða úr til þess að ábyrgð sé deilt með sönnum og réttum hætti með uppgjöri og reikningsskilum, lexíum og lærdómi og þar sem við á leiðréttingum og breytingum, sektum og fangelsi og upptöku eigna sem sannanlega er aflað með ólögmætum hætti og öðrum úrræðum svo gerð séu upp mál hrunsins og byrðum jafnað með hliðsjón af sanngirni og réttlæti, lögum og stjórnarskrá.

Ekki síst beinist sú ábyrgð að seljendum og eigendum húsnæðislána, og framkvæmdavaldinu í landinu, fyrst forsætisráðherra, síðan ráðherrum , stjórnsýslu, aðkeyptri sérfræðiþjónustu, o.fl.

Samfélagssáttmáli þjóðar — sem t.d. formbirtist oft í stjórnarskrá þjóðar, fána, þjóðhöfðingja, skjaldarmerki, o fl. ytri táknum en eins og ekki síður í almennu gildismati, viðhorfum og framgöngu með hliðsjón af siðvenjum, óskráðum reglum samkipta, viðskipta, o.þ.h. –stendur sjaldan til annars en þess að hafa í heiðri réttlæti og sanngirni.

Til þess stendur öll stjórnarskrá. Öll trúarbrögð meira og minna. Mest og best lífsspeki þjóðanna. Siðir og venjur og gildismat.

Til þess stendur einnig okkar stjórnarskrá og okkar lagasafn Íslands, mjög aukið á síðari árum erlendum reglum sem hvorki þing né þjóð hafa nein áhrif á enn sem komið er að minnsta kosti, hvað sem verður, einnig fáninn og skjaldarmerkið, forseti, þing og þjóð víkingar og skáld. Almenn viðhorf og gildismat.

En nú virðist hafa breytt um stíl með samkomulagi um skuldavanda heimilanna.

Það virðist eins og sé til lítils að spyrja lengur.

Til einskis að spyrja kaldlyndan forsætisráðherra, undarlega óvirka ráðherra, undarlega hljóðláta ráðherrastjórnsýslu og sérfræðingaveldi og undarlega lítilþægu og lítilsigldu alþingis­mennina, sem ekki einu sinni hafa döngun í sér til þess að spyrja lengur þetta daufgerða hálfblinda hálfdraugalega lið nánar um það sem allt þetta fólk og stjórnendur er að baksa og bjástra og göslast og drattast í með sjálfu sér og öðru á daginn og næturnar, sennilega vegna þess að þau eru kannski flest sjálf farin að bera um of svip af þessu liði með allar blæjurnar skuggalegu og minna skuggalegu sem þau breiða yfir öll mál svo aldrei sést neitt skýrt né ógruggugt og hafa þar að auki ekki spurt af hverju síðan í barnaskóla.

Nema þau sem eru lögfræðingar í hópi þingmanna og leiðir beint til þeirrar niðurstöðu að einna brýnast er fyrir næstu alþingiskosningar að breyta lögum um kjörgengi og hæfi frambjóðenda svo hægt sé að kjósa börn þingmenn á alþingi íslendinga – helst aðeins börn innan við sextán ára aldur — til setu á alþingi, vegna þess að það er eina fólkið í landinu sem eftir er sem ennþá nennir því að spyrja af hverju og hægt að treysta nokkurn veginn til þess að sé án undirferlis.

Nátturulögmálið verðtrygging og háir nafnvextir, breytilegir hvnær sem er.

Í allt of mörg ár hefur okkar íslenska þjóðfélagi verið haldið í gíslingu heilaþvottsins og samfélagslegs eineltis úr hendi og hálsi og háværum munni samkórs seljenda/eigenda húsnæðislána heimilanna með aðstoð samtryggingarkerfis vildarvina sem endalaust ljúga því að þjóðinni að verðtrygging húsnæðislána, og/eða gengistrygging, ásamt háum nafnvöxtum, breytilegir að geðþótta seljendanna aleinna, út allan lánstíma, yfirleitt 30 til 40 ár, sé konkret náttúrulögmál hérlendis.

Og ef ekki náttúrulögmál þegar þá röksemd þraut, þá járnbent og steinsteypt innmúruð forsenda rekstrar bankakerfis og fjármálastofnana og fjármálafyrirtlkja hérlendis sem þarf og verður enn nauðbeygð eftir því sem best verður skilið af þeim sjálfum, að vinna öll sín verkefni undir íslensku krónunni. Þessum smæsta gjaldmiðli í veröldinni.

Og ef ekki undir íslensku krónunni, þegar þá röksemd þraut, eins og var undir lok hrunsins hjá bönkunum með útlenda starfsemi sína út úm allar trissur og mest tekjustreymi og veltu í gjaldeyri, ofursæl og kát að selja húsnæðislán sambærileg til útlendinga nema nú alveg óverðtryggð með lágum og góðum nafnvöxtum og ekkert breytilegum nafnvöxtum nema að hluta til kannski og allt í samráði og samstarfi við kaupendur, kurteis og jákvæð, þá undir nýju röksemdinni að starfað sé undir vondum stjórnvöldum sem vilja ekki láta mann fá leyfi til að gera upp í útlenskri mynt og fá óverðtryggð ríkistryggð lán úr íbúðalánsjóði og seðlabanka á helst engum vöxtum til þess að dæla enn meira fé í vonlaust fjárhættuspil sjálfra sín og einkavina sinna.

Það er auðvitað ekkert náttúrulögmál að þurfa að verðtryggja eða gengistryggja húsnæðislán heimilanna í hagkerfi krónunnar. Það sjá allir í hendi sér sem fá réttar upplýsingar. Ekki fabrikkeraðar afbakaðar upplýsingar heldur réttar og sannar upplýsingar.

Þess vegna verður reyndar að hafa smá samúð með því sérfræðingastóði sem alltaf var matað á vitlausum upplýsingum, fagurgala og bröndurum.

Heilaþvegnir eins og svo ótal margir enda heilaþvegið sumt í áratugi af einu heilögu versi úr heilagri ljóðabók fjármálafræða og kaupmennsku með fé, heilaþvegnir af samkór seljenda og eigenda húsnæðislána heimilanna og þeirra vildarvina.

Og kemur manni satt að segja alltaf jafn mikið á óvart eins og fjölmörgum lansmönnum og útlendingum þegar um er rætt, hve með eindæmum harðneskju­leg og í raun og veru grimmileg lífsskilyrði eru búin íslenskum fjölskyldum og einstaklingum þegar þurfa lánsfé til þess að kaupa sér íbúð til þess að stofna eigið heimili. Grimmileg lífsskilyrði í áratugi í flestum tilfellum, úthlutað af steinhjarta með ís í miðjunni.

Þessi grimmd er ekki í okkar nágrannalöndum, þessi grimmd og endalausa barátta almennings við sín eigin kjörin stjórnvöld, hsín eigin hagsmunasamtök atvinnulífsins, eigin verkalýðshreyfingu, eigin lífeyrissjóði og ýmsa fjölmiðla, sem öll saman alt saman enn styðja beint og óbeint þetta einhliða ofbeldi og samfélagslega einelti seljenda húsnæðislána gegn kaupendum húsnæðislána.

Enn um Samkomulagið: Hvað er þessi gerningur og hvað merkir þessi gerningur?

Samkomulag þeirra fjórtán fóstbræðra seljenda og eigenda húsnæðislána heimilanna við sjálfa sig er eins konar járnbent yfirlýsing þessara aðila til kaupenda og greiðenda húsnæð­islána um að þau saman einn samkór seljenda og vildarvinir ætli sér bæði sér og saman, hér eftir sem hingað til, að hunsa mest eða hunsa algerlega, almennt viðurkenndar leikreglur í viðskiptum kaupenda og seljenda vöru og þjónustu í tilfelli húsnæðislána heimilanna, sem og hunsa lögvarin réttindi, sbr. neytendarétt, eignarétt og skaðabótarétt.

Samkomulagið er jafnframt eins konar járnbent steinsteypt innmúruð staðfesting á þessari allt of séríslenskri ofur­þröngsýni með græðgi, íslensks stjórnmálavalds og efnahagsvalds, sem í bland við þrjósku og frekju, leti og sinnuleysi, þekkingarleysi og ábyrgðarleysi, kemur allt saman í veg fyrir eðlilega samfélagsþróun hérlendis, ekki síst eðlilega framþróun okkar örsmáa hagkerfis. Ekki síst þegar horft er til þeirra þjóða sem við helst og mest berum okkur saman við og höfum lengi og mjög lengi borið okkur saman við.

Það virðist til dæmis ekki einu sinni hvarfla að þessum hópi fólks sem að þessu samkomu­lagi stendur – fulltrúar allra ef ekki allra og aðeins fleiri seljenda og eigenda húsnæðislána heimilanna á frummarkaði með skuldabréf á Íslandi, að eitthvað sé bogið við stórt samn­ingaferli með stóru samninga­borði, þar sem allir fulltrúar seljenda sitja saman óárennilegur hópur öðru megin borðsins og enginn maður fyrir hönd kaupendanna hinum megin borðsins.

