Þínar fréttir, þín skoðun

Hæstiréttur Hagsmunanna

Höfundur: Ámundi Loftsson - Verktaki, fyrrum sjómaður og bóndi
Flokkur: Aðsendar greinar, Efnahagsm, Lögfræði  

Hæstiréttur Íslands hefur ógilt kosningar til stjórnlagaþings.  Þrátt fyrir það geysast menn um ritvöllinn og hvar sem þeir komast í kallfæri við almenning reyna þeir að grafa undan trúverðugleika og þar með réttmæti niðurstöðu hæstaréttar.

Þarna fara fremstir, ritstjórar blaða, stjórnmálafræðingar, lögfræðingar, alþingismenn og ráðherrar að ógleymdum þeim sem kjöri náðu í þessari ólögmætu kosningu. Þeir sem öðrum fremur á að gera kröfu til að fara fyrir málefnalegri umræðu um málið hafa þar með fallið í þá gryfju að lítilsvirða Hæstarétt Íslands og segja hann handbendi afla sem stjórnað sé af pólitískum hagsmunaklíkum.

Þó flestir séu að verða sammála um að reglur um skipan dómstóla séu ekki góðar, breytir það ekki núverandi skipan þeirra.

Rétt er líka að menn hugleiði hvort það væri traustur æðsti dómstóll Íslands sem léti undan þeirri orrahríð sem nú er að honum gerð vegna kosninganna til stjórnlagaþings?

Væri hann ekki þá fyrst að eltast við duttlunga og sérhagsmuni? Væri hann ekki þá endanlega rúinn því trausti sem dómstólar þurfa að standa undir?  Þá er sú spurning afar áleitin hvort þeir einstaklingar sem kjörnir voru til setu á stjórnlagaþingi í hinni ólögmætu kosningu og verst eiga með að virða niðurstöðu Hæstaréttar séu vel til þess fallnir að leggja til breytingar á stjórnskipun landsins.

Viðskiptahöft eða fjármálaóstöðugleiki – stefna Sjálfstæðisflokksins í peningamálum?

Höfundur: Dr. Gísli Hjálmtýsson - Framkvæmdastjóri, Thule Investments
Flokkur: Atvinnumál, Efnahagsm, Rekstur, Viðskipti  

Peningamálafundur Félags viðskipta- og hagfræðinga fór fram í byrjun nóvember.

Seðlabankastjóri fjallaði í framsögu um valkosti í peningamálum til framtíðar. Seðlabankastjóra dreymir um að stjórnmálamenn þjóðarinnar hætti „popúlisma“ og fyllist ráðdeild og ábyrgð og lagði til að þjóðarvarúð stýri því sem hann kallar verðbólgumarkmið plús. Trú Seðlabankastjóra á stjórnmálamönnum er aðdáunarverð, en að mínu mati óraunhæf, og á skjön við stjórnmálasögu þjóðarinnar. Peningastefna byggð á slíkum sandi getur aðeins leitt til ógæfu.

Þá kom fram í máli seðlabankastjóra að óráðlegt væri að taka upp annan gjaldmiðil nema með fulltingi þess seðlabanka sem stæði að baki þess gjaldmiðils. Ef stefnt sé að einhliða fastgengisstefnu kosti það gríðarlegan gjaldeyrisvaraforða og viðvarandi gjaldeyrishöft, en hvoru tveggja fylgir mjög mikill kostnaður. Þá sagði hann að við munum búa við verulegar hömlur á alþjóðlegri bankastarfsemi, svo lengi sem þjóðin er utan evrunnar. Hins vegar kom fram í máli seðlabankastjóra að upptaka evru með inngöngu í Evrópusambandið myndi leysa myntvandann og færa okkur meginmarkmið peningastefnunnar, verð- og fjármálastöðugleika.

Annar ræðumaður á fundinum var Illugi Gunnarsson, titlaður sem alþingismaður í leyfi. Það hlýtur að gefa til kynna að Illugi hyggist fara aftur á þing þegar leyfinu lýkur. Því munu sumir fagna, enda hefur Illugi boðið sig fram sem einn af framtíðarleiðtogum Sjálfstæðisflokksins. Í máli hans kom fram að ljóst væri að kostnaður samhliða krónunni væri umtalsverður og að svo lengi sem við værum með hana stæði valið á milli mikilla sveiflna í hagkerfinu eða viðskiptahafta.

