Þínar fréttir, þín skoðun

Ný samvinnuhreyfing: Leið úr ánauð

Höfundur: Jón Karl Stefánsson - Framkvæmdarstjóri
Flokkur: Atvinnumál, Efnahagsmál, Rekstur, Samfélagið, Viðskipti  

Samfélagið sem við búum í og hagkerfið sem við notum til að deila gæðum þess er stéttskipt, bæði hvað varðar áhrifasvið ákvarðana og það hvernig afrakstri framleiðslunnar er skipt. Þetta er augljóst í öllum hefðbundum fyrirtækjum, bæði þeim sem eru í einkaeign og þeirra sem eru í eigu hins opinbera. Það stjórnarfyrirkomulag sem við erum alin upp við og þekkjum best er stigveldisstjórn þar sem skipanir fara einungis í eina átt; frá „yfirmönnum“ til „undirmanna“. Því neðar sem hver og einn er staðsettur í þessum pýramída, þeim minna vægi hafa hagsmunir, vilji og ákvarðanir hans eða hennar. Undirmönnum ber skylda að hlýða skipunum yfirmanna sinna, ekki öfugt.

Útfærslan er mismunandi eftir því hvort fyrirtæki eru einkarekin eða í eigu hins opinbera, en niðurstaðan er hin sama. Í einkafyrirtækjum eru fjármagnseigendurnir sjálfir á toppnum í öllum nema algjörum undantekningartilvikum. Þeir hafa þá stöðu að þurfa ekki að taka við skipunum og geta tekið stærri ákvarðanir og mótað stefnu, markmið o.s.frv. Um leið njóta þessir sömu einstaklingar efnahagslegra yfirburða með því að hafa einkarétt á ráðstöfun hagnaðar auk þess að hafa möguleika á því að ákveða laun sín eða þóknun sjálf eða sjálfir. Undantekningar á frelsi eigendanna til að ákveða þessi atriði eftir eigin höfði eru einkum tengdar því hvort þær stangist á við opinber lög en einnig geta fjármagnseigendurnir lent í vandræðum ef undirmenn þeirra geta náð samstöðu til að neita að veita þeim vinnuafl sitt og knýja þá til að samþykkja einhverjar tillögur.

Ágreiningur fjármagnseigenda við hið opinbera er hinsvegar ekki endilega svo alvarlegur, enda tryggja landslög og stjórnarskrár ríkja, til dæmis Íslands, vald fjármagnseigenda. Einkarétturinn er friðhelgur samkvæmt stjórnarskrá og ríkið getur beitt löggæslu til að verja fjármagnseigendur ef svo stendur á. Þar sem þetta fyrirkomulag er á margan hátt grundvöllurinn fyrir stjórnun alls samfélagsins, ná umsvif fjármagnseigenda langt út fyrir fyrirtækið, eða fyrirtækin sem þeir eiga. Þeir geta, eins og undirmenn, bundist samtökum og unnið með öðrum fjármagnseigendum til að ná fram sameiginlegum markmiðum og sigrast á sameiginlegum hindrunum. Þetta er einmitt tilgangur félaga eins og Samtaka atvinnulífsins, Vinnuveitendasambandsins o.fl. Fjármagnseigendur hafa auk þess yfirburðastöðu miðað við eignalaust fólk til að hafa áhrif á þróun stjórnmála í samfélaginu. Hægt er að fjármagna þá stjórnmálamenn eða flokka sem hafa stefnu sem hentar hagsmunum þeirra, notað hluta af rástöfunartekjum fyrirtækisins til að koma sínum sjónarmiðum á framfæri í gegnum fjórða valdið og kaupa mikilvægar samfélagsstofnanir.