Ekki heldur virðist í eitt skipti hafa hvarflað að þessum hópi fólks i helstu áhrifa- og valda­stöðum í stjórnmálum og efnahagslífi, fyrir hvaða forsendur er starfað, fyrir hvaða markmið er starfað, fyrir hvaða fólk eða hóp fólks er starfað, fyrir hvaða gildi og viðhorf er starfað.

Það sem þessi samkór seljenda og vildarvina er í raun og veru að gera með þessu endemis samkomulagi sem ekkert er fyrir utan smá vaxtabætur eins og plástur á svöðusár eftir rimmugýgi, er þetta eina kunnuglega sem flestir þekkja þó gleymi oft eins og maður sjálfgleymir oft: Þau eru sem sagt í raun og veru að stífa úr hnefa einn eða tvo brauðmola, til þeirra sem langmest höfum bakað þetta brauð, framleitt hráefnið í þetta brauð, og eiga þetta brauð langmest sjálf, sbr. stjórnarskrá og lagasafn Íslands; og auðvitað uppsafnaða sjóði ríkissjóðs, lífeyrissjóða og hundruð milljarða króna fjárfest­ingar heimilanna í fjármála­afurðum bankakerfis og fjármálaþjónustu, þar með taldir innstæðureikningar og öll sparnaðarform.

Fé sem nú liggur mest innstæður á hávöxtum í seðlabankanum, til ágóða fyrir banka og fjármálafyrirtæki á heildsöluvöxtum, sem enn halda í sinni barnatrú að þau geti svívirt viðskiptavini sína hvenær sem þeim sýnist með annarri hendinni og tekið síðan við fjármunum þeirra á lágmarksvöxtum með hinni hendinni.

Þess vegna er tæpast að undra mjög þó fari svolítið um fólk víða þessa dagana og um fjöl­marga heldur miklu meir en svolítið af furðu með stórundrun og stórskömm, svo fallast hendur rótgrónu kjaftagangs í fjölmiðlum.

Rótgrónu sem viðurkenna hreinskilningslega að fallist hendur yfir því að hafa kosið yfir sig og fyrir sig og sína hagrænu og félagslegu lífshagsmuni, þetta fólk, kjörið og hálfkjörið og ókjörið fólk, sem er svo staurblint á eigin framgöngu og ruglanda með þrjósku þröngsýni og tvístíganda hroka og ekki hroka, brosi og ekki brosi, þegar kemur að eðlilegum forsendum, eðlilegum markmiðum, eðlilegri ábyrgð sem skapar lífsnauðsynlegt traust, að þau ekki aðeins telja sér augljóslega enn þá alveg heimilt að ráðstafa annarra manna brauði eins og eigi sjálf og semja alveg sjálf fyrir hönd beggja aðila, báðum megin samningaborðsins, án tillits til lögvarinna mannréttinda, borgaralegra réttinda, jöfnuðar, réttlætis, sanngirni, heldur bíta síðan höfuðið af skömminni með því að slá upp samsöng í sínum hóp samkór fagnaði yfir stórsigrinum á kaupendum og greiðendum húsnæðislána heimilanna. Og hefur víst staðið í heila viku.

Eins og sitji allir þessir kjörnu og hálfkjörnu og ókjörnu fulltrúar einn maður Neró keisari og skemmti sér svindl og svínarí yfir fátækt skorti og neyð heimila og fjölskyldna og kjósenda í þessu landi sem enn eftir tvö ár og lengur horfa á eigið fé sitt og ævisparnað lækka og lækka með hverri verð­bólgu­mælingu og greiðsluseðils, ráðstöfunartekjur lækka og lækka, áhyggjur og skömm vaxa og vaxa.

Fögnuður áreiðanlega séríslenskt heimsmet í þrjósku þröngsýni heimsku alsherjar þessi fögnuður sigri á eitthundrað þúsund viðskiptavinum á fjármálamarkaði og jafnmörgum skattgreiðendum — sem ekki eru likleg til þess öllu lengur að lúta ofríkinu, sauðfé þrældómi, á meðan fjárhirðar og vit­firr­ingar hælast um.

Forsætisráðherra þjóðarinnar forsöngvari samkórsins hælist þó samt um. Þrjósk og þver.

Eins og sé enn í Færeyjum.

Hælist um af hálfkláruðu verkefni rammfalskur forsöngvari krónískt á fölsku nótunum alkunnur endalaust þrjóskur þver og segir á föstudaginn fyrir viku nú nóg komið í þessu verkefni í þágu heimilanna. Það var og. Og við því að búast úr þeirri áttinni.

Þá vitum við það: Nóg komið í þágu flöktandi blaktandi von að sleppi við að falla í fátækt skorti og neyð þúsundum saman úr íslenskri millistétt, heimili og fjölskyldur. Íslensk millistétt. Hryggjar­stykkið í skatttekjum ríkissjóðs og sveitarfélaga.

Er stórfurðulegt þó spurt sé: Hvur anskotinn er að þessu fólki?

Í upphafi var bjartsýni

Í kjölfar sennilega fjölmennustu mótmæla Íslandssögu á Austurvelli fyrir tveimur mánuðum tók ríkisstjórnin sig saman í andlitinu, lofaði bót og betrun og tók aftur að sér forystu stóra verkefnisins og lofaði að reyna til þrautar að leysa verkefnið eins og hægt er að leysa verkefnið: Skuldavanda heimilanna, sbr. yfirlýsingar og fréttir.

Þá lá mart fyrir mest opinberlega sem rökstuddi góða bjarsýni um að byrðum þjóðarinnar af hruni bankakerfis, gengishruni og óðaverðbólgu, yrði hóflega skipt af nokkurri sanngirni milli kaupenda og seljenda húsnæðislána heimilanna.

Þá lágu fyrir upplýsingar um að skattlagning inngreiðsla iðgjalda í lífeyrissjóði landsmanna myndi skila ca 120 milljörðum króna strax í ríkissjóð.

Einnig lá fyrir að sparnaður af nýju samkomulagi Icesave þrjú miðað við Icesave tvö og Svavars samning myndi skila ca 100 til 200 milljörðum króna, nú allt að 400 milljörðum króna, auk vaxtasparandi kostnaðar og fórnarkostnaðar, miðað við Icesave tvo Svavars, samþykkt af alþingi, og sem betur fer hafnað af þjóðinni, með hjálp stjórnarskrár og forseta lýðveldisins.

Einnig lá fyrir fordæmi um leiðréttingu ríkissjóðs til innstæðueigenda/eigenda peninga­markaðssjóða þegar ríkissjóður gekk í ábyrgð greiðslu alls ca 200 milljarða króna til banka og fjármálafyrirtækja vegna inneigna fólks í peningamarkaðs­sjóðum.

Einnig sýndu árshlutauppgjör bankanna fyrri hluta árs 2010 að afslættir af eignasöfnum húsnæðislána voru verulegir við færslu eignanna úr gömlu bönkunum í þá nýju, afslættir bókfært eigið fé með eða án viðkomu í rekstrarliðum rekstrarreiknings að því er virðist samtals vel yfir þúsund milljarðar króna sem unnt væri að færa á afskriftasjóði til að mæta afskriftum og eða verulegri niðurfærslu húsnæðislána í eigu bankanna og vegna nýsölu húsnæðislána.

Einnig sýndu reikningar lífeyrissjóðanna uppsafnaðar verðbætur á höfuðstól verðtryggðra húsnæðislána á síðustu tveimur árum ca 125 til 130 milljarðar króna, þ.e. samtals 24 mánaða verðbótaþáttur á höfuðstól frá október 2008, nær 130 milljarðar króna.

Þessar upplýsingar rökstuðningur járnbentur um bjartsýni allgóða að unnt yrði loks að leíðrétta með samræmdum hætti, sem ekki brýtur jafnræðisreglu né stjórnarskrá, verðtryggð húsnæðislán heimilanna, með eins konar góðri þjóðarsátt seljenda og kaupenda húsnæðislána, réttlæti með jöfnuði og jöfnun byrða hrunsins fengist loks fram og nánari skoðun á þeim atriðum sem þarf að lagfæraí og um leið bjargað stórum hluta þjóðarinnar, eftirspurn, störfum og skattstofnum.

Lykilorðið var veruleg – veruleg niðurfærsla höfuðstóls svo skipti máli í hagkerfinu þjóð­hagslega, vegna þess að við það myndi skapast nauðsynleg viðspyrna til að stöðva hröðun straums æ fleiri heimila og fjölskylda í flokk bótaþega, láglaunafólks, atvinnulausra, gjaldþrota fólks eða landflótta.

Og um leið stöðva samdrátt eftirspurnar í hagkerfinu með viðsnúningi og auknum hagvexti, með vaxandi og auðveldari markaðsstarfsemi, fjölgun viðskiptatækifæra, fjölgun starfa og styrkingu skattstofna sem ekki síst myndi losa ríkissjóð og sveitarsjóði undan íþyngjandi útgjöldum sem og styrkja eignasöfn seljenda og eigenda húsnæðislána með ódýrara og betra greiðsluflæði ( vegna minni innheimtukostnaðar, o.fl.) aukningu veltu markaðsviðskipta með skuldabréf, fasteignir, o.fl.