Á landsfundi Sjálfstæðisflokksins síðasta sumar var tekin afdráttarlaus afstaða gegn aðild að Evrópusambandinu. Í ályktun landsfundarins var samþykkt að aðildarumsóknin, sem nú er í gangi, yrði dregin til baka, og þar með að umsóknarferlinu yrði hætt. Ekki er raunhæft fyrir íslensk stjórnvöld að ákveða að taka upp evru sem gjaldmiðil án þess að landið gangi í Evrópusambandið. Með ályktun landsfundarins er því Sjálfstæðisflokkurinn búinn að segja sig frá framtíðarsýn sem tryggir í senn viðskiptafrelsi og gengis- og fjármálastöðugleika.

Þá vakna áleitnar spurningar. Hvernig samræmist það stefnu Sjálfstæðisflokksins um frelsi einstaklingsins og frelsi til athafna að búa við langvarandi viðskiptahömlur og gjaldeyrishöft? Hvernig samræmist það stefnu flokksins um „að skapa skilyrði til þess að Íslendingar verði að nýju í hópi samkeppnishæfustu þjóða heims“ að búa við viðvarandi gengissveiflur og fjármálaóstöðugleika? Hvort verður í stefnuskrá Sjálfstæðisflokksins í næstu kosningum: viðvarandi fjármálaóstöðugleiki eða langvarandi viðskiptahöft?

Bankamafían?

Höfundur: Íris Arnlaugsdóttir -
Flokkur: Efnahagsm, Fjármál  

“Nei vinur þú færð ekki að selja íbúðina þína þú skuldar of mikið í henni”.  Segir útibústjóri Arions banka við mann einn sem var sokkinn ofan í skuldafen vegna íbúðar sem hann átti og hafði ekki efni á að borga af.  “En ég skuldaði bara 11 milljónir í íbúðinni en það er komið upp í 17 milljónir vegna bankahruns sem enginn vill taka ábyrgð á.  Ég hef engan veginn efni á að borga af þessari íbúð eins og þú sérð enda hef ég hef ekki borgað krónu af henni s.l. 5 mánuði.  Núna er hins vegar kominn greiðandi sem er tilbúinn að taka við lánunum, búinn að fara í gegnum greiðslumat og ætlar sér að borga af henni .”(annað en ég)  Nei segir bankinn  (stjórinn) við 3 barna faðirinn (það vottaðu fyrir málmtóni í röddinni), það þarf að borga 3 milljónir inn á lánið.  Fine segir 3 barna faðirinn “þið gerið mig þá bara gjaldþrota fyrst þið viljið það frekar en að fá lánið greitt ”.

Eru þetta klókir viðskiptahættir ?  Það virðist sem  bankarnir þurfa ekkert að spá í góða viðskiptahætti því ef þeir fara á hausinn þá tekur ríkið bara við þeim,  borgar upp skuldirnar  og allir halda áfram að vinna við það sama. Engin þarf að taka ábyrgð á neinum ákvörðunum. Enginn þarf að  vera klár í kollinum og  reka  bankann eins og hvert annað fyrirtæki þar sem reglan er að það er betra að fá pening inn í fyrirtækið heldur en gera fólk gjaldþrota og fá þá engan pening inn.

Þar með er ekki öll sagan sögð.  Annar aðili skuldar bankanum fullt af pening og jafnvel töluvert  meiri pening heldur en 3 barna faðirinn, hann fær allt afskrifað og heldur áfram að lifa sínu lúxus lífi af því hann er, sjáðu til ,í “klíkunni”.  Þetta minnir óneitanlega á Mafíu, Bananalýðveldi og fleira sem einkennist af því að jafnrétti, réttlæti, lög og reglur er eitthvað sem er hægt að sniðganga  (ef þú ert með nógu góðan lögfræðing, ert nógu siðlaus og klókur í að finna leið framhjá.

Fyrir mér er þetta ósköp einfalt.  Það er eins og einhver hafi tekið gríðarleg lán og gert mig að ábyrgðamanni án þess að ég hafi samþykkt það..