Það sem vegur þyngst er að auðvaldið og ríkisvaldið eru ekki þeir andstæðingar sem oft er látið af; þvert á móti. Ríkisvaldið, sem við fengum í arf frá Danmörku, varð til út frá tilraunum fjármagnseigenda, aðalsins og kirkjunnar til að koma sér saman um leikreglur um hvað ætti að gera ef hagsmunaárekstrar yrðu á milli einhverra úr þessum hópum. Konur og eignarlausir karlmenn fengu hvorki að taka þátt í að móta lagaumhvefi ríkisins né heldur að kjósa lengst framan að. Skipulag ríkisins var því hannað af eignafólki, aðli og klerkum eftir hagsmunum þeirra sjálfra og þær stofnanir sem ríkisvaldið tók að sér voru þessu marki brenndar. Þetta á við um allar opinberar stofnanir, hvort sem það er almenna skólakerfið, lögregluna o.s.frv. Þegar eignalaust fólk fékk loks atkvæðisrétt voru grunnstoðir ríkisins þegar komnar upp, í þágu auðvalds, kirkju og aðals.

Grunnskipulag ríkisstofnanna er samskonar hvar sem litið er. Ákvörðunartaka er þar eins lagskipt og í einkafyrirtækum, undirmönnum ber að hlýða yfirmönnum og sætta sig við lægri sneið af kökunni en yfirmenn. Fyrir venjulega starfsmenn eru ríkisfyrirtæki nánast nákvæmlega eins og einkafyrirtæki. Starfsmenn í lægstu þrepum stigveldisins eru þar jafn valdalitlir, hafa jafn ítil áhrif á skiptingu sameiginlegra gæða og á stefnumótun eins og sambærilegir starfsmenn einkafyrirtækja. Miðað við samofna sögu ríkis og auðvalds þyrfti enginn að undrast þetta.

Staða fólks í þessu þrepaskipta kerfi er ákveðin og lögbundin. Það er í mörgum tilfellum refsivert að óhlýðnast fyrirmælum yfirboðara og það eru ríkisstofnanir sem sjá um að handsama og dæma hina seku. En það eru ekki einungis fastmótuð lög sem tryggja að þetta kúgandi fyrirkomulag helst í sessi. Það hefur verið meitlað í vitund okkar sem eðlilegt á svo árangursríkan máta að það þarf ekki að beita þvingunum til að viðhalda því nema í undantekningartilvikum. Við lærum frá barnæsku þau hegðunarmynstur sem þarf til að halda grunngerð stigveldisins. Börn eiga að hlýða kennurum sínum, breyta um hegðun þegar bjalla glymur og gera hluti gegn eigin vilja. Við eigum að hlýða einkennisklæddum, sætta okkur við heimskulegar ákvarðanir og fyrst og fremst að halda okkur frá því að taka þátt í mótun samfélagsins. Þetta lærum við á vinnustaðnum og í samskiptum við hið opinbera. Okkar hlutverk er að vinna og neyta; hlýðni kunnum við. Þetta höfum við lært svo rækilega að þegar í harðbakkan slær og kreppa skellur á dettur fæstum okkar annað í hug en að mótmæla og biðla til yfirvaldsins. Við kvörtum til alþingis og viljum önnur andlit í sömu stöður. Að breyta um strúktúr eða taka málin í grundvallaratriðum í eigin hendur er ekki það fyrsta sem lagt er í. Við mótmælum kónginum og setjum nýjan í hans stað þó að við vitum það, innst inni, að grundvallarstrúktúrinn í þessu stéttskipta, stigveldisstýrða auðvaldssamfélagi, stendur eftir sem fyrr.

Áhrifin af því að skipta um flokka eða fólk á þingi getur í besta falli leitt til smávægilegra fegurðaraðgerða á sjúkri samfélagsgerð. Til að skapa mannúðlegt samfélag þarf meira til. Það krefst smíði nýrrar samfélagsgerðar og, það sem er allra mikilvægast, það krefst breytinga á því hvernig við hugsum.

Enginn vill láta kúga sig, firra sig lífsverki sínu og tilveru eða vinna til að þjóna hagsmunum annarra á meðan eigin hagsmunir sitja á hakanum. Líf undir slíkum kringumstæðum er líf þrælsins. Af því leiðir að réttlátt samfélag er samansett á þannig máta að hver og einn getur haft áhrif á sitt nánasta umhverfi að svo miklu leiti sem ákvörðunin hefur áhrif á viðkomandi og að hver og einn getur valið sjálf eða sjálfur hvað vinnuaflið er notað í. Réttlátt samfélag er samfélag frjálsra jafningja.