Hvað gerðist?

Sérfræðinganefnd var skipuð ein ráðgjafarnefnda verkefnisins, svo ríkisstjórn og aðrir aðilar samningaferlis gætu glöggvað sig betur en áður á forsendum, markmiðum og valkostum til lausnar, sem þátt í samningaferlinu og ferli ákvarðanatöku.

Samningaferlið og ákvarðanatökuferlið með sömu markmið og fyrr: Hjálpa betur þeim sem verst eru settir, og b) skoða betur almenna leiðréttingu – þ.e. niðurfærslu höfuðstóls/ verðbótaþáttar höfuðstóls, og c) ná sem bestri sátt milli kaupenda og seljenda, eins konar þjóðarsátt.

Verkefnið sem sagt tvíþætt, með yfirmarkmið þjóðarsátt og tvö aðalmarkmið, A og B:

A) Hjálp, til kaupenda/greiðenda húsnæðislána, vegna forsendubrests, með sértækum aðgerðum – til þess að koma í veg fyrir stærri og stigvaxandi þjóðhagslegan vanda fátæktar með skorti og neyð þúsunda einstaklinga og fjölskyldna ((með hröðun stigvaxandi samfélagsvanda þegar fleiri þyrftu á hjálp að halda, með auknum beinum og óbeinum kostnaði og fórnarkostnaði samfélags, ríkissjóðs, sveitarsjóða, lífeyrissjóða og fjármála­þjónustu söluaðila á fjármálamarkaði, sem langstærstu eigendur og/eða seljendur húsnæðislána á frummarkaði með skuldabréf húsnæðislána, sem og stigvaxandi kostnaði með aukinni skaðabótaskyldu ábyrgðaraðila/eftirlitsaðila viðskipta á fjármálamarkaði, sbr. kreppuhagfræði og hagsögu)).

B) Leiðrétting, til kaupenda/greiðenda húsnæðislána, vegna forsendubrests, með almennum aðgerðum – sbr. stjórnarskrá og lög um neytendarétt, eignarétt, skaðabótarétt og almennt viðurkenndar leikreglur og viðmið í viðskiptum kaupenda og seljenda á markaði ((sbr. t.d. almenn sanngirnissjónarmið, góða stjórnunarvenju og viðskipta­siðareglur)) sem m.a. fordæma okur, óbilgirni, ósanngirni og fordæma mismunun kaupenda á öðrum forsendum en viðskiptalegum, t.d. hvað varðar samninga, samningaferli og samningagerð, viðskiptakjör og viðskiptaskilmála.

Samningurinn, samningaferlið og ákvarðanatökuferlið

Augljóst er af samkomulaginu og fréttum af gangi verkefnisins að verulegar og vítaverðar  brotalamir urðu strax í samningaferlinu og ákvarðanatökuferlinu, sem nú hefur leitt til samkomulags aðila.

Forsætisráðherra, ráðherrar, þingmenn, bankastjórar, verkalýðsleiðtogar, stjórnendur lífeyrissjóða landsmanna og Íbúðalánsjóðs, virðast flest ef ekki öll hafa gefið sér forsendur samkomulagsins fyrirfram, óháð skilgreiningu verkefnisins, forsendum, markmiðum, vinnu sérfræðinga, en af forsendunum skuluð þér þekkja þá, eins og kunnugt er.

Samningaferlið og ákvarðanatökuferlið innan þess varð þess vegna ekki sá leiðarvísir aðila að bestu niðurstöðu sem annars eru þegar faglega er staðið að málum, verkefnið skil­merkilega skilgreint, forsendur, markmið og yfirmarkmið og aðilar sammála um þann upphafsreit og staðráðnir að vinna faglega.

Í báðum ferlum virðst hafa ríkt samkomulag fyrirfram um að líta framhjá eða gera lítið úr faglegri umfjöllun með rangri og kolrangri hugtakanotkun, misvísandi upplýsingum, ótraustum heimildum, ótraustum niðurstöðum athugana, sérfræðiálitum leynt, og áfram veginn.

Eini fulltrúi kaupenda í sérfræðinganefndinni fær t.d. ekki unnið fyrir sig hagfræðilegt mat án þess að greiða fyrir það sjálfur úr eigin vasa, sbr, viðtal í Silfri Egils á Ruv.

Eftir tvær vikur er nærri dagljóst að lítið verður gert með vinnu nefndarmanna annað en hentar húsbændum og að skipt hefur verið um forsendur og markmið í verkefninu. Án þess nokkur viti né verði var við að því er virðist og þess vegna enginn til að spyrja af hverju.

Þá þegar hefði fjölmiðlum og almenningi átt að vera ljóst að ekki var allt eins og á að vera í verkefni af þessum toga þegar fagleg vinnubrögð eru hunsuð á fyrstu metrunum og öðrum samningsaðilanum, í þessu tilviki fulltrúa kaupenda og greiðenda húsnæðislána, mismunað herfilega.

Ef einhvern tíma er ástæða til vöktunar og aukins áhuga með aukinni umfjöllun og/eða leka á upplýsingum til ábyrgra fjölmiðla er það einmitt þegar skipt er um  forsendur verkefna og/ eða markmiðum verkefna er beytt.

Þegar vísvitandi er ýtt til hliðar eða skipt út faglegum forsendum/sjónarmiðum í málefnum sem varða almenning, ekki síst ef um er að ræða samfélagslegt óréttlæti og/eða samfélagslegt einelti/ofbeldi valdahópa/hagsmunasamtaka, brot á mannréttindum, stjórnarskrá og/eða almennar leikreglur/siðareglur í samskiptum og viðskiptum fólks eru brotnar, má heita almenn borgaraleg skylda að segja frá, þ.m.t. leka upplýsingum til fjölmiðla, sbr. ótal ótal dæmi erlendis frá.

Þung ábyrgð hvílir af þessum sökum á fjölmiðlum sem fulltrúa almennings augu og eyru að fylgjast vel með helstu hagsmunamálum almennings og varast mest af öllu meðvirkni, bæði óvirkni og ofvirkni, opinberum spuna stjórnvalda, varast að loka á skoðanir, greinaskrif, viðtöl, o.s.frv. eins og augljóst er því miður af sögu fjölmiðlunar í þessu máli undanfarnar vikur og mánuði, í býnasta og stærsta hagsmunamáli flestra heimila og fjölskylda hérlendis í áratugi.

Spuni seljenda

Spuni stjórnvalda með ítrustu hagsmunum seljenda/eigenda húsnæðislána, lipurð og lævísi þeirra sem mest véla á vettvangi skoðanaskipta og skoðanamótunar, er samfélagsleg hryllingssaga út af fyrir sig.

Samkór seljenda/eigenda húsnæðislána og þeirra vildarvina hefur m.a. haldið því fram að

B-hluti verkefnisins sé ekki til umræðu lengur og út af borðinu; B-hluti verkefnisins sé óæðri þáttur en A-hluti verkefnisins;  ekki sé bæði hægt að leysa A-hlutann og B-hlutann, ekki síst vegna kostnaðar; B-hlutinn sé valkostur við A-hlutann, sem heimilin/kaupendur þurfi að velja á milli; tímaþáttur verkefnisins alltaf sagður strax í gær vegna útlagðs kostnaðar; kostnaður við aðgerðir alltaf með þeirri blekkingarslæðu að komi til útgreiðslu strax; frestur til að klára verkefnið sé um það bil alltaf liðinn í gær og verði að fara fá botn í verkefnið; önnur mun brýnni verkefni heimti athygli allra þessara tengdu hagsmunaaðila strax í gær, ekki síst atvinnuuppbygging og sköpun hagvaxtar með fleiri störfum og vörn gegn niðurskurði opinberrar þjónustu: ríkissjóður ræður ekki við meira sökum endalausrar skuldsetningar í öðru en því sem viðkemur langbrýnasta og langstærta hagsmunamáli stærsta hluta heimila og fjölskylda í landinu; lífeyrissjóðirnir ráða ekki við meiri kostnað, þrátt fyrir ofurlaun allra sem þar starfa og átta hundruð milljarða króna tap sem ekki skerti nema brot af lífeyrisrétti síðustu tvö ár; eiginfjárstaða banka og fjármálafyrirtækja ræður ekki við meira, þrátt fyrir rífandi hagnað bankanna undanfarin misseri og ríflega eiginfjárstöðu allra stærstu eigenda og seljenda húsnæðislána heimilanna.

Og svo þessi rúsína: Við höfum einfaldlega ekki efni á því með öllu öðru sem þarf að borga!

Þrátt fyrir fordæmi – svo aðeins sé kroppað í spunann – þegar leiðrétt var til eigenda peningamarkaðssjóða og þrátt fyrir samtals ca 1500 milljarða króna svigrúm þessara aðila alls til leiðréttingar, sbr. áðan, þar sem þarf ca 300 til 400 milljarða til að þjóðarsátt náist; og upphæðina þarf ekki einu sinni að greiða út strax né á sama fjárlagaári og auðvelt um ýmsar útfærslur í því efni.