Að vera eða ekki vera … á Gíslandi

Höfundur: Brynleifur Siglaugsson húsasmíðameistari
Flokkur: Atvinnumál, Efnahagsm, Stjórnmál   Efnisorð: atvinnuleysi, bætur, kerfið, lánadrottnar, skuldir

Í dag tek ég ákvörðun sem ég hef mikið og lengi hugsað um, ætla ég að vera eða ekki vera. Ég asnaðist á sínum tíma til að læra og ná mér í öll réttindi í þeirri atvinnugrein sem ég hafði mest gaman af, vinnu sem ég naut og skapaði í eitthvað sem ég gæti verið stoltur af á efri árum. Ég hef unnið við þetta fag síðan ég var 16 ára alls í 23 ár. Aldrei skort verkefni og aldrei verið í þeirri stöðu sem ég er í núna. Ég kann ekki á kerfið og vil ekki læra hvernig ég get haft það “gott” á bótum.

Í dag þarf ég að ákveða hvort að ég sé syni mína sem eru mér kærari enn allt annað í lífinu eingöngu í gegnum tölvuskjá næstu mánuðina og árin, hvort ég get ekki boðið þeim góða nótt með kossi og fylgst með lífi þeirra og leik nema í gegnum símtöl við þá og móður þeirra. Þeir munu ekki getað leitað til mín með sínar spurningar eða fengið að hitta mig nema á margra vikna fresti. Það á eftir að vera erfitt, bæði fyrir þá og mig. En ef ég vil skapa þeim bjartari framtíð en við sjáum fram á hér, verð ég að fara. Fara burt frá fólkinu, landinu og lífinu sem ég á hér.

Það eru svo sem engin endalok en það er samt ekki það sem að við eigum að þurfa að gera. Að geta ekki séð fram á að hafa vinnu, geta séð fyrir sér og börnunum, að horfa fram á að lífskjörin fari sífellt niður á við, aukning á drykkju og fíkniefnaneyslu, horfa uppá eldra fólk og öryrkja snuprað með endalausum niðuskurði til þeirra sem byggðu upp þetta land okkar, menntun skorin niður og heilbrigðiskerfið skemmt og niðurlægt. Það er bara ekki það sem ég hef áhuga á. Ég gæti líka farið út á land og fengið mér vinnu þar í fiski eða öðru, það er ekkert að því, en þá get ég ekki gert það sem mér er mikilvægast , að byggja upp og skapa, launin myndu örugglega vera þokkaleg með mikilli vinnu en með sífellt hækkandi sköttum og meiri dýrtíð yrði það ekki það líf sem ég kýs. 

Ég hef engan áhuga á að láta misvitra og misdrukkna menn og konur á þingi taka ákvörðun um framtíð barnanna minna. Ég hef engan áhuga á að láta þetta sama fólk skerða öll lífskjör í landinu til þess eins að halda áliti erlendra kröfuhafa og stjórnvalda þar sem peningar eru mælikvarði á allt. Horfa uppá landið selt burt og horfa uppá sömu glæpamennina sitja áfram við kjötkatlana í bönkunum og pota bitlingum til vina og vandamanna. Álit umheimsins á Íslandi er einfallt, við fórum fram úr okkur, létum gráðuga glæpamenn vaða uppi og skuldsetja skerið svo svakalega að við munum aldrei geta greitt þeirra skuldir og við eigum ekki einu sinni að reyna það. Allt traust er farið á peningastjórnun hér, það kemur ekki til baka þó að skrifað sé uppá lán sem við erum ekki og verðum aldrei borgunarmenn fyrir; frekar á það eftir að halda áfram að versna í hvert sinn er það verður fréttnæmt að Íslendingar standi ekki við samninginn.

Það hefur löngum verið landlægt hér að fresta skuldunum, lengja í þeim og ýta öllu aftur fyrir. Er ekki komið nóg af því? Ég er viss um að álit umheimsins á okkur myndi stóraukast ef við bara viðurkenndum staðreyndir og horfðum á  hlutina einsog þeir eru og viðurkennum vanmátt okkar. Tökum skellinn núna og notum næstu ár í að byggja upp trúverðugleika sem byggir á staðreyndum enn ekki enn einni bólunni. Það verður erfitt en við getum þá allavega byrjað með hreint borð en ekki langann ósigrandi hala á eftir okkur.