Hér má skjóta inn í að hugtakið jöfnuður misskilja margir á þann hátt að það tákni að allir séu eins og að valdi sé beitt til að tryggja að svo verði. Því skal árétt að þegar sagt er að jöfnuður ríki meðal fólks í þessu samhengi táknar það að hver og einn hefur jafnan atkvæðisrétt í ákvörðunartöku og hver annar. Tvær manneskjur þurfa ekki að hafa sömu áhugamál, sama útlit, sömu hæfileika eða drauma til að vera jafningjar.

Hversvegna róttæk samvinnufélög?

Að mynda róttæka, byltingasinnað samvinnu- og sameignarfélag er liður í að koma á fót réttlátara samfélagi. Kannski dettur einhverjum í hug kaupfélögin og Samband samvinnufélaga (sambandið) í hug þegar minnst er á slík félög. En þó margt ágætt megi segja um þau, var sambandið hvorki byltingarafl né róttækt. Kaupfélögin, eins og þau voru á Íslandi, héldu eftir sama kúgunarstrúktúr og ríkir annarsstaðar í samfélaginu. Þau voru með stigveldisformgerð, launa- og valdamisræmi og þeim var stórkoslega miðstýrt. Slík stofnun er ekki það sem við þurfum. Við þurfum félög sem er stýrt á sama máta og það samfélag sem við óskum okkur að verði til. Þessi félög þurfa að verða grunnstoð samfélagsins svo að hugtakið „samfélag“ beri nafn með rentu. Við getum öll byrjað að mynda samvinnufélög af þessu tagi.

Verkefni samvinnufélags geta verið af hvaða tagi sem er. Þau geta núist um að ljúka skammtímaverkefnum, eins og uppbygingu húsnæðis, að halda mannfögnuði eða framkvæma félagslega aðgerð. Þau geta einnig verið langtímaverkefni, eins og varanlegur vinnustaður fólks, hverfishreyfing, tækniþróun og framleiðsla o.s.frv. Hvað félagið starfar við er ekki það sem greinir það frá einkareknum gróðafyrirtækum eða opinberum stofnunum. Ýmsar leiðir eru til og mismunandi félagsform geta verið við hæfi í mismunandi tilfellum.

Margar aðferðir hafa verið þróaðar til að stýra róttæku samvinnufélagi. En það má til sanns vegar færa að sum einkenni eru betur prófuð og vinsælli en önnur og það hlýtur að teljast eðlilegt að notast við þá formgerð sem reynst hefur happadrjúgust. Það sem helst einkennir vel heppnuð samvinnufélög er eftirfarandi: Í þeim eru allir meðlimir jafnir eigendur og enginn starfsmaður er ekki eigandi. Félagið notast við ákvörðunarferli sem líkist svokallaðri „consensus“ fundarstjórn (sem hefur verið kallað einróma ákvörðunarferli); þ.e. þess er bæði gætt að minnihlutinn geti ekki kúgað meirihlutann, en einnig að meirihlutinn geti ekki kúgað minnihlutann. Oft er það þannig að þó að einungis fáir séu andsnúnir einhverri hugmynd eru það einmitt þessir fáu sem verða fyrir mestum áhrifum af ákvörðuninni. Þessi tegund fundargerðar er margprófuð og japönsk stórfyrirtæki og svokölluð elítufyrirtæki á borð við lögfræðingafélög í Bandaríkjunum nota gjarnan þetta ákvörðunartökuform. Það krefst þó ákveðni að tileinka sér þau vinnubrögð sem þarf til að vel gangi. Í róttækum samvinnufélögum er þess einnig gætt að ábyrgðum er dreift jafnt á meðlimi; sum málefni eru þess eðlis að ekki þarf að funda um ákvarðanir sem gilda um þær. Í róttækum samvinnufélögum er þess einnig gætt að klíkur myndist ekki sem geta tekið að sér raunveruleg völd í félaginu og gert það að stigveldi í raun. Þess verður að gæta að ekki verði stéttskipting á milli „stjórnenda“ eða „samþættara“ og annarra; slíkt gæti leitt til einræðis stéttar sem Michael Albert og fleiri hafa kallað samþættunarstéttina (coordinator class); en færa má rök fyrir því að sú stétt hafi einmitt tekið öll völd eftir valdatöku sósíalistaflokka austur Evrópu á fyrrihluta tuttugustu aldarinnar. Loks þurfa róttæk samvinnufélög að stunda samskipti við önnur aðskild félög á sama jafningjagrunni og stunduð eru innan félagsins.

