Þínar fréttir, þín skoðun

Hvernig geta arkitektar lagt sitt af mörkum til að leysa vandamál framtíðarinnar?

Höfundur: Arna Mathiesen - Arkitekt
Flokkur: Borgarskipulag, Efnahagsmál, Húsnæðismál, Sveitarstjórnarmál, Umhverfismál  

Þetta var viðfangsefni alþjóðlegrar samkeppni í Osló á dögunum. Boðskapur verðlaunatillögunar var: “Áður en byggingar eru hannaðar þyrfti að hanna ferli stjórn- og efnahagsmála. Arkitektinn verður þá hönnuður ferlis sem megnar að móta umhverfi sem getur leyst vandamál sem þjóðfélagið stendur frammi fyrir”. Það er næsta víst að annar höfundur tillögunnar, hin hálfíslenska, Gíslunn Hálfdánardóttir, hafi verið undir áhrifum af umhverfismótun Reykjavíkur síðustu árin: „Skipulagi auðnarinnar“ eins og það hefur verið kallað.

En hvaða forsendur hefur hönnuður, arkitekt eða skipulagsfræðingur, sem er vanur að fylgja eftir flóknu ferli mannvirkjagerðar, til að hanna ný stjórn- og efnahagskerfi? Samkeppnin, flækjustigið og skriffinnskan hefur aukist svo gífurlega að arkitektunum gefst varla einu sinni færi á að stunda fagið af nokkrum metnaði. Siðferðilega klemman er þó verst. Stjórn- og hagkerfið gera að verkum að arkitektarnir eyða mestri orku í að miðla málum milli aðila sem koma að hinu byggða umhverfi á mismunandi hátt og hafa gjörólíkar þarfir og markmið:

1. Fyrstan má telja fjárfestinn sem hefur að höfuðmarkmiði að græða peninga. Það er ekki loku fyrir það skotið að hann vilji bæta umhverfið, þótt það virðist sjaldgæft: það er nefnilega hægt að græða meiri pening ef umhverfismál þvælast ekki fyrir. Stundum á ekki einu sinni að byggja, heldur bara láta teikningar fylgja með lóðinni til að hækka verðið.
2. Arkitektinn vinnur líka fyrir hið opinbera. Hann gætir þess að verkið lúti gildandi reglum og skipulagi samkvæmt lögum.
3. Síðast en ekki síst vinnur arkitektinn fyrir fólkið sem á eftir að nota bygginguna/umhverfið, þótt viðkomandi séu yfirleitt ekki inni í myndinni ennþá, og því ógerningur að heilsa uppá þau.

Kysi arkitektinn að vinna einungis fyrir (oft ímyndaða) íbúa/notendur/vegfarendur, myndi hann missa verkefnið og/eða leyfið til að leggja fram teikningar. Og verkið yrði boðið samvinnuþýðari arkitekti. Það ríkir almennt sambandsleysi milli arkitekts og þeirra sem eiga eftir að búa við umhverfið sem er á teikniborðinu. Og stjórnvöld sem meta eiga gæði verksins og samþykkja það eru allt of langt frá grasrótinni. Ófullkomin lagarammi fyrir byggingalist og skipulag hyglir stórverkefnum stórfyrirtækja en íþyngir  framtaki einstaklinga sem vilja bæta eða breyta heima við eða á sameigninni í nánasta nágrenni.

Ósamhljómur markmiða skapar einstaklega falskan tón við gerð íbúðarhúsa.  Húsaskjól er frumþörf og íbúðarhúsnæði þekur stærra landrými en önnur húsagerð í borg. Flestir verja stærstum hluta launa sinna í híbýli sín og verja mestum tíma sínum á heimilinu. Þessi mikilvægi staður, heimilið og umhverfi þess, er orðinn vígvöllur þar sem arkitektinn miðlar málum milli hagsmuna fjárfesta og íbúa framtíðarinnar. Fjárfestarnir sem lokkuðu fólk með frábæru útsýni og töldu því trú um að það myndi sjálft græða pening á óráðsíunni, unnu orrustuna fyrir hrunið. Eftir sitja íbúar á kafi í skuldum inni í undarlega stórum bíl með alltof mörg mislæg gatnamót og slaufur heim í óklárað hús með risagrillpalli. Gróðapungarnir eru að því er virðist á bak og burt, hér er ekki eftir fleiri fórnarlömbum að slægjast…eða hafa þeir sig bara dregið sig í hlé til að undirbúa næstu atlögu?