Hreinsum til í yfirbyggingunni sem er að sliga stjórnkerfið, opnum það og höfum það gagnsætt, losum okkur við sníkjudýrin sem eru búin að hreiðra um sig í kerfinu. Þetta er lítið land, byggt af mjög duglegu fólki en það er ekkert fyrirtæki sem getur gengið með þvílíku magni af smábossum og afætum sem skapa ekkert nema heimatilbúin vandamál. Ég ætla ekki að bjóða mínum börnum uppá að gerast þrælar fyrir erlenda fjármagnseigendur, það er ekki í boði. Og ég veit að það sama á við um mjög marga aðra. Frekar fer ég burt og byggi mína og þeirra framtíð þar sem yfirvöld þekkja sín takmörk, þar sem fólk er metið, ekki eftir greiðslugetu heldur líka sem lifandi verur.

Um nóvembersvikarana. Dæmisaga úr fyrri heimstyrjöld

Höfundur: Dr. Vilborg Auður Ísleifsdóttir sagnfræðingur
Flokkur: Efnahagsm, Saga, Stjórnmál, Viðskipti   Efnisorð: Framsóknbarflokkurinn, Icesave, Jóhanna, Sjálfstæðisflokkurinn, Steingrímur, Versalasamningarnir

Nú eru Icesave-reikningarnir og samningar þeirra vegna ofarlega á baugi í hugum landsmanna sem vonlegt er. Að mati margra eru Íslendingar gjörsigruð þjóð, sem hefur engin tök að setja skilmála í þeim samningum, sem fyrir liggur að gera. Eins og jafnan er í þessari viðsjálu veröld er alþýðu manna gert að greiða fyrir axarsköft misviturra stjórnarherra, hvort sem þau eru á pólitísku sviði eða á efnahagssviðinu. Í umræðu um þessa málavöxtu er rétt að halda því til haga, hverjir héldu um stjórnartaumana á tímum nýfrjálshyggjunar, þegar grundvöllurinn var lagður að efnahagshruninu. Það voru Sjálfstæðisflokkur og Framsókn.

Árið 1918 varð Þjóðverjum örlagaríkt. Ósigur á vesturvígstöðvunum var óumflýjanlegur og innrás Bandamann í Þýskaland blasti við. Þar sem mikið óhagræði hlýst jafnan af stríði á heimavelli, ákvað yfirherstjórn þýska hersins með Ludendorff hershöfðingja í broddi fylkingar að gefast upp. Þetta var þýsku yfirstéttinni, hershöfðingum, stórgósseigendum og iðnrekendum súr málalok. Ekki bætti úr skák, að almenningur var að lotum kominn vegna mannfalls og hungursneyðar. Pólitísk umbrot áttu sér stað og í nóvember 1918 tók stjórn sósíaldemókrata og miðjuflokka við af þeirri stjórn, sem stutt hafði keisarann og hershöfðingja hans í stríðsrekstrinum. Það kom í hlut þessarar nýju stjórnar að semja um frið og undirrita hina óbilgjörnu Versalasamningana, sem reyndust Þjóverjum þungir í skauti. Það er auðvitað erfitt að geta ekki sett skilmála, einkum fyrir menn, sem vanir eru að setja þá.

Gömlu yfirstéttinni og hershöfðingjum hennar sárgramdist ósigurinn og Versalasamningarnir, en fann þó ennþá sárar til þess að hafa glatað pólitískum völdum til sósíaldemókrata og annarra ættlausra manna. Ludendorff lét ekki við það sitja, en hóf mikið áróðurstríð á hendur stjórninni og hafði árangur sem erfiði. Við þennan málflutning skipuðust mál  svo, að hin nýja stjórn var sögð bera ábyrgð á hrakförum þýska hersins á vígvöllunum og Versalasamningunum. Þetta voru nóvembersvikararnir! Önnur lota styrjaldarinnar var svo háð á árunum 1939 – 1945 og þekkja menn endalok hennar.

Og hvers vegna segi ég þessa sögu? Það er auðvitað af því að ég óttast, að við Íslendingar munum eignast okkar Ludendorff og sökinni af Icesave-reikningunum verði komið yfir á Jóhönnu og Steingrím í stað þess að Sjálfstæðisflokkur og Framsókn beri hana.