Eins og áður segir getur samvinnufélag haft hvaða grunnvirkni sem er. En brýnast er að byrja þar sem vald almennings ætti að vera, en er ekki. Fyrsta stopp eru án efa verkalýðsfélögin. Þau eru í dag einmitt mynduð í sama form og önnur í auðvaldinu: Einskonar stétt yfirmanna, samþættara og stjórnenda hafa þar öll raunveruleg völd og móta stefnuna. Eftir að fjármálakreppan skall á varð öllum ljóst að verkalýðshreyfingin í núverandi mynd er dauð: Hún sinnir ekki hagsmunum verkalýðsins og er ekki það afl sem okkur skortir svo mjög í dag.

Það fylgja því mörg erfið verkefni að starfa í samvinnufélagi. Ævilöng félagsmótun í stigveldiskerfi hverfur ekki á augabragði og persónulegur ágreiningur eða mannlegur breyskleiki kemur oft betur í ljós þegar ekki er hægt að skýla sér bakvið stöðu innan valdastrúktúrsins. En þetta er einmitt einn mikilvægasti þáttur samvinnufélagsins og ástæðar er til að koma því fram. Við þurfum að læra að taka ábyrgð og fara með frelsi. Við þurfum að læra samvinnu og sameiginlega ákvörðunartöku og skilja að við berum öll ábyrgð á samfélaginu. Þetta lærum við best með því að æfa okkur og fá reynslu. Með tíð og tíma verða vinnuferlin í flötum strúktúr jafn sjálfsögð og yfirvaldslýðni og goggunarröð er

Húsavíkurbréf til ríkisstjórnar

Höfundur: Eyrún Ýr Tryggvadóttir - rithöfundur
Flokkur: Atvinnumál, Efnahagsmál, Stjórnmál  

Ágæta ríkisstjórn

Ég er Íslendingur. Ég er líka háskólamenntuð kona með fjölskyldu sem hef kosið að búa á landsbyggðinni, án þess að átta mig á hversu hættulegt það gæti verið. Nú heyrast fréttir af því að hér á Húsavík skuli heilbrigðisþjónusta sundurtætt á einu bretti, en lítið rætt um afleiðingarnar. Gera  menn sér ekki grein fyrir alvarleika málsins?

Afleiðingarnar eru nefnilega ekki aðeins þær að við sem hér búum þurfum að leita lengra eftir heilbrigðisþjónustu, með tilheyrandi tíma, kostnaði, umstangi og áhættu.  Leiðin til Akureyrar er kannski bara rúmir níutíu kílómetrar en það getur verið ansi mikið í vondum veðrum.

Nei, alvarlegasta afleiðingin er sú að tugir fólks missa vinnu sína og þar með lífsviðurværi sitt. Tugir einstaklinga sem fæstir hafa nokkra von  um að finna önnur störf í sinni heimabyggð. Og hvað á þetta fólk að gera? Margir velja eflaust að leita sér nýrra heimkynna og flytja með sér maka sína og börn en aðrir standa eftir í vonleysi – því sumum reynist erfitt að fara. Hvernig á þetta fólk til dæmis að geta selt húsin sín? Og hvernig á það að geta komið undir sig fótunum annars staðar ef það selur þau ekki? Trúlega hafa fréttir af fyrirhuguðum niðurskurði á einu bretti fryst fasteignamarkaðinn hér. Kannast ríkisstjórnin ef til vill ekki við hugtakið átthagafjötrar? Þeir geta jú verið efnahagslegir ekki síður en huglægir.