En er ekki bara Reykjavík alveg þokkaleg, peningaöflin voru þó ekki alltaf jafn agaleg? Vandamálið er að fyrirmyndarumhverfi er undir þrýstingi markaðarins löngu eftir að hönnuðurinn hefur sagt sitt. Með neikvæðum afleiðingum: Sjarminn hverfur, verð á húsnæði hækkar, ekki verður búandi í nágrenninu fyrir fylliríi að næturlagi: þetta má kalla uppavæðingu (gentrification). Þegar umhverfi sem þrátt fyrir allt heppnast endar svona, hvernig er þá hægt ætla að arkitektar geti breytt nokkru til hins betra? Augljós leið fagsins til að lifa við ástandið er að einblína á útlit frekar en innihald; byggingar sem skúlptúr fremur en sambýlisformin og rýmin milli húsanna sem móta samspil fólks. Þetta kippir stoðunum undan félagslegri og pólitískri þýðingu arkitektúrs og skipulags.

Það væri draumur ef arkitektinn gæti verið hinn góði leiðsögumaður sem leiddi markaðsöflin á hina hófsömu braut. Þannig vilja margir (kjánalegir?) arkitektar gjarnan líta á málið. Umhverfið sem var byggt upp í Reykjavík  fyrir hrun ber þess þó vitni að fag mátti sín lítils þegar fjármagnsöflin voru annars vegar.

Ef manngert umhverfi í Reykjavík endurspeglar slæmt stjórn- og efnahagskerfi má spyrja hvort betri arkitektúr og skipulag gæti stuðlað að betra og réttlátara samfélagi. Hverjir þekkja betur ferlin sem að mannvirkjagerð lúta, og hafa meiri tíma til að vinna að breytingu á þeim en íslenskir arkitektar? Jarðvegur fyrir félagslegar breytingar er til staðar: Meðvitaðir borgarar sem þyrstir eftir lausnum, duglegir sérfræðingar á ýmsum sviðum sem snerta umhverfið og smátt þjóðfélag þar sem auðvelt er að koma skilaboðum á framfæri.

Sveigjanleiki arkitektanna var veikleiki fyrir hrun, en gæti orðið styrkur inn í framtíðina. Arkitektar eru þarfari til annarra verka en skriffinnsku og þess að teikna hallir sem varpa bjarma á auðmenn. Arkitektar hafa þjálfun í að samhæfa mörg fög sem koma að mótun umhverfisins; rafmagn, efnistök, brunavarnir, burðarþol osfrv. Því væri hægt að ætla að þeir gætu verið til þess fallnir að gegna lykilhlutverki í uppbyggingu nýs samfélags þar sem enn fleiri fög verða að koma að borðinu og samhæfast.

Greining raunverulegra þarfa og hvernig þeim sé best fullnægt miðað við íslenskar auðlindir og landshætti með reglum sem hefta fjárplógsstarfsemi í framtíðinni, gætu reynst áhrifameiri en hefðbundin hönnun.

Félag sjálfstætt starfandi arkitekta hefur áhyggjur af að ungir arkitektar flýi land. Hræðsla og óðagot framkallar dagdrauma um útlenskt fjármagn sem geti haldið geiranum uppi. Erlent peningavald sem engar taugar hefur til landans hefur önnur markmið en þeir sem búa á Íslandi. Arkitektar sem sýnist þetta fýsilegur kostur, ættu að huga að útferð sjálfir. Þá kæmust arkitektar með hugsjónir að. Með hugmyndir um hvernig ofurfjárfestingunni verði breytt þannig að hún geti orðið nothæf, og hugmyndir um nýja tegund arkitektúrs úr íslenskum hráefnum, sem tekur mið af  íslenskri orku, fyrir raunverulegar þarfir í nánu sambandi við íslenska atvinnusköpun og matvælaframleiðslu. Í jarðsambandi og milliliðalausri samvinnu við fólkið.