Ábyrgð íslenska ríkisins á innlánum

Höfundur: Dóra Sif Tynes, hdl.
Flokkur: Efnahagsm, Stjórnmál, Utanríkismál, Viðskipti   Efnisorð: Bretland, EES-samningurinn, Evrópusambandið, Holland, Icesave, innlánstryggingar, „dómstólaleið“

Umræður um ábyrgð íslenska ríkisins vegna Icesave reikninga og samninga við bresk og hollensk stjórnvöld standa nú sem hæst. Ýmsir halda því nú fram að ríkinu beri ekki að ganga til samninga við Breta og Hollendinga heldur fara svokallaða „dómstólaleið“. Það fylgir hins vegar ekki sögunni á hvaða lagagrundvelli eigi að byggja slíka málsókn eða hvort einhver dómstóll teljist yfir höfuð hafa lögsögu í málinu.

Tilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins 94/19/EB um innlánatryggingakerfi (innlánatryggingatilskipunin) er hluti af IX. kafla Samningsins um Evrópska Efnahagssvæðið (EES-samningurinn).  Frá því að tilskipunin varð hluti EES samningsins hefur hún því skuldbundið íslenska ríkið samkvæmt reglum þess samnings. Tilgangur innlánatryggingatilskipunarinnar er að samræma reglur um innlánatryggingar þannig að tryggt verði að sparifjáreigendur njóti sömu lágmarksverndar hvar sem þeir eru staðsettir innan EES. Þá hefur tilskipunin og að markmiði að auka festu í bankakerfinu og vernda hag sparifjáreigenda.Innlánatryggingatilskipunin skuldbindur íslenska ríkið til þess að koma á fót innlánatryggingakerfi sem getur komið til skjalanna um leið og innlán verða ótiltæk. Íslenska ríkið hefur val um á hvaða formi tryggingarkerfinu er komið á fót og hvernig það er fjármagnað en fjárhagsleg geta þess á að vera í samræmi við tryggingaskuldbindingar.

Innlánatryggingatilskipunin var innleidd í íslenskan rétt með lögum um innistæðutryggingar og tryggingakerfi fyrir fjárfesta nr. 98/1999 sem kemur á fót Trygginasjóði innistæðueigenda. Lögin kveða á um að heildareign sjóðsins skuli að lágmarki nema 1% af meðaltali tryggðra innistæðna í viðskiptabönkum og sparisjóðum á næstliðnu ári. Til þess að ná tilskildu lágmarki eru svo í lögunum ákvæði um hvernig lánastofnanir eigi að fjármagna umrætt lágmark eða eftir atvikum ábyrgjast greiðslur til sjóðsins til að lágmarkinu verði náð. Við fall bankanna haustið 2008 má því gera ráð fyrir að heildareign Tryggingarsjóðs innistæðueigenda hafi numið 1% af meðaltali tryggðra innistæðna á árinu 2006 og sjóðurinn því tæplega í stakk búinn til að koma til skjalanna ef innlán yrðu ótiltæk. Heyrst hafa þær röksemdir að það skipti ekki máli að fjárhagur Tryggingasjóðsins hafi verið svo bágborinn sem raun bar vitni, eina skylda ríkisins hafi verið að koma á fót einhvers konar tryggingarkerfi og gildi einu hvort það kerfi hafi verið gjaldfært eður ei.  Orðalag tilskipunarinnar er hins vegar alveg skýrt, innlánatryggingakerfin skulu tryggja innlán allt að um 20 000 evrur að lágmarki. Enginn fyrirvari er um að skylda þessi sé háð því hvort nægilegar eignir séu til staðar hjá viðkomandi tryggingakerfi enda væri lítið hald í ákvæðum tilskipunarinnar ef unnt væri að koma sér hjá skuldbindingum samkvæmt þeim með þessum hætti. Þar sem lög um innistæðutryggingar tryggðu Tryggingarsjóði innistæðueigenda takmarkaðar eignir gat sjóðurinn ekki sinnt hlutverki sínu samkvæmt tilskipuninni síðastliðið haust.  Kemur þá til skoðunar hvort tilskipunin hafi verið innleidd með réttum hætti hvort framkvæmd ríkisins hafi brotið í bága við hana. Báðar þessar aðstæður kunna hins vegar að fela í sér ábyrgð íslenska ríkisins samkvæmt EES rétti, enda hafa bæði EFTA dómstóllinn og Hæstiréttur komist að þeirri niðurstöðu að brot gegn EES samningnum kunni að baka íslenska ríkinu bótaábyrgð.