Og við sem ekki viljum fara og enn höfum vinnu, hvernig verður okkar samfélag ef grunnþjónustan en jöfnuð við jörðu? Fólksfækkun leiðir af sér minni tekjur sveitarfélagsins og þar með óhjákvæmilega niðurskurð, sem aftur leiðir af sér lakari búsetuskilyrði.  Hvernig framtíð bíður þá barnanna okkar? Hvar endar þetta?

Við sem búum hér tókum lítinn þátt í góðærinu svokallaða, við fengum engin kúlulán og engar afskriftir. Við hins vegar erum sek um þá yfirsjón að hafa talið öruggt að búa utan höfuðborgarsvæðisins og fyrir það munum við gjalda. Við erum nógu góð til að taka þátt í björgun bankamanna og stjórnmálaelítunnar; skattahækkanir og niðurskurður talin hæfa okkur allra best, en þegar kemur að atvinnu og mannsæmandi lífsskilyrðum komum við ríkisstjórninni ekki við.

Ágæta ríkisstjórn: Þar sem það er nú orðið ljóst að velferð okkar skiptir ykkur engu vil ég tilkynna ykkur að það er gagnkvæmt. Það er því einlæg ósk mín að þið segið starfi ykkar lausu svo fljótt sem auðið er og gefið öðrum tækifæri til leiða þjóðina út úr þessum erfiðleikum.

Ungt fólk, skóli og atvinnuleysi

Höfundur: Sigurlaug Hauksdóttir - Grísará 1, Eyjafjarðarsveit
Flokkur: Atvinnumál, Skólamál   Efnisorð: atvinnuleysi, námsfólk, Vinnumálastofnun

Elsti sonur okkar, fæddur 1988, er smiður með sveinspróf, hann missti vinnuna sl. vor ásamt svo mörgum öðrum í byggingariðnaðinum, og var atvinnulaus á bótum sl. sumar. Að áeggjan foreldra sinna skráði hann sig í framhaldsskóla núna sl. haust og hefur verið í fullu námi, hann að sjálfsögðu lét Vinnumálastofnun vita af þessu og hefur verið tekjulaus síðan og hefur lifað á sparnaði sínum og stuðningi okkar í formi frís húsnæðis og fæðis. Hann sér um sig sjálfur að öðru leyti og rekur m.a. bifreið sína, afgamla skuldlausa Toyotu. Nú bregður svo við að hann á einungis 4 áfanga eftir til stúdentsprófs og 3 af þessum áföngum eru í boði fyrir hann á vorönn. Og hann er að verða auralaus.

Hann leitaði því til Vinnumálastofnunar til að kanna hvað hann gæti gert í stöðunni. Þar var honum tjáð að hann hefði engan rétt bóta ef hann skráir sig í fleiri en einn áfanga í dagskóla, hann gæti hins vegar skráð sig í þessa áfanga í fjarnámi! Nú hafa verið fréttir um það að til stæði að skerða bætur ungs atvinnulauss fólks í foreldrahúsum, og að í félagsmálaráðuneytinu væru nú til skoðunar leiðir til að virkja atvinnulaus ungmenni og koma í veg fyrir að þau verði óvirkir samfélagsþegnar vegna langvarandi atvinnu- og aðgerðaleysis. Já, gott og þarft mál segi ég, er alveg sammála því að ungt fólk í foreldrahúsum þarf ekki jafn háar bætur og t.d. atvinnulaust fólk sem hefur fyrir fjölskyldu að sjá.

En, hvernig samræmist þetta þeim svörum sem sonur minn fær hjá Vinnnumálastofnun? Þar er honum refsað fyrir að vera virkur samfélagsþegn. Vinnumálastofnun vill frekar að hann koðni niður heima fyrir framan tölvuna takandi þessa þrjá áfanga í dýru fjarnámi en að hann vakni á morgnana og drífi sig af stað í skólann og taki þar þátt í mannlegu samfélagi!