Ekki er hlaupið í launuð hlutverk fyrir arkitekta, en ef viljinn er fyrir hendi og ljóst er hvað fagið hefur uppá að bjóða, gæti áætlun um að breyta kerfinu, innan frá eða utan, orðið markvissari. Hér er vísir að lista:

Í KERFINU:

• Ráðgjöf fyrir hið opinbera varðandi löggjöf sem minnkar völd peningaaflanna í manngerðu umhverfi
• Að fara útí pólitík þar sem sérþekking getur nýst við uppbyggingu sjálfbærs samfélags
• Vinna fyrir sveitarfélög sem embættismenn eða við skipulagsgerð
• Vinna við menntun nýrra arkitekta
• Vinna við rannsóknarstofnanir sem sýnir fram á veikleika kerfisins með tillögur til úrlausnar.
• Vinna fyrir samtök eða hið opinbera að verndun þess sem gott er í hinu byggða umhverfi (hús og staðarvernd
• Vinna fyrir gallerí/safn við stjórn sýninga
• Hönnun fyrir opinberar framkvæmdir, sem ekki ríkir ágreiningur um markmið: skólar, torg osfrv.
• Vinna í öðrum atvinnugreinum sem geta nýtt sér sérþekkingu arkitektsins
• Vinna við verkefni þar sem samskiptin eru milliliðalaus, viðskiptavinurinn og notandinn er sama manneskjan (einbýli eða íbúðarhús með tiltölulega fáum íbúum).

UTAN KERFISINS:

• Sérþekking um lagaramma nýtt til aðstoðar við nágrannamótmæli þegar annarleg öfl eru á kreiki
• Skrif krítíska, hvetjandi og/eða fræðandi greinar í fjölmiðla fyrir almenning og/eða ráðamenn
• Smábreytingar á húsum og umhverfi sem ekki krefjast samþykktar yfirvalda.
• Að verða andófslistamaður
• Aktívismi
• Þróun verkefna sem virka gegn uppavæðingu
• Búferlaflutningar í afskekktan fjörð þar sem sem arkitektinn getur byggt upp draumalíf sjálfs sín, gerst góð fyrirmynd og hjálpað nágrönnum sínum
• Að gerast trúður og gera grín að öllu saman

Sérfræðingar á öðrum sviðum og aðrir sem væru til í að setjast að vinnuborðinu með arkitektum sem vilja breytingar á kefinu/ umhverfinu eru hvattir til að hafa samband við Arkitektafélagið.

Heimildir:

JaapJan Berg, Houses in Transformation; Interventions in European Gentrific

Robert Gutman, Architectural Practice: A Critical View, (Princeton Architectural Press, 1988).

Hjálmar Sveinsson, Skipulag Auðnarinnar, Tímarit Máls og Menningar, (Reykjavík, Janúar 2010)

http://oslotriennale.no/?nid=1046

Fréttablaðið,September 16th 2010,p. 6.

Till, Jeremy, Architecture Depends (The MIT Press 2009)

Landspítali eða Háskólasjúkrahús?

Höfundur: Örn Þór Halldórsson, - arkitekt faí,
Flokkur: Borgarskipulag, Heilbrigðismál  

Nú er lokið forvali á þeim hönnunarhópum sem munu taka að sér að gera tillögur að stækkun Landspítala-Háskólasjúkrahúss við Hringbraut.

Verkefnið, sem á sér langa forsögu byggir á þeim hugmyndum að öll starfssemi Landspítalans verði sameinuð á einum stað við Hringbraut. Borgarspítalinn verði hinsvegar lagður niður, jafnvel rifinn, og lóðin seld.

Töluvert hefur verið rætt og ritað um þessa fyrirhuguðu framkvæmd og sitt sýnist hverjum. Ýmist fordæma menn þessa ákvörðun eða hefja hana upp til skýjana.