Við höfum ekki efni á því er sennilega einna best rökstuddi spuninn, enn meiri spuna endemis vitleysu, sem hljómar oft svo einkar sannfærandi fyrst, svo minna sannfærandi og svo og svo …

Sá spuni svona: Við höfum sem sagt ekki efni á réttlætinu eða sanngirninni, vegna þess að:  Kjarasamningar séu flestir lausir, vaxtagreiðslur stórfelldar af erlendum lánum og niðurskurður stórfelldur í opinberri þjónustu svo ríkissjóður er í engu aflögufær um annað en brýnustu hjálp til tekjulágra fjölskyldna, bótaþega og þeirra sem nú búa við slæma eiginfjárstöðu, neikvætt mjög neikvætt eða svakalega neikvætt eigið fé (mismunur eigna og skulda alls eða íbúðaverðs og áhvílandi húsnæðislána) svo við höfum hvorki efni á meiri kostnaði nú né síðar þegar aðgerðir koma til framkvæmda á næstu mánuðum og misserum, sjóðir almennings því alls ekki aflögufærir, ríkissjóður, lífeyrissjóðir né heldur bankar og fjármálastofnanir með óvissa eiginfjárstöðu, umfram boðaða hjálp til þeirra sem verst eru staddir, bla bla bla…

Hljómar kunnuglegur grautur fólks sem lært hefur frasana í þingflokknum og notar út og suður í trausti þess að viðmælendur þeirra hvarvetna séu vitlausari en þau sjálf í þessum frumskógi sem alltaf virðist vera svo þykkur og dökkur og hættulegur vegna þess að fólki er alltaf sagt einna mest óbeint með því sem undir liggur ræðunni og fasi og látbragði að sé svo þykkur og dökkur og hættulegur… og samt liggja allar upplýsingar fyrir ef maður nennir, allt innan seilingar, ef nennir og vilt.

Með þessum og öðrum málflutningi seljenda og vildarvina hefur af miklum þunga verið reynt að sannfæra kaupendur/­greið­endur húsnæðislána og allan almenning um að hjálpin bíði handan hornsins, sbr. A-hluta verkefnisins. Þess vegna sé best að falla frá öllum kröfum um leiðréttingu, sbr. B-hluta verkefnisins.

Ekkert bendir til þess nú né síðar nema síður sé að kaupendur/greiðendur húsnæðislána geti né muni né vilji falla frá kröfum um leiðréttingu, skv. B-hluta verkefnisins.

Ekkert bendir heldur til þess að kaupendur/greiðendur húsnæðislána eigi auðvelt með að nálgast þá hjálp sem í boði er, skv. A-hluta verkefnisins, öðru vísi en fyrst viðurkenna fyrir sjálfum sér og öðrum og umheimi kaghýddir eins og Jón Hreggviðsson að séu orðin þurfalingar annarra manna snæri á framfæri opinberra sjóða og bankastofnana.

Þrælar grimmra gráðugra húsbænda sem eftir almennri reynslu hika aldrei við að beita ofurefli þegar hentar, skeyta hvorki um sanngirni, jöfnuð, réttlæti, kurteisi, né almennt viðurkenndar leikreglur í viðskiptum seljenda og kaupenda ef ekki þurfa þess af viðskiptaástæðum eða prívatástæðum.

Aftur á móti sveigjanleg, mjög sveigjanleg, stundum með afbrigðum sveigjanleg þegar við borðið sitja kunningskapur, vinátta eða hagsmunatengsl, eitt eða fleiri. Og er kunnuglegt stef úr afþrayingariðnaði eins og allir vita, þráðbeint úr köldum heim, gálausri veröld.

Vandræði og vesen!

Forsætisráðherra forsöngvari samkórs seljenda hefur látið hafa eftir sér að nú sé komið nóg fyrir heimilin.

Og samkórinn hefur tekið undir eftir rótgróinni venju þó sumt í kórnum hafi raunar hitt óvart á ófalska nótu undanfarna daga — og viðurkennt semingi hér og þar að samkomulag samkórsins og kórsöngurinn ævaforni sé umbúðir um lítið sem ekkert í þágu kaupenda og greiðenda húsnæðislána.

Að segja hingað og ekki lengra við heimilin, grunnrekstrareiningar samfélagsins, eigendur stærsta hluta alls fjármagns í landinu og stærsta uppspretta alls greiðsluflæðis, er örugg uppskrift að vandræðum með veseni.

Alveg á sama hátt og segja hálfklárað verk fullunnið er örugg uppskrift að talsverðum vandræðum með talsverðu veseni.

Ef fer sem horfir að óbreyttu örugg uppskrift að verulegum þjóðhagslegum vanda, sem eftir kreppuhagfræði og hagsögu mun leiða til meira taps ef ekki miklu miklu meira taps fyrir alla en þörf er á.

Ekki síst þegar horft er til fórnarkostnaðar og viðvarandi skemmda á trausti með minni og verri markaðsviðskiptum, vegna þess að skemmdir á trausti slökkva alla von fljótar en allt annað í veröld manns og annars.

Því miður fyrir þjóð og hagkerfi hefur enn ekkert komið fram opinberlega sem bendir til að sú einbeitta þrjóska ofurþröngsýni með græðgi – í bland við frekju og leti, sinnuleysi, þekkingarleysi og ábyrgðarleysi – sé á batavegi.

Og samt er liðin vika í dag, laugardag 11. desember 2010, frá fagnaði hallelúja og opinberun stóra samkomulagsins og fjórir dagar í undirritun 15. desember 2010.

Hvað þarf að gera?

Stjórnvöld og aðilar samkomulagsins þurfa nú nauðsynlega að gera sér grein fyrir því sem allra fyrst og helst áður en skrifa undir sitt einhliða einsýna samkomulag að ein allra öruggasta uppskriftin að fátækt samfélags sem fæst við alvarlega kreppu er þessi heimskunna uppskrift: Too little too late; of lítið of seint.

Þessari uppskrift þurfa nú fjórtán fóstbræður með sínum mikla og háværa samkór að breyta sem fyrst og helst í gær í þessa uppskrift: Nægilega mikið svo snúi við straumi og hröðun straums í átt til aukinnar fátæktar með skorti og neyð, sbr. hér að ofan.

Uppskriftin tekin beint upp úr langbestu uppskriftabók kreppuhagfræði, sem lýsir hryllingi og dauða og fátæktarbasli hundruða milljóna manna í ríkustu þjóðfélögum veraldar síðustu tvö hundruð árin eða svo.

Ef ekki verður nein viðspyrna í hagkerfinu til þess að glæða von trú og traust, eftirspurn og hagvöxt, störf, skattstofna og markaðsviðskipti, sem ein í veröldinni geta dregið úr nú vaxandi fátækt og nauðþurftabasli, dregið úr fjölda gjaldþrota, auknum búferla­flutningum og landflótta einstaklinga og fjölskyldna, munu fá tromp stjórnvalda og aðila samkomu­lagsins halda gegn þeim stríða straum síðar ef hefst fyrir alvöru og hraðar sér.

Það er sama saga og er allar kreppusögur til samans: Of lítið of seint dregur úr vilja mátt von trú og trausti, vilja og kjark, svo þau hrökkva undan sem geta með fátæktina á hælunum, koma sér burt úr sveit, bæ, borg, landi áður en ferst sjálft og skyldulið eða fargar sér eða er fleygt burt í blóðugri baráttunni um nauðþurftir daglegs brauðs, dag eftir dag, viku eftir viku, mánuð eftir mánuð.

Og mest sama sagan með þau sem ekki reyna né þekkja né skilja: Þau stinga höfðinu í sandinn.

Hvað þarf til: Ábyrgð ábyrgð ábyrgð ábyrgð!

Ábyrgð ríkisstjórnar, forystumanna stjórnarflokka, ráðherra og þingmanna er ofurþung að koma í veg fyrir þær hamfarir mannlífs og samfélags sem hér geta auðveldlega orðið ef snúið er blindu auga við ofurkröftum sem öllu feykja um koll ef ná sér á strik.

Útlend aðstoð fer þá fyrir lítið, þó smá séum samanburði, ef flest eða öll orðin bótaþegar á skekktunni Ísafold, þrælar húsbænda sem deila og drottna eins og sýnist og halda komist upp með, ekki síst til lengri tíma horft. Það er stórhættulegur misskilningur. Þröngsýni með skammsýni. Öll saga stjórnmála sýnir að kjörnum fulltrúum er fátt skeinuhættara ef ætla sér áfram í pólitík en sjálfskaparvítið þröngsýni með skammsýni.

Eftirmáli eitt: Kostnaður aðila skv. samkomulaginu

Langmest hefur verið rætt um kostnað aðila stóra samkomulagsins af samkomulaginu.