Við hrun bankanna stóð val ríkisins á milli þess að aðhafast ekkert og hætta á áhlaup á bankana með tilheyrandi áhrifum á innlend greiðslukerfi eða grípa til einhverra ráðstafanna til að tryggja innistæður. Með hinum svonefndu neyðarlögum voru innistæður gerðar að forgangskröfum. Jafnframt gaf ríkisstjórnin út yfirlýsingu þar sem áréttað var að innistæður í innlendum viðskiptabönkum, sparisjóðum og útibúum þeirra hér á landi væru tryggðar að fullu. Tilgreint var að með innistæðum væri átt við allar innistæður almennra sparifjáreigenda og fyrirtækja sem innistæðudeild Tryggingarsjóðs innistæðueigenda næði til en lögum samkvæmt heyrðu innlán í útibúum á EES svæðinu þar undir. Verður því ekki annað séð en að íslenska ríkið hafi í október 2008 tekið á sig skuldbindingar samkvæmt innlánatryggingatilskipuninni.

Því hefur verið fleygt að innlánatryggingatilskipunin eigi ekki við í tilfelli íslenska bankahrunsins þar sem hér hafi verið um allsherjar kerfishrun að ræða. Í ljósi þess að ríkisstjórnin greip til þeirra aðgerða sem að framan er lýst þegar í október á liðnu ári er þó erfitt að láta á þá kenningu reyna nú enda hefur talsverður hluti tryggðra sparifjáreigenda þegar notið réttar síns. Slík afturvirk röksemdafærsla er til þess fallin að brjóta gróflega gegn meginreglu íslenskrar stjórnskipunar og EES samningsins um jafnræði. Þá snýst uppgjör á Icesave reikningum um innistæður í erlendum útibúum eins banka en ekki um bankakerfið í heild þó fjárhæðirnar séu vissulega svimandi. Nú heyrast jafnframt þær raddir að ríkið eigi að hafna því að bera ábyrgð gagnvart afmörkuðum hópi sparifjáreigenda sem kusu að eiga viðskipti við útibú Landsbankans í Lundúnum eða Rotterdam frekar en á Raufarhöfn. Fara eigi með málið fyrir dómstóla.

Talsmenn hinnar svonefndu „dómstólaleiðar“ hafa hins vegar ekki gert frekari grein fyrir því á hvaða lagagrundvelli slík málsókn eigi að byggja eða hvaða dómstóll sé til þess bær að fjalla um ábyrgð íslenska ríkisins að þessu leyti. Menn hafa vísað til þess að viðsemjendur ríkisins, þ.e. hollensk og bresk yfirvöld, eigi bara að velja dómstólinn.  Hér gætir ákveðins misskilnings. Líta verður til þess að dómstólar hvort sem þeir eru innlendir eða alþjóðlegir taka ekki fyrir mál nema að þeir hafi til þess lögsögu. EB-dómstóllinn hefur til dæmis ekki lögsögu gagnvart íslenska ríkinu enda er það ekki aðili að Evrópusambandinu. Með Samningnum um Eftirlitsstofnun og Dómstól var EFTA dómstólnum veitt lögsaga í tilteknum málum er varða samningsaðila EES samningsins. Sú lögsaga nær hins vegar einvörðungu til mála sem höfðuð eru af einstaklingum eða lögaðilum á hendur Eftirlitsstofnun EFTA til ógildingar ákvarðanna þeirrar stofnunar eða mála sem Eftirlitsstofnunin höfðar á hendur samningsaðilum vegna brota gegn EES rétti. EFTA dómstóllinn myndi því ekki heldur hafa lögsögu í málinu nema með atbeina Eftirlitsstofnunar EFTA.