Fyrir u.þ.b. 10 árum var gerð ítarleg úttekt á húsnæðisþörf Landspítalans. Að verkinu kom danska ráðgjafafyrirtækið Ementor, sem skilaði í kjölfarið umfangsmikilli skýrslu, sem kölluð hefur verið Ementor-skýrslan. Meginniðurstaða þeirrar vinnu var sú, að stækkun Borgarspítalans væri vænlegasti kosturinn, hvort sem um væri að ræða sameinuð sjúkrahús, eða þau áfram rekin á báðum stöðum, við Hringbraut og í Fossvogi. Sjálfsagt væri að nota mikið af húsnæðinu við Hringbraut áfram, og þar sem svo stutt væri á milli þessara tveggja staða væri hægt að líta á þessar tvær lóðir sem eina. Að vísu þyrfti fleiri nýbyggingar í Fossvoginum, en Borgarspítalinn var hinsvegar talinn henta mun betur til viðbyggingar en hinn ósamstæði húsakostur Landspítalans við Hringbraut. Fjarlægðin frá Háskóla Íslands var ekki talin skipta máli.

Í skýrslunni var lagt til, að byrjað yrði á sameiningu hinna s.k. sómatísku bráðadeilda í Fossvogi, auk þjónustudeilda. Í kjölfarið var sænsku ráðgjafafyrirtæki, White-arkitektum falið að gera úttekt á möguleikum þessara tveggja lóða, auk lóðarinnar við Vífilsstaði, sem á þeim tíma kom einnig sterklega til greina.

Ljóst er, að sú niðurstaða nefndar þáverandi heilbrigðisráðherra, að Landspítalinn verði sameinaður á einni lóð við Hringbraut, var því ekki að öllu leyti í samræmi við ráðgjöf þeirra sérfræðinga, sem að málinu komu. Vísað var í, að Borgarskipulag hafi eindregið hvatt til staðsetningar við Hringbraut, m.t.t. þéttingar miðbæjarins, þó ekki finnist neinar faglegar skýrslur eða úttektir, sem gætu legið til grundvallar því áliti. Reyndar orkar það tvímælis, þar sem löngu var ljóst að mikið misvægi væri milli fjölda íbúða og fjölda starfa í vestari hluta borgarinnar og nauðsyn bæri til að nota öll tækifæri til að fjölga íbúðum í vesturhlutanum og flytja störf í austurborgina til þess að jafna misvægið og draga þannig markvist úr óþörfum akstri á mili borgarhluta.

Nálægðin við Háskóla Íslands virðist hinsvegar hafa vegið þyngst. Tengist það hugmyndum um hið svokallaða “þekkingarþorp” í Vatnsmýrinni, þar sem návígi þekkingargreina, helst í göngufæri, skapi ný tækifæri.

Önnur meginrök snéru að hagkvæmni. Var það m.a. byggt á úttekt VSÓ frá 2002, þar sem bornir voru saman helstu kostnaðarliðir, auk söluverðmætis einstakra lóða. Sú skýrsla virðist hinsvegar ekki hafa tekið á öðrum samfélagslegum kostnaði, s.s. vegna samgöngumannvirkja. En líklega þarf að ráðast í viðamiklar framkvæmdir, m.a. með stokkalausnum og nýjum göngum undir Öskjuhlíð, ef ekki á að skapast viðvarandi umferðaröngþveiti við Miklubraut og Bústaðaveg, sem nú eru fullnýttar á álagstímum. Engar umferðaspár eru aðgengilegar vegna staðarvalsins, en vísað í áherslur á notkun almenningssamgangna og reiðhjóla, auk breytinga á vaktafyrirkomulagi.

Einnig hefur reynst erfitt að finna upplýsingar um hagkvæmni þess að nýta áfram svo stóran hluta hins lágreista og ósamstæða húsakosts Hringbrautar. En velþekkt er sú staðreynd, að kostnaður vegna endurbóta og breytinga á eldra húsnæði á það til að rjúka upp úr öllu valdi, oft langt framúr nýbyggingarkostnaði. Þeir 9-11 miljarðar, sem nú er ætlaðar í endurbætur gætu því margfaldast. Því þarf að bera saman kosti þess að móta nýtt og hagkvæmt hús utan um þá sömu starfsemi.