Og þetta er ekki nóg, skv. upplýsingum sem mörg ungmenni fengu sl. haust frá vinnnumálastofnun þá var þeim tjáð að þau gætu tekið 6 einingar án þess að missa bætur. Fólk mætti í skólana og skráði sig í 6 einingar, oft 2-3 áfanga, en komst svo að því að einungis mátti taka einn áfanga, óháð einingafjölda hans. Þá streymdi þetta fólk aftur inn í skólana og skráði sig úr öllu nema einum áfanga, og sumum féllust bara alveg hendur og hættu! Þetta semsagt ýtti undir margfrægt brottfall í framhaldsskólum landsins.

Ég er reið og vonsvikin fyrir hönd sonar míns. Hann hefur sýnt það að hann vill gera eitthvað með líf sitt annað en að sökkva í eitthvert sinnuleysi í einangrun heima hjá sér, en það er sama hvernig hann snýr sér, hann hefur enga möguleika til nokkurra einustu tekna taki hann áfangana í dagskóla. Afar takmarkað framboð er af vinnu með skóla og honum hefur ekki tekist að verða sér út um slíka vinnu, enda yfirleitt ekki í boði nema í kunningja/ættinga samfélaginu, sem þéttist enn frekar á tímum sem þessum. Nám hans er ennfremur ekki hæft til námslána, hefði hann hins vegar verið að bæta á sig húsasmíðinni (sem hann byrjaði á í framhaldsskóla) þá hefði hann þó getað sótt um námslán.

Nú viljum við foreldrar hans að sjálfögðu standa við bakið á honum eins og okkur er framast kleyft, en við erum þessir dæmigerðu meðaljónar sem standa undir flestu í þessu samfélagi, þ.e. hjón á miðjum aldri með meðaltekjur og unglinga/ungt fólk á heimilinu, og skuldum að sjálfsögðu helling í húsinu okkar líka eins og flestallir aðrir meðaljónar. Og það reynist okkur sannast sagna erfitt að styðja son okkar fjárhagslega, á annan hátt en með fríu húsnæði og fæði, í því árferði sem nú er. Og okkur þykir þyngra en tárum taki að verið sé að dæma son okkar nauðugan til einangrunar og aðgerðarleysis heima hjá sér.

Það á að virkja atvinnulaust fólk á þessum aldri og skynsamlegast er að nýta framhaldsskóla landsins til þess. Gefa þessu unga fólki kost á t.d. hálfu námi á móti hálfum bótum. Það er nógu mikið nám til þess að þau þurfa að vakna flesta morgna til að fara í skólann, og haldast virk í samfélaginu. Að þetta sé a.m.k valkostur á móti tímabundnum hlutastörfum, námskeiðum og öðru sem vinnumálastofnun býður.

Kraftur Athafnateygjunnar

Höfundur: Fjóla Einarsdóttir -
Flokkur: Atvinnumál  

Iðnaðarráðherra, Katrín Júlíusdóttir, setti Alþjóðlega athafnaviku á Íslandi formlega í Norræna húsinu í gær (mánudaginn 16. nóvember). Vikan er haldin samtímis í sex heimsálfum og er ætlað að hvetja fólk til almennrar athafnasemi undir markmiðunum; hvatning, leiðsögn, tenging og virkjun. Einn af helstu viðburðum athafnavikunnar á Íslandi er Athafnateygjan en 173 teygjur voru sendar á áhrifafólk í landinu, þ.e. allir bæjarstjórar landsins, ráðherrar, stjórnmálamenn, athafnafólk og fjölmiðlar. Iðnaðarráðherra fékk formlega afhenta teygju númer eitt á opnunarhátíðinni í Norræna húsinu.

Handhafar Athafnateygjunnar eiga að koma einhverju verki í framkvæmd og í kjölfarið að skrá verkið á heimasíðu Athafnateygjunnar (www.athafnateygjan.is). Verkið getur verið allt frá því að skipta um batterí í úrinu sínu upp í að leysa Icesave-deiluna (þ.e. sé maður forsætisráðherra). Þegar framkvæmdin hefur verið skráð, á viðkomandi að koma teygjunni áfram til næsta aðila sem gerir slíkt hið sama, þ.e. framkvæmir eitthvað verk, skráir það á heimasíðuna og kemur teygjunni til næsta aðila. Upphafsmenn hverrar teygju eru skráðir á heimasíðuna og hægt er að fylgjast með hversu hratt teygjan gengur manna á milli og hvaða teygja ýtir flestum verkum í framkvæmd.