Í öðru lagi er ljóst að innlánatryggingatilskipunin skapar ekki breskum og hollenskum stjórnvöldum réttindi per se heldur viðskiptavinum Landsbankans í Bretlandi og Hollandi. Hin lögfræðilega spurning lýtur á því hvort íslenska ríkinu sé heimilt að hafna því að bera ábyrgð samkvæmt innlánatryggingatilskipuninni gagnvart  tilteknum hópi viðskiptavina Landsbankans. Þegar rætt er um „dómstólaleiðina“ hljóta menn því að eiga við að íslenska ríkið hafni því að greiða breskum og hollenskum sparifjáreigendum út innlán í samræmi við ákvæði innlánatryggingatilskipunarinnar og hvetji þá þess í stað að höfða mál gegn íslenska ríkinu fyrir hérlendum dómstólum eða kvarta til Eftirlitsstofnunar EFTA.  Yfirleitt hefur nú verið litið svo á að rétturinn til að bera mál undir dómstóla séu mannréttindi sem tryggja beri þegnum réttarríkis enda er hann til að mynda verndaður af Mannréttindasáttmála Evrópu. Má jafnvel tala um helgan rétt í þessu sambandi. Það telst þó væntanlega heldur nýstárleg túlkun að ríki, þótt það sé lítið og aumt, beri fyrir sig slíkan rétt til að komast hjá skuldbindingum gagnvart borgurum. Grundvallaratriði málsins eru hins vegar þau að ekki er um milliríkjadeilu á grundvelli þjóðréttarsamnings að ræða heldur samninga um lánakjör sem eru einkaréttarlegs eðlis. Það verður því að gera þá kröfu til jafnt löglærðra manna sem annarra að þessu tvennu sé ekki blandað saman.

Höfundur er fyrrum starfsmaður lagadeildar Eftirlitsstofnunar EFTA og hefur lokið meistaraprófi í Evrópurétti.

E lausnin norræn evrukróna?

Höfundur: Jónas Gunnar Einarsson rithöfundur
Flokkur: Efnahagsm, Stjórnmál   Efnisorð: ESB, evra, evrukróna, króna, norsk króna

Íslenskar krónur kaupir enginn í útlöndum, ótengdar evru.

Danskar krónur kaupa margir víða í útlöndum, tengdar evru og Danir íhuga alvarlegar en um árabil að taka upp evru. Sænskar krónur kaupa margir víða í útlöndum, tengdar evru og Svíar íhuga alvarlegar en um árabil að taka upp evru. 

Norskar krónur kaupa einnig margir í útlöndum, ótengdar evru. Norðmenn hafa tvisvar gengið götuna til viðræðna um aðildarsamning við ESB, í bæði skiptin kosið um aðildarsamning í þjóðaratkvæðagreiðslu og fellt. 

Norðmenn einna langríkastir þjóða hafa eflaust öllum Evrópuþjóðum fremur efni á því enn um sinn að minnsta kosti að leika og stunda „sjálfstæði“ gegnum fokdýra norska krónu. Íslendingar geta ekki lengur leikið það eftir þeim með íslenska krónu.

Norræn evrukróna.

Spurt er: hvernig má taka upp norræna evrukrónu, (ekr, neikr, eisk, neisk)?
Svar: Íslenska krónan yrði þá tengd evru óbeint, í samstarfi við þrjú Norðurlönd og ESB-samstarfið á grundvelli EES-samningsins og samstarfsreynslu Íslands innan ESB til 14 ára.

Lagt er til eftirfarandi:

1) Undirbúningi lokið strax og umsókn send sem allra fyrst um fulla aðild að ESB-samstarfinu svo aðildarviðræður um aðildarsamning hefjist formlega sem fyrst.

 2) Íslensk króna fasttengd danskri, sænskri og norskri krónu og þar með gerð að norrænni evrukrónu, þar til Ísland getur tekið upp evru á grundvelli betri aðildar að ESB.

3) Nýja krónan, fasttengd myntkörfu þriggja Norðurlandaþjóða, verði varin sameiginlega af Íslandi, þremur Norðurlandaþjóðum og Seðlabanka Evrópu, skv. tímabundnum þríhliða samningi, þar til Ísland gengur formlega í ESB og tekur upp sama fyrirkomulag og Danir eða Svíar, með tengingu krónu beint við evru, eða Ísland tekur upp evru eins og Finnar.