Flestum er það ljóst að lóðin við Hringbraut er á viðkvæmum stað, nálægt elsta hluta borgarinnar. Þær áætlanir, að byggja meginkjarna sjúkrahússins í miðju göturými gömlu Hringbrautar, eru því ekki líklegar til vinsælda, enda nokkuð almenn samstaða um að vernda hana, í samræmi við þróunaráætlun miðborgar frá 2000. Gatan á rætur sínar í einu elsta skipulagi Reykjavíkur og er aðalbygging Háskóla Íslands m.a. staðsett í m.t.t. hennar. Gamla Hringbrautin þjónar einnig enn sínu hlutverki sem safngata og tengibraut fyrir miðbæinn og hverfin í kring og mun mikilvægi hennar aukast í framtíðinni. Það yrði því mikill skaði ef umferð um hana yrði hindruð eins og áætlanir eru uppi um.

Þeir arkitektar sem taka að sér að hanna nýjan spítala í þessu umhverfi munu því takast á við flókið og krefjandi verkefni. Það gerir málið enn flóknara að meginhluti bílastæða skuli verða ofanjarðar, ólíkt fyrri yfirlýsingum. Yfirbragð þessa verðmæta byggingarlands í 101 Reykjavík gæti því fljótlega farið að minna á Korputorg, ef ekki er haldið rétt á spöðunum.

Eru aðrir kostir í stöðunni?

Eins og áður hefur verið bent á, var í upphafi lagt til að framtíðaruppbygging yrði í Fossvoginum. Hluti starfseminnar gæti þó áfram verið við Hringbraut. Fjölmargar greinar hafa verið birtar um málið, bæði í Læknablaðinu og almennum fjölmiðlum. Fyrir nokkru birtist grein í Morgunblaðinu eftir Ingólf Þórisson framkvæmdastjóra eignasviðs Landspítalans og Jóhannes M. Gunnarsson, læknisfræðilegan verkefnisstjóra uppbyggingarinnar, þar sem m.a. var farið yfir forsendur staðarvalsins og ítrekað að ákvörðun hafi verið fyrir löngu tekin “af þar til bærum aðilum”, og væntanlega vísað í staðarvalsnefnd þáverandi heilbrigðisráðherra, sem annar greinarhöfunda átti sæti í.

Við lestur greinarinnar vekur það athygli, að því er haldið fram að lóðin í Fossvogi sé úr myndinni, m.a. vegna erfiðra tenginga við stofnbrautir. Í raun virðist þessu öfugt farið, því nálægðin við allar meginæðar höfuðborgarinnar og þungamiðju útkalla sjúkrabíla er mjög áberandi, ólíkt Hringbrautinni (sjá skýringarmynd hér fyrir neðan) . Einnig er því haldið fram að lóðin rúmi ekki sameinaðan spítala, enda nýverið minnkuð og hluta hennar úthlutað til annarra nota. Við nánari skoðun kemur hinsvegar í ljós að öll framtíðaruppbygging Landspítalans gæti rúmast þar og vel það. Með smávægilegri útsjónarsemi væri jafnvel hægt að skapa þar svæði fyrir 30.000 m2 “þekkingarmiðstöð” háskólanna, auk íbúða fyrir námsmenn, starfsfólk, eða jafnvel sjúklingahótel. Í fyrstu áföngum væri hægt að koma öllum bílastæðum fyrir ofanjarðar, en byggja síðan yfir fleiri stæði síðar, verði þess þörf.

Lóðin við Fossvog er á margan hátt tilvalin til slíks stórhýsis, enda verður byggingin ekki yfirþyrmandi í umhverfi sínu, þökk sé landhallanum og stærðarhlutföllum aðliggjandi byggðar til vesturs. Staðsetning gamla Borgarspítalans og hönnun hans er því engin tilviljun, og því mikill skaði ef hann þarf að víkja.