Kosnaðurinn, auðvitað ekki kostnaður heldur bókfærðar tilfærslur í reikningshaldi, þessi, aftur án ábyrgðar í ljósi þess að eru opinberar tölur úr fjölmiðlum:

1)    Ríkissjóður leggur til 33 milljarða til aukningar eigin fjár Íbúðalánasjóðs

2)    Bankar og fjármálafyrirtæki leggja til 90 milljarða til afskriftasjóðs til að mæta afskriftum húsnæðislána, þar af hafa 22 milljarðar þegar verið afskrifaðir fyrir samkomulag og undirritun og afganginn var búið að ákveða að afskrifa, einnig áður en samkomulag náðist loks hjá þeim ágætu fjórtán fóstbræðrum.

3)    Lífeyrissjóðir landsmanna (eignir um 1850 milljarðar króna, mínus skuldir nær núll, samasem eigið fé um 1850 milljarðar króna) leggja fram 15 til 20 milljarða króna til afskriftasjóðs til að mæta afskriftum á húsnæðislánum; einnig óumflýjanlegar afkriftir, sbr. formann úr hópi stjórnenda lífeyrissjóðanna sem missti þetta út úr sér.

4)    Íbúðalánasjóður leggur til varfærnisframlag af eigin fé í afskriftasjóð, sbr. alm. reglur reikningsskila, til að mæta óhjákvæmilegum afskriftum þrotabúa, o.þ.h.

Að auki koma 6 milljarðar næstu tvö ár til lækkunar greiðslubyrði hjá sérvöldum hópum sem taldir eru standa verst, sbr. áðan, samtals kostnaður 12 milljarðar, afgangur tilfærslur, alls um 120 til 130 milljarðar króna til að mæta niðurfærslum, skv. umsóknum kaupenda/greiðenda húsnæðislána.

Örlætið og veglyndið, sanngirnin og réttlætið í fyrirrúmi, ekki satt?

Vandamálið, fyrir utan augljósu blekkinguna um kostnað, frá sjónarhóli ca eitthundrað þúsund viðskiptavina þeirra fjórtán fóstbræðra sem ætla sér staðfastir að undirrita samkomulagið sitt fyrir sína hönd og þessa eitt hundrað þúsund viðskiptavini sína, er þetta:

Ef er nú nær lagi að samtals ágóði/framlag til eigin fjár þeirra fjórtán fóstbræðra síðustu tvö ár, af sínum eignasöfnum verðtryggðra húsnæðislána heimilanna, vel ríflega eitthundrað þúsund veðhæf og söluhæf skuldabréf og lánasamningar við kaupendur húsnæðislána, sé eftir því sem hér var að framan rakið samtals hálft annað þúsund milljarðar króna og beðið er um ca 300 milljarða króna, sem nægilega öfluga niðurfærslu höfuðstóls húsnæðislána til að tryggja þjóðarsáttina góðu, hvað í veröldinni stendur þá í vegi fyrir slíku samkomulagi?

Eða er stórfurðulegt að spyrja?

Svar óskast frá framkvæmdavaldinu sem fyrst eftir áramót.

Eftirmáli tvö til tvöþúsund fimmtíu og tvö: Samkomulagið staðfestir status quo!

Stóra samkomulagið um skuldavanda heimilanna og stóra samningaferlið staðfesta eins og hægt er að staðfesta að ríkisstjórn okkar allra ætlaði sér alltaf og ætlar sér enn og áfram veginn staðfastlega þrjósk og þver að halda kleinunni – ætlaði sér allan tímann að:

i)      hunsa kröfu kaupenda húsnæðislána um almenna leiðréttingu vegna forsendu­brests

ii)    hunsa kröfu kaupenda um framgöngu ríkisvaldsins í málinu með þeim hætti að hefði hliðsjón af hagsmunum beggja aðila, seljenda og kaupenda

iii)   hunsa kaupendur alveg og útiloka algerlega frá málinu

iv)   hunsa réttarstöðu kaupenda, neytenda- eigna- og skaðabótarétt

v)    hunsa ábyrgð stjórnvalda á eignaupptöku vítisvélar verðtryggingar sem enn vinnur 100% í þágu seljenda húsnæðislána

vi)   hunsa ábyrgð stjórnvalda á okurverðlagi á lánsfjárafurðum hérlendis mið­að við öll okk­ar nágrannalönd

vii) hunsa ábyrgð stjórnvalda á að enn séu seldar snargallaðar vörur á fjár­mála­markaði sniðnar til að brjóta eðlileg viðmið og eðlilegar leikreglur í við­skiptum kaup­enda og seljenda vöru og þjónustu á markaði, með það að markmiði að halda kaupendum í skuldafangelsi lengst af ævinnar ef kaupa sér íbúð fyrir heimili sitt og fjölskyldu.

Samkomulagið staðfestir viðhorf og gildismat gamla Íslands. Ekkert hefur breyst á tveimur árum. Árangur sem ekki lofar góðu um framhaldið.

Tilgangur verkefnis og loforða og spuna stjórnvalda var sá einn að draga þjóðina á asnaeyrunum enn einu sinni og verja til þess tíma og fjármunum og aðkeyptri sérfræðiþjónustu í boði skattgreiðenda.

Orð forsætisráðherra sjálfs staðfesta þennan ásetning eins og hægt er að staðfesta þennan ásetning enda erfitt um sönnun að um glæpsamlegt athæfi, vítaverða vanrækslu í starfi eða stórfellt gáleysi sé að ræða sem að lögum eru forsendur ákæru og málsóknar fyrir landsdómi.

Orð forkastanleg og vítaverð þegar staðið er upp frá hálfkláruðu verki og allar röksemdir ekki síst hagrænar krónum og aurum segja aðra sögu.

Samt sagði forsætisráðherran hún Jóhanna þetta alveg hjálparlaust að með þessu stóra samkomulagi nú sé lokið afskiptum ríkisvalds og kjörinna fulltrúa af skuldavanda heimilanna. Stór orð sem jafnast á við orð hennar á sínum tíma: Minn tími mun koma.

Tími Jóhönnu kom og tími Jóhönnu fór. Og vafasamt hvort þjóðin sé betri eða verri fyrir vikið. Auðugri eða fátækari.

Hvort sem líkar betur eða verr eru þetta kaldari kveðjur til þjóðarinnar en lengi hafa heyrst í íslenskum stjórnmálum og hefur þó heyrst eitt og annað misjafnt og sannar hið fornkveðna: Köld eru kvennaráð.

Framganga og viðhorf forsætisráðherra sem verkstjóra stóra verkefnisins, tæpast hálfkarað verkefni, staðfestir óþægilegt ískalt, ekki síst fyrir stjórnmálamann ef ætlar sér áfram í pólitík.

Framganga og viðhorf sem segir öllum kaupendum/greiðendum húsnæðislána og fjölsklyldum þeirra að nú fari að verða ólíft á Íslandi fyrir stóran hluta þjóðarinnar.

Ólíft öðru en ófreskju eins og alltaf þegar skeytingarleysi tillitsleysi ábyrgðarleysi er út úr korti, óvart eða vísvitandi.

Þetta verður að breytast

Óháð þeim efnahagsvanda sem glímt er við, auk ónýts gjaldmiðils í utanríkisvið­skiptum og vaxandi einsleitni forystumanna og sérfræðinga í framgöngu og stíl – og nálgast nú hreina og klára uppgjöf fyrir últrabrýnum og mikilvægum verkefnum stjórnvalda í hagkerfinu, horfir þjóðin skelfdari en áður til framtíðar í næstu viku en hún gerði í síðustu viku.

Vegna þess ekki síst að þjóðin og aðrar þjóðir með okkur horfa stjörf af undrun til samkórs seljenda og lögvarinnar okurlánastarfsemi á fjármálamarkaði og sölu snargallaðrar fjármálavöru átölulaust með eignaupptöku og mörgum sinnum þyngri greiðslubyrði af húsnæðislánum heimila en er í öllum okkar nágrannalöndum.

Alls staðar eru óverðtryggðir vextir húsnæðislána til langs tíma. Að meðaltali ca 4,5% frá 3 til 6% – á Írlandi nú um 5% þrátt fyrir allt, þannig má gúgla vexti af húsnæðislánum til heimilanna í okkar nágrannalöndum.

Ef spurt er um næstu verðbólguhrinu í okkar langþjáða krónískt verðbólgusjúka hagkerfi sem ekki síst er vítisvél verðtryggingarinnar mjög að þakka, með stanslausri eignaupptöku og margfalt hærri greiðslubyrði sem þyngist eftir því sem líður á lánstíma, má taka undir spár um að ekki sé ólíklegt að þegar formbirtist þrýstingur á verðhækkanir í vísitölu verðmælinga muni bætast við þúsundir kaupenda húsnæðislána og heimila í hóp bótaþega, atvinnulausra, gjaldþrota eða landflótta.

Jafnt og þétt er höggvið í sama knérunn – höggvið í eignir, tekjur og sjálfsvirðingu kaupenda húsnæðislána án þess ljáð sé máls á leiðréttingu.