4) Gjaldmiðilssamningur Íslands, þriggja Norðurlanda og ESB, komi til endurskoðunar/uppsagnar, ef Ísland hafnar aðild að ESB í þjóðaratkvæðagreiðslu um aðildarsamning, að loknu umsóknar- og viðræðuferli Íslands og ESB.

Raunhæf áætlun og hvað vinnst?

Áætlunin er raunhæf vegna þess hve Ísland er fámennt og þjóðarframleiðsla smá í samanburði. Áhættan er því lítil efnahag stærri nágrannaþjóða og ESB að hlaupa undir bagga bakhjarlar nýkrónu Íslands tvö þrjú ár, ef ljá máls á; og án efa unnt að takmarka áhættuna betur í samningi aðila, með hliðsjón af samningi Íslands við Alþjóða gjaldeyrissjóðinn.

Með fasttengingu krónu við þessar þrjár sterkari myntir, þar sem tvær þeirra stíga dans við evru og sveiflast eins með vikmörkum er skapað nýtt hagrænt umhverfi á Íslandi í betri takt við umheiminn.

Ávinningurinn fyrst ábyrg stefnumörkun Íslands sem umheimurinn tekur mark á, sbr. grein í mbl. (20.feb.09 Qui Vadis, hvert stefnir þú Ísland?) sem slær á óvissu og eykur trú og traust á íslensku efnahagslífi, eyðir gjaldmiðils- og gjaldeyriskreppu, eykur stöðugleika og lánstraust og skapar miklu betri forsendur fyrir nauðsynlegar lagfæringar, leiðréttingar og endurreisn hagkerfis og hagstjórnar, ekki síst til þess að ná fyrr en síðar hagrænum markmiðum ESB.

Um leið skapast skilyrði til þess m.a. að afnema gjaldeyrishöft (e.t.v. þó efri mörk hreyfinga í staðinn í samningi aðila) og eyða þar með óvissu og áhættu vegna peningalegra eigna erlendra aðila í íslenskum krónum, sbr. góða grein í mbl. í gær (24.feb.09 Getum við losnað við höftin?), stórlækka stýrivexti og allt vaxtastig í landinu, afnema verðtryggingu á nýjum skuldabréfalánum útgefin á eðlilegum vaxtakjörum, endurfjármagna lán á eðlilegum vaxtakjörum, lækka verð á innfluttum vörum, stórlækka okkar heimasmíðuðu óðaverðbólgu, afleiðing fremur en orsök, svo fátt eitt sé nefnt.

Hvað tapast?

Ef spurt er hvað tapast, svarar ESB- andstaðan hás: sjálfstæði Íslands og auðlindir þjóðarinnar!

Spurt ósköp einfalt á móti: á það við um ESB-þjóðirnar Dani, Svía, Finna, Breta, Íra, Þjóðverja, Frakka, Hollendinga? Átti það við í ítarlegum umræðum og tveimur þjóðaratkvæðagreiðslum Norðmanna um aðildarsamninga? Svarið við hvortveggja er nei.

ESB-umsókn er lykilatriði!

ESB-umsókn er hvort tveggja: brýn efnahagsnauðsyn og lýðræðiskrafa.

En meðan siglum höll skekktunni stefnuleysi og tökum ekki ábyrgð á framtíðinni í glímunni við nútíðina má heita vonlaust að skapa landi og þjóð traust á alþjóðavettvangi, þar með talið lánstraust og eðlileg viðskiptakjör.

Lykilatriði trúverðugrar stefnu næstu mánuði er ákvörðun um hvort Ísland stefnir á ESB-samstarfið með frændþjóðum, tengingu krónu við evru, lagfæringu brotalama hagkerfis og hagstjórnar, og á evruhagkerfi. Eða hvort stefnir á fortíð, samdrátt og ójafnvægi í krónuhagkerfi. Eða á óvissu og ýmis vandkvæði í dollarahagkerfi, og er þá nær að Ísland líti til annarra Norðurlanda, sbr. erlenda sérfræðinga.

Sem allra fyrst þarf ákvörðun um ESB-umsókn til að eyða hagrænni og pólitískri óvissu, endurreisa traust á framtíð og tækifæri, endurreisa lánstraust, orðspor, koma utanríkisviðskiptum í eðlilegra horf.

Karp umsókn/ekki umsókn er um það bil að falla á tíma.