Meðfylgjandi tillögur sýna hvernig áframhaldandi uppbygging á lóðinni gæti litið út. Áfangaskiptingin er hugsuð m.t.t. núverandi bráðadeilda. Svipaðar tillögur hafa áður birst, en nýbreytnin felst m.a. í þvi að gert er ráð fyrir álmum til suðurs, auk “þekkingarmiðstöðvar” við Bústaðaveg og íbúða á austurhluta lóðarinnar. Aðkoma bráðabíla yrði um ný gatnamót austar á Bústaðavegi, svo ekki þarf lengur að aka um íbúðagötur. Dagheimilið, sem stendur í þessu vegstæði í dag yrði fært neðar í skógivaxin dalinn, fjær umferðinni.

Tilgangur þessara tillagna er að sýna einn að þeim fjölmörgu möguleikum, sem enn felast í uppbyggingu á lóðinni við Fossvog. Eftir stendur fjarlægðin frá Háskóla Íslands, sem sumum er þyrnir í augum en öðrum ekki. Hvort áframhaldandi rekstur sjúkrahúss í Fossvoginum muni valda “stórskaða á faglegu starfi” skal því ósagt látið.

Í þessari grein eru aðrir möguleikar ekki skoðaðir sérstaklega. Hvorki Vífilsstaðir né Keldur. Færð hafa verið ýmis góð rök fyrir þeim kostum og sjálfsagt að halda þeim enn opnum. Hægt væri að líta á þessar hugleiðingar sem einn leik í stöðunni og fylgja þannig ráðum Ementor. Reka spítalana áfram á báðum stöðum, en haga starfseminni þannig að samlegðaráhrifin yrðu sem mest. Sú lausn kæmi til móts við þau sjónarmið sem benda á þá áhættu sem er í því fólgin að byggja aðeins upp einn spítala á höfuðborgarsvæðinu.

Þegar betur árar og framtíð flugvallarins orðin ljós, væri hægt skoða hlutina upp á nýtt.

Höfundur greinarinnar er stundarkennari í arkitektúr við LHÍ og fyrrum verkefnastjóri skipulagsmála Vatnsmýrar hjá Skipulagssviði Reykjavíkurborgar.

Kvennasagan og hornhúsið við Austurvöll

Höfundur: Haukur Arnþórsson
Flokkur: Borgarskipulag, Húsvernd, Saga   Efnisorð: Húsvernd, Ingólftorg, Kvennaskólinn, miðbærinn, Nasa, Sjálfstæðishúsið, skipulag

Á götuhorni Vallarstrætis og Thorvaldsensstrætis við Austurvöll er samsett húsbygging, sem almenningur af yngri kynslóðinni kennir við skemmtistaðinn NASA og af eldri kynslóðinni við Sjálfstæðisflokkinn og kallar Sjálfstæðishúsið. Á bláhorninu er pastelgræn timburbygging sem í hógværð sinni segir svolítið eldri sögu. Þegar litið er til menningarsögulegs gildis hinna samsettu húsa á horninu er kannski ástæða til þess að draga fram sögu þessa hús og gildi þess fyrir kvennasögu Íslands.

Það var byggt sumarið 1878 og tekið í notkun um haustið sem skólahús fyrir Kvennaskólann í Reykjavík, 14×22 álnir að flatarmáli, tvær hæðir og kjallari. Það hét að Austurvelli 6 og Þóra Melsteð skólastjóri og eiginmaður hennar, Páll Melsteð, menntaskólakennari áttu húsið og bjuggu í því. Þau stofnuðu Kvennaskólann í Reykjavík í minna timburhúsi haustið 1874 á sama stað og byggðu einfaldlega stærra hús á sömu lóðinni fyrir heimili sitt, en einkum þó fyrir starfsemi skólans, fyrir fimmta starfsár hans.

Þessi skóli var fyrirmynd Kvennaskólanna á Norðurlandi, á Blönduósi (stofnaður 1883 þegar Skagfirðingar og Húnvetningar sameinuðu Kvennaskóla sína) og Syðra-Laugalandi í Eyjafirði (stofnaður 1877) og náði meiri þroska en þeir og þróaðist á fyrstu áratugum sínum í fjögurra ára skóla.