Alveg eins og var á árunum eftir 1980 með óðaverðbólgu sem náði hámarki sumarið 1983 vel yfir eitthundrað prósent þegar margt eða flest af því fólki sem nú vélar um framtíð heimila og fjölskylda landsmanna skuldlaust, þrjóskt og heimskt, og segir nú nóg komið fyrir heimilin og fjölskyldur, kjósendur og skattgreiðendur, tapaði öllu sínu eða svo til á einmitt samskonar þrjósku og heimsku.

Þá komst engin skynsemi að eins og nú virðist ætla að verða raunin með stjórnendur okkar þjóðarskútu, seljendur/eigendur húsnæðislána héldu fast á sínu og kaupendur/greiðendur máttvana. Margt af þessu fóki og þúsundir annarra töpuðu þá eignum sínum og eigin fé, sumt eftir stanslausar ofurgreiðslur vaxta og verðbóta í mörg ár harðri baráttu, og þegar upp var staðið og mál skoðuð kom í ljós grimmdin ónauðsynlega með þekkingarskorti og leti, sinnuleysi og ábyrgðarleysi sem kollvörpuðu að óþörfu þúsundum heimila, svo fært sé úr minnispunktum.

Samt snýr þetta fólk margt, sem man tímana tvenna, nú oft og iðulega út úr í spuna sínum svipaðri rökleysu og þá var vinsæl hjá samkór seljenda/eigenda húnsæðilána, ekki síst með sinni endemis heimasmíðuðu sérviskuhagfræði að stofni til ættuð úr ráðstjórnarríkjum sovétríkjanna sálugu, kirjar þá versið sitt upp úr heilögu ljóðabókinni og gerir að gamni sínu á kostnað þeirra sem eiga um sárt að binda – segja vesalinga og aumingja, þau kunni ekki á kerfið, o.fl. svo vitnað sé stutt í rætt og ritað.

Framkvæmdavaldið ætlar sér sem sagt augljóslega að viðhalda skammlaust ósanngirni ójöfnuði, óréttlæti og óþolandi misrétti í gráðugu kunningjahagkerfinu, þegar allt er talið.

Þessu endemis kunningjahagkerfi þar sem helstu forkólfar virðast enn sjá svo lítið og mest ekkert athugavert við óeðlilegar forsendur og óeðlileg markmið.

Skar

Áskorun til Björgólfs Thors Björgólfssonar

Höfundur: Ólafur Kristinsson - Héraðsdómslögmaður og fyrrverandi hluthafi í Landsbanka Íslands og Straum Burðarás
Flokkur: Efnahagsmál, Fjármál, Lögfræði, Rekstur, Viðskipti  

Nýlega skrifaði ég grein í Viðskiptablaðið um eignarhald og lánveitingar Björgólfs Thors Björgólfssonar í Landsbanka Íslands (LÍ). Ég var hluthafi í LÍ og tapaði fjármunum á falli hans líkt og hinir 27.000 hluthafar bankans. Í grein minni rakti ég þau sjónarmið mín að ég teldi ýmislegt benda til þess að Björgólfur Thor hafi beitt hluthafa bankans blekkingum, í því skyni að komast hjá því að vera skilgreindur venslaður aðili í bankanum. Þannig hafi lánveitingar til hans og tengdra aðila í raun verið langt umfram lögbundnar heimildir. Á annað hundrað manns hafa lýst yfir áhuga sínum á því að hefja undirbúning á skaðabótamáli á hendur Björgólfi Thor.

Ég skora á Björgólf Thor að stíga fram og svara því hvort hann telji að lánveitingar hans, sem nema líklega um 50% af CAD eigið fé bankans hafi verið lögmætar og hvort hann telji eðlilegt að eignarhald starfsmanna hafi verið honum ótengt. Með sama hætti er nauðsynlegt að upplýst verði með fullnægjandi hætti hvernig eignarhaldi samstarfsmanna Björgólfs í LÍ var raunverulega háttað, þ.m.t. hverjir þessir samstarfsmenn voru og hver fjármagnaði bréfin. Áskorun mín til Björgólfs er einnig sú að hann hafi frumkvæði að því að bæta skaða hluthafa bankans með því að leggja fram eign sína í Actavis. Þannig væri hugsanlega hægt að ná sátt í málinu og forðast aðkomu dómstóla.

Af hverju skiptir skilgreining Björgólfs Thors sem venslaðs aðila LÍ máli?

Við mat á því hvort að skaðabótamál sé hugsanlegt á hendur Björgólfi Thor þá er það lykilatriði að meta hvort eignarharld nánustu samstarfsmanna hans hefði ekki átt að skilgreinast undir hans stjórn og hvort lánveitingar til hans hafi verið umfram lögbundnar heimildir. Líkt og ég rakti í grein minni í Viðskiptablaðinu þá tel ég svo vera. Umrædd ályktun byggir m.a. á því að þessir ónefndu starfsmenn þáðu hjá honum laun í gegnum Samson eignarhaldsfélag og Novator og telja má útilokað að þeir hefðu í einhverjum tilvikum beitt atkvæðisrétti sínum gegn vilja Björgólfs Thors.

Við skilgeiningu Björgólfs sem venslaðs aðila líkt og eðlilegt hefði verið þá væru allar lánveitingar hans og tengdra aðila opinberar í ársreikningum bankans og hagsmunaaðilar þannig meðvitaðir um þessa útlánaáhættu. Það var hinsvegar ekki gert. Hvergi var getið um þessi lán og líkt og ég hef áður bent á eru lán til venslaðra aðila í reikningum LÍ fyrir árið 2007 aðeins um 10 milljarðar króna. Í þessu samhengi má nefna að lán til Björgólfs Thors og tengdra aðila voru á bilinu 50-150 milljarðar króna ef marka má Rannsóknarskýrslu Alþingis. Sé horft á umræddar lánveitingar Björgólfs í samhengi við efnahag bankans má sjá hversu miklu máli það skipti fyrir matsfyrirtæki, hluthafa, greiningadeildir og skuldabréfaeigendur að hafa rétta stöðu um útlánaáhættu til eigenda sinna.

Skaðabætur sóttar til Björgólfs Thors

Ef vilji hluthafa og kröfuhafa stendur til þess að höfða skaðabótamál á hendur Björgólfi vegna ólögmætra lánveitinga til hans og ranglega skilgreindum eignarhlut lýsi ég hér með yfir vilja mínum til að koma að undirbúningi slíks máls. Nýlegt skuldauppgjör Björgólfs opinberar framtíðarmöguleika hans á verðmætum sem tengjast væntanlegri sölu á lyfjafyrirtækinu Actavis. Fram hefur komið í fjölmiðlum að gangi áætlanir félagsins eftir geti um 140 þúsund milljónir króna runnið í vasa Björgólfs. Eftir því sem best má skilja, rennur ekkert af þeim fjármunum til greiðslu skulda eða persónulegra ábyrgða hans. Hluthafar og aðrir kröfuhafar hljóta því að horfa til þeirra verðmæta þegar mat er lagt á grundvöll skaðabótamáls.

Þögn og aðgerðaleysi Slitastjórnar Landsbanka Íslands

Lítið hefur farið fyrir Slitastjórn LÍ kjölfar bankahrunsins. Einstaka sinnum stíga þeir þó fram og segjast vera að rannsaka ýmis mál. Aðgerðir virðast þó víðs fjarri. Skaði hluthafa Landsbanka Íslands af vafasamri útlánastefnu stjórnenda hans er mikill og um það verður ekki deilt. Um 27.000 hluthafar töpuðu allri eign sinni við fall bankans. Nú hljótum við hluthafar að krefjast skýringa frá Björgólfi Thor sjálfum, FME og Slitastjórn LÍ. Líkt og í fyrri skrifum mínum ítreka ég að markmið mitt er ekki að kveða endanlega upp úr um sekt eða sakleysi Björgólfs Thors. Það er hlutverk dómstóla. Ég vill hinsvegar stuðla að umræðu um þetta mál,fá fram frekari skýringar og reyna ná sátt við Björgólf Thor til að forðast atbeina dómstóla.

Hinn hái kostnaður græðginnar

Höfundur: Íris Erlingsdóttir -
Flokkur: Efnahagsmál, Fjármál, Heilbrigðismál, Samfélagið  

Nú er vitað með vissu að þrjár aðalorsakir BP olíu”slyssins” eru helst þessar: Græðgi, ófyrirleitni, og hroki. Olíufíaskóið, fjármálahrunið, námuslysið í V-Virginíu, sem í apríl varð 29 manns að bana og harmsögu ungrar konu í Minnesota sem heitir Stephanie Smith, má allt rekja til þessarar sömu greiningar, með undirliggjandi skeytingarleysi og lítilsvirðingu fyrir mannslífum og umhverfinu.

#1. Græðgi, sem er manninum eðlislæg, en sem Megasnobb-viðskiptaskólavírusar að auki berja gengdarlaust inn í stjórnendur fyrirtækja, stjórnmálamenn og fjölmiðla: Græða meira, sama hvað það kostar.