Hugmyndirnar sem lágu að baki stofnunar Kvennaskólanna voru einkum menntun og þroski kvenna og áhersla þeirra á þá hlið málanna var ávallt mikið meiri en húsmæðraskólanna, sem komu til sögunnar 20-30 árum síðar. Margra alda draumur íslenskra kvenna um menntun rættist í fyrsta skipti á þessu götuhorni, í húsunum sem Páll og Þóra áttu.

Saga upphafs menntunar kvenna á Íslandi var ekki auðveld, ekki bara vegna skilningsleysis á gagnsemi hennar, heldur einnig vegna bágs fjárhags þjóðarinnar. Söfnunin fyrir Kvennaskóla Reykjavíkur fór m.a. fram í Danmörku. Nöfn nokkurra einstaklinga tengjast málinu, auk áður nefndra hjóna, til dæmis nafn Kristjönu Gunnarsdóttur, ekkju Péturs Hafsteins amtmanns á Möðruvöllum og móður Hannesar Hafstein, en hún var lengi í skólastjórn Kvennaskólans í Reykjavík, en kom víðar við. Hún var prestsdóttir frá Laufási við Eyjafjörð og systir Tryggva Gunnarssonar bankastjóra, Eggerts og séra Gunnars á Hálsi í Fnjóskadal. Hún átti timburhús að Syðra-Laugalandi í Eyjafirði, sem hún hafði dregið á staurum á ís frá Skjaldarvík árið áður, en haustið 1877 hóf kvennaskóli starfsemi þar, rekinn af Eggerti bróður hennar (hann var alþingismaður Eyfirðinga og forstöðumaður Gránufélagsins), en hann lét jafnframt stækka skólahúsið verulega tvisvar og forstöðukona var Valgerður Þorsteinsdóttir, sem þá var nýorðin ekkja eftir séra Gunnar bróður þeirra.

Um stöðu menntunar kvenna má lesa í riti Boga Th. Melsteð, „Um menningarskóla eða um „lærða skólann“ í Reykjavík og samband hinna lægri skóla við hann“,14 árum eftir stofnun Kvennaskólans í Reykjavík eða 1888. Þar segir: „Allt það fje, sem varið er árlega til þess að mennta íslenzka kvenfólkið, er töluvert minna en helmingurinn af þeim ölmusum, sem útbýtt er árlega meðal lærisveinanna í lærða skólanum einum …“

Skuld okkar samtíma við þá sem breyttu þessu öllu er tvímælalaust mikil.
Kvennaskólahúsið við Austurvöll er fallegt og stílhreint hús sem full ástæða er til þess að varðveita og reka þannig að það styrki og minni á baráttusögu kvenna á Íslandi.

Fyrir skipulagsráði Reykjavíkurborgar liggur núna tillaga um að rífa seinni tíma viðbyggingu við þetta hús, sem er óttaleg stílleysa og sýnir virðingarleysi fyrri kynslóða fyrir íslensku timburhúsunum og fyrir menningarsögu þessa tiltekna hús. Þessa tillögu er rétt að styðja, enda gengur hún út frá því að Kvennaskólahúsið sjálft verði varðveitt, eitt og sér.

Fyrir einhvern misskilning hafa nokkrir tónlistarmenn sameinast um að standa í vegi fyrir þessum skipulagstillögum og vísa til menningarsögulegs hlutverk þess húss sem í einu lagi var kallað Sjálfstæðishúsið í marga áratugi og hýsti stærsta stjórnmálaflokk landsins, en ekki vegna tengingar hússins við stjórnmálin, heldur vegna þess að salurinn í Sjálfstæðishúsinu var um langt árabil vinsæll fyrir dansleiki og tónlistarviðburði og núna síðast undir nafni NASA. Það er raunar hluti af nefndri skipulagstillögu að salur þessi verði varðveittur í kjallara húss sem rísa á fyrir vestan götuhornið.

En – kvennahreyfingin á Íslandi gæti fagnað fram komnum skipulagstillögum og gert kröfu til þess að húsið á horninu verði gert upp í upprunalegri mynd og komið í hendur kvenna, þannig að það verði lifandi miðstöð fyrir réttindabaráttu þeirra.