#2. Ófyrirleitni, sem lýsir sér í gloppóttu öryggiseftirliti, óskammfeilnu skeytingarleysi og vanrækslu að fylgja eftir reglum og bregðast við þegar ljóst er að þær hafa verið brotnar.  Opinberir eftirlitsaðilar gerðu hvað eftir annað athugasemdir við „veruleg“ brot á öryggisreglum í námunni í V-Virginíu–átta sinnum síðan í apríl 2009. New York Times hafði í síðustu viku eftir starfsmanni BP, sem var á olíupallinum þegar sprengingin varð og sem meðhöndlaði öryggispappíra fyrirtækisins, að fyrirtækið var að bora dýpra en 22,000 fet, þrátt fyrir að hafa aðeins leyfi til að fara á 18,000-20,000 feta dýpt.  BP nefndi ekki viðbótardýptina við starfslið Halliburton, sem þar af leiðandi notaði ekki nægilegt mikið sement í „tappann“ til að þola viðbótarþrýstinginn sem þessi extra dýpt krafðist. Svo hann sprakk. Hvers vegna sagði BP ekki frá viðbótardýptinni? Hvers vegna sannreyndi Halliburton ekki dýptina? „Vítaverð vanræksla af allra hálfu.“ Vanræksla af nísku og gegndarlausri gróðahyggju.

#3. Hroki, sem lýsir sér í vægðarlausri og afar árangursríkri herferð stórfyrirtækja til að forðast opinber regluverk en að fá í staðinn pólitíkusa til að leyfa þeim að stunda „treystu okkur“ sjálfs“eftirlit,“ sem eins og íslenska þjóðin veit, er álíka gáfulegt og að gefa virkum alkóhólistum lykla að vínbúð.  Þessi herferð hefur hindrað löggjöf, reglur og virkt eftirlit, sem gætu vel hafa komið í veg fyrir þessar ófarir og hefur skapað þær aðstæður sem allt of lengi hafa verið látnar viðgangast: að stórfyrirtæki og fjármálarisar telja sig yfir lög og rétt hafna.

Það er auðvelt að láta ginnast af frjálshyggjuprédikunum þess efnis að lög, reglur og eftirlit séu einungis til trafala og drepi niður frjálst framtak og atvinnulíf. Fæst okkar eru sérfræðingar í öryggiskröfum olíuborana eða námuvinnslu. Við erum nokkuð vel kunnug íslenska fjármálasvallinu sem blómstraði í algjörri fjarveru regluverks og eftirlits, en til að gera sér virkilega grein fyrir hvað virkt og hlutlaust (það sem hið opinbera á að vera) eftirlitskerfi er mikilvægt er sennilega best að horfa á málið út frá sjónarhorni sem við öll erum daglega í nánum kynnum við og getum ekki verið án: Matur.

Hamborgarinn sem lagði líf í rúst

Stephanie Smith var tvítug, lífsglöð og hraust ung kona árið 2007, var nýorðinn danskennari og leit framtíðina björtum augum. Hún var að mestu grænmetisæta, en gerði undantekningar af og til, rétt eins og sunnudaginn þegar hún borðaði hamborgara í kvöldverð heima hjá foreldrum sínum. Stephanie hélt að hún hefði fengið flensu þegar hún fékk fyrst sára magakrampa, hita og slæman niðurgang, en þegar hún leitaði til læknis var hún í snatri flutt á sjúkrahús þar sem í ljós kom að hún var með matareitrun, sem síðar var rakin til hamborgarans er reyndist stútfullur af E-coli O157:H7 saurgerlum. Afleiðingar eitrunarinnar voru svo svæsnar–hemolytic uremic syndrome–að nýrnastarfsemi hennar stöðvaðist og urðu læknar að setja hana í dauðadá í tvo mánuði til að koma í veg fyrir að hún biði varanlegan heilaskaða af völdum óstöðvandi flogakasta.

Hamborgarinn sem Stephanie borðaði var frá risafyrirtækinu Cargill og var seldur í Sam‘s Club (Walmart). Stephanie var ekki eina fórnarlambið. Fjórum vikum áður en hún veiktist höfðu fjögur börn, 4 og 1 árs gömul systkin og tvö önnur börn til viðbótar veikst af nákvæmlega sömu ástæðu: eitruðum hamborgurum frá Cargill, keyptum í Sam‘s Club. Alls veiktust 940 manns vegna þessarar eitrunar; fjórir fengu hemolytic uremic syndrome.

Ef þú heldur að „nautahakk“  sem þú kaupir í bandarískum stórmarkaði sé einfaldlega kjötbiti,  sem rennt hefur verið í gegnum hakkavél, hefurðu rangt fyrir þér. Pakki af nautahakki er samkrull úr hinum ýmsu kjötgæðaflokkum af hinum og þessum líkamshlutum skepnunnar–og ekki af sömu skepnunni, ekki einu sinni úr sama sláturhúsi, jafnvel ekki frá sama landi!

Skýrslur sem dagblaðið New York Times komst yfir eftir krókaleiðum, sýndu að hamborgararnir sem ollu veikindaköstunum í Minnesota og víðar voru samkrull af afskorningum frá hinum ýmsu sláturhúsum og einhvers konar kjötstöppugums sem verksmiðja í Wisconsin hakkaði saman úr kjötafgöngum. Það sem Cargill merkti og seldi sem „American Chef‘s Selection Angus Beef Patties,“ var í raun samtíningur af kjötafgangi og ­úrgangi frá sláturhúsum í Nebraska, Texas, Uruguay, og fyrirtæki í Suður Dakota sem sérhæfir sig í að vinna einhverja stöppu úr fituafskorningum sem meðhöndlaðir eru með ammóníaki til að drepa bakteríur.  Til að kóróna framleiðsluna bætti Cargill svo brauðraspi og kryddi í „nautahakkið,“ mótaði í „hamborgara“ og frysti, 18 stykki í box. Umbúðirnar sögðu ekkert um tilurð hamborgaranna. Aðeins ein innihaldslýsing var á pakkanum: „Nautakjöt.“

Þessir framleiðsluhættir–sem tíðkast hjá flestum stórum kjötvinnslum–kosta Cargill 25% minna en „venjuleg“ hakkframleiðsla, þ.e. að taka stóra kjötbita ásamt fitu og einfaldlega hakka þá. Eftirlit er nær aðeins að nafninu til og allir–rétt eins og olíu- og fjármálafyrirtækin–benda hver á annan þegar vandamál skjóta upp kollinum. Kjötvinnslurnar reiða sig á að sláturhúsin tékki á kjötinu og prófa hakkið aðeins af og til eftir að búið er að hakka allt saman. Alkunna er að þessari hakkframleiðslu er sérlega hætt við E-coli sýkingum, segja sérfræðingar og starfsmenn heilbrigðiseftirlitsins.  En þrátt fyrir það gera yfirvöld engar kröfur til hakk/pakkaðila um að þeir rannsaki hakkið til að staðreyna að það sé laust við sýkla.

USDA, sem leyfir kjötvinnslunum að semja sínar eigin öryggisáætlanir (!!!), hefur sagt þeim að prófa innihaldið áður en það er hakkað, en það er vandkvæðum bundið; mörg stór sláturhús selja aðeins til kjötvinnslna sem samþykkja að E-coli prófa ekki sendingar sláturhúsanna áður en hráefnið er sett í vinnslu.

Kjötiðnaðurinn fer með upplýsingar um vinnsluaðferðir sínar og innihald „nautahakks“ framleiðslunnar eins og hernaðarleyndarmál–og kemst upp með það. USDA sendir eftirlitsmenn í fyrirtækin og hefur aðgang að gögnum þeirra, en eftirlitið–sem á fyrst og fremst að gæta hagsmuna neytenda–gætir leyndarmálanna jafn vel og fyrirtækin sjálf. Nokkrum vikum áður en hamborgarinn sem Smith borðaði var framleiddur höfðu eftirlitsmenn USDA  hvað eftir annað gert athugasemdir við að hakkframleiðsla Cargill bryti í bága við eigin öryggisreglur fyrirtækisins, en USDA samt sem áður hvorki sektaði fyrirtækið né setti bann á framleiðsluna.

Costco verslunarkeðjan er ein af fáum fyrirtækjum sem E-coli prófa kjötafganga áður en þeir eru hakkaðir í kjötvinnslu fyrirtækisins. Eftir að viðskiptavinur í New York veiktist árið 1998 af nautahakki úr versluninni ákváðu yfirmenn að ekki væri nægilegt að treysta á prófanir þeirra sem seldu þeim kjötið. Costco sagðist hafa fundið E-coli í innfluttum og innlendum kjötafgöngum og setti pressu á birgðasala að lagfæra vandamálið. En jafnvel Costco, með sitt risavaxna kaupveldi, mætti andstöðu. „Tyson vill ekki selja okkur,“ sagði yfirmaður hjá fyrirtækinu. „Þeir vilja ekki að við prófum kjötið.“

Yfirmaður heilbrigðiseftirlits hjá kjötvinnslunni American Foodservice, sem framleiðir 166 milljónir kílóa af kjöthakki árlega, sagðist hafa hætt að prófa kjötúrganga frá birgðasölum vegna andstöðu sláturhúsanna. „Þeir vildu ekki selja okkur,“ sagði hann. „Ef ég prófa kjötið og finn bakteríu, þá set ég þá í ‚reglugerðaraðstöðu.‘ Númer eitt, ég verð að tilkynna yfirvöldum, og tvö, yfirvöld munu rekja slóðina til þeirra. Svo við gerum það [prófum] ekki.”

Við rannsókn á Cargill kom í ljós að nokkrum vikum áður en fólkið veiktist vegna neyslu hamborgaranna höfðu eftirlitsmenn fyrirtækisins sjálfs lagt fram kvartanir um heilsuspillandi aðstæður í kjötvinnslunni–„fullt af hamborgurum liggjandi á gólfinu, gamlir kjötbitar fastir í höktandi hakkavélum“ og einn starfsmaður sem „reglulega fleygði óætu kjöti á gólfið rétt hjá framleiðslusvæðinu“–en USDA gerði ekkert í málinu.

USDA komst að þeirri niðurstöðu að Cargill hefði ekki farið að eigin öryggisreglum til að koma í veg fyrir E-coli (duh!). Til að gæðaprófa rannsóknarstofur, sem notaðar eru í kjötiðnaðinum var kjöt, sýkt með E-coli, sent til fjölda þeirra; þær gáfu E-coli-sýktu kjötinu gæðastimpil í 80% tilvika!

Stephanie Smith býr hjá foreldrum sínum í Minnesota og ver mestum tíma sínum í sjúkraþjálfun. Hún hefur hvorki stjórn á hægðum né þvaglátum; nýru hennar eru afar veikburða og hún á við mikið þunglyndi að stríða. Læknar Stephanie, sem eins og áður sagði var danskennari fyrir þessa örlagaríku máltíð, segja að hún muni sennilega aldrei aftur  fá mátt í fæturna–muni aldrei aftur geta gengið, hvað þá dansað.

Þessir harmleikir eiga það allir sameiginlegt að stjórnvöld brugðust og ástæðuna má fyrst og fremst rekja til árangursríkrar framkvæmdar á mikilvægasta markmiði íhaldssamra stjórnmálamanna undanfarna áratugi: að eyðileggja starfsemi hins opinbera. „Hið opinbera er ömurlegt, virkar ekki, gagnslaust,“ mjálma þeir sí og æ og þegar þeir ná völdum verður hrínið óhjákvæmilega sjálfsuppfyllandi spádómur.

Hvort sem er á Íslandi eða í Bandaríkjunum hefur uppskrift neo-con íhaldsmanna verið hin sama–og þetta eru undarlegar framkvæmdir fyrir pólitíkusa sem segjast hata ríkið: Um leið og íhaldsafturendarnir hafa náð að verma valdastólana er umfang og kostnaður við rekstur hins opinbera sprengt upp úr öllu valdi; í Bandaríkjunum um 104% í valdatíð George Bush Jr. (samanborið við vesældarleg 11% Clintons). Á Íslandi fjölgaði Sjálfstæðisflokkurinn á átta árum ríkisstarfsmönnum um 37%, kokkaði upp 40 nýjar ríkisstofnanir og  blés ríkisútgjöldin út um 50% á níu árum.

Íhaldið þenur ekki út ríkisgeirann vegna þess að það hyggist bæta starfsemi ríkisins í þágu landsmanna. Nei, þeir fylla allar opinberar stofnanir af vinum sínum og vandamönnum (en ekki hæfu, menntuðu fólki), sem sjúga græðgislega af ríkisspenanum um ókomna tíð um leið og þeir framkvæma áætlun íhaldsins: að rækta og ala með ástúð, umhyggju og græðgi á kostnað almennra skattborgara risavaxið velferðarkerfi í þágu þeirra sem síst þurfa þess: auðvaldsins.  Þetta er gert með því að lama alla gagnlega starfsemi (virkt regluverk og eftirlit) ríkisstofnana, svo þær gera ekki það sem þeim er ætlað að gera og það litla sem þær gera, gera þær seint og illa. Svo í næstu kosningum er enginn vandi að garga hástöfum að hið opinbera sé vonlaust og geri allt illa. Eins og Stefán Jón Hafstein hefur skrifað: „Þetta er ekki frjálshyggja. Þetta er umgjörð um sams konar spillingarkerfi og mörg nýfrjálsu afrísku ríkin komu sér upp með vildarvinapólitík, klíkuveldi og kerfisbundnu ráni á auðlindum.“

Kjósendur, sem eru of uppteknir við að fylgjast með Brangelínu eða að horfa á gervifréttir á Faux News, mega ekki vera að því að kynna sér staðreyndir, enda er einfaldara að taka undir með hysterískum reiðikórnum, sérstaklega þegar sannleikurinn er sár: að vandamál dagsins í dag eru afleiðing af áratuga verkum íhaldsstjórna og kjósendanna sem veittu þeim umboð til framkvæmda. Það eina sem hinn almenni bandaríski kjósandi hefur haft upp úr krafsinu eftir áratuga dyggan stuðning við íhaldið eru hærri skattar, risavaxinn fjárlagahalli, lægri laun, fátækt, fjármálasvall, atvinnuleysi, umhverfisspjöll og nútíma lénsherrastétt með lífsstíl sem lætur Marie Antoinette líta út eins og Móður Teresu.

Lýsingu Stefáns á íslenska ástandinu má heimfæra upp á hvaða nútíma kapítalískt þjóðfélag sem er, en þó sérstaklega Bandaríkin: „Stjórnmálaflokkarnir sem komu okkur í þessa hörmung skulda okkur samstöðu en ekki örlagaþras. Er hægt að semja um vopnahlé í [íslenskum] stjórnmálum meðan við hreinsum út? Nei, því brýnir hagsmunir standa til þess að búa til heimabakað öngþveiti sem eignast sitt sjálfstæða líf og nærist á sjálfu sér… Fólk spyr: Hvernig er hægt að efna til svo mikils sundurlyndis að auðævum okkar og framtíðarmöguleikum er teflt í hættu með rifrildi?  Svarið er: Vegna þess að græðgin í völd, fé og metorð gefst aldrei upp.“

(New York Times fékk í ár Pulitzer verðlaun fyrir fréttaskrifin um Stephanie Smith og Cargill. Cargill, sem var árið 2008 stærsta einkafyrirtæki Bandaríkjanna, með $116.6 milljarða hagnað, neitaði beiðni blaðsins um viðtöl eða heimsóknir.)

Bankamafían?

Höfundur: Íris Arnlaugsdóttir -
Flokkur: Efnahagsm, Fjármál  

“Nei vinur þú færð ekki að selja íbúðina þína þú skuldar of mikið í henni”.  Segir útibústjóri Arions banka við mann einn sem var sokkinn ofan í skuldafen vegna íbúðar sem hann átti og hafði ekki efni á að borga af.  “En ég skuldaði bara 11 milljónir í íbúðinni en það er komið upp í 17 milljónir vegna bankahruns sem enginn vill taka ábyrgð á.  Ég hef engan veginn efni á að borga af þessari íbúð eins og þú sérð enda hef ég hef ekki borgað krónu af henni s.l. 5 mánuði.  Núna er hins vegar kominn greiðandi sem er tilbúinn að taka við lánunum, búinn að fara í gegnum greiðslumat og ætlar sér að borga af henni .”(annað en ég)  Nei segir bankinn  (stjórinn) við 3 barna faðirinn (það vottaðu fyrir málmtóni í röddinni), það þarf að borga 3 milljónir inn á lánið.  Fine segir 3 barna faðirinn “þið gerið mig þá bara gjaldþrota fyrst þið viljið það frekar en að fá lánið greitt ”.

Eru þetta klókir viðskiptahættir ?  Það virðist sem  bankarnir þurfa ekkert að spá í góða viðskiptahætti því ef þeir fara á hausinn þá tekur ríkið bara við þeim,  borgar upp skuldirnar  og allir halda áfram að vinna við það sama. Engin þarf að taka ábyrgð á neinum ákvörðunum. Enginn þarf að  vera klár í kollinum og  reka  bankann eins og hvert annað fyrirtæki þar sem reglan er að það er betra að fá pening inn í fyrirtækið heldur en gera fólk gjaldþrota og fá þá engan pening inn.

Þar með er ekki öll sagan sögð.  Annar aðili skuldar bankanum fullt af pening og jafnvel töluvert  meiri pening heldur en 3 barna faðirinn, hann fær allt afskrifað og heldur áfram að lifa sínu lúxus lífi af því hann er, sjáðu til ,í “klíkunni”.  Þetta minnir óneitanlega á Mafíu, Bananalýðveldi og fleira sem einkennist af því að jafnrétti, réttlæti, lög og reglur er eitthvað sem er hægt að sniðganga  (ef þú ert með nógu góðan lögfræðing, ert nógu siðlaus og klókur í að finna leið framhjá.

Fyrir mér er þetta ósköp einfalt.  Það er eins og einhver hafi tekið gríðarleg lán og gert mig að ábyrgðamanni án þess að ég hafi samþykkt það..