Nú þegar rúmur sólarhringur er liðinn frá upphafi leiksins hafa yfir 400 framkvæmdir verið skráðar inn á www.athafnateygjan.is. Pálmi Másson, Bæjarstjóri á Álftanesi, er efstur á lista þegar þetta er ritað – hans teygja hefur ferðast á milli 54 einstaklinga á þessum tíma. Á hans teygju eru skráðar athafnir á borð við „Tók þátt í vali á mynd þeirri er mun prýða jólakort sveitarfélagsins í ár. Nemendur í 6. bekk Álftanesskóla teikna myndir fyrir jólakortið ár hvert.“ „Sat fjögurra tíma skipulags- og byggingarnefndarfund og setti fundargerð á veraldarvefinn. Hljóp svo tvo hringi í kringum bæjarskrifstofuna, einn rangsælis og einn réttsælis.“ „Hjálpaði samstarfsmanni við mikilvæga skýrslugerð.“ Setti nokkrar rakavarðar kellingar í ljósastaura við hringtorgi sem gleymdist að setja.“ „Fékk 10 í dönskuprófi, las bók og lærði heima. Æfði mig svo á flautuna.“ „Hrósaði stigsstjóra fyrir vel unnin störf í vetur.“ „Fór í ræktina í morgun og tók vel á því í tilefni athafnaviku.“
Annað sætið á listanum er Dorothee Lubecki , stofnandi og eigandi Rabarbia, með 47 framkvæmdir skráðar. Björk Pálsdóttir, verkefnastjóri Nýsköpunarmiðstöðvar Íslands, vermir þriðja sætið með 37 skráðar framkvæmdir og í því fjórða er Magnús Geir Þórðarson, Borgarleikhússtjóri, með 29 skráðar framkvæmdir.

Það verður spennandi að sjá hvort að þessir aðilar haldi efstu sætunum út vikuna eða hvort að einhverjar ráðherra-teygjur nái þeim. Eitt er víst að framkvæmdagleði Íslendinga á sér engin takmörk líkt og ferlar hverrar teygju bera klárlega með sér. Hægt er að skoða framgang hverrar teygju hjá þessum athafnasömu Íslendingum á heimasíðu teygjunnar www.athafnateygjan.is.

Guðsgræn náttúran og framtíðin

Höfundur: Sólveig Dagmar Þórisdóttir -
Flokkur: Atvinnumál, Samfélagið   Efnisorð: auðlindir, sköpunarkraftur

Það þarf að halda vel á spilunum og nýta auðlindir landsins þannig að hagur þjóðarinnar verði ávallt hafður í fyrirrúmi. Það má heldur ekki ganga of geyst á auðlindirnar. Best væri að láta staðar numið og horfa í aðrar áttir varðandi atvinnusköpun. Dæmi:

1. Stórauka t.d. græna ferðaþjónustu og einnig sögu-, menningar- og menntatengda ferðaþjónustu. Þekkingin liggur víða í þeim efnum og hefur ekki verið virkjuð nóg. Það þarf að vinna saman að útflutningi á slíkri þjónustu á svæðum víða um land. Það má setja saman hópa sem vinna að nýtingu og virkjun sköpunarkraftsins. Einnig einstaklinga sem vinna að útflutningnum og markaðssetningunni. Fjöldi fólks býður eftir slíkum tækifærum.

2. Flytja út íslenskt drykkjarvatn í mun meira mæli. Slík nýting mengar ekki . Gríðarleg auðævi liggja í ómenguðu vatni hér á landi! Áframhaldandi virkjun fallvatna og hvera mengar.

3. Nýta sjávarafla af þjóðinni sjálfri en ekki fáum útvöldum. Fullvinna einnig sjávarafurðir til útflutning hér á Íslandi.

4. Setja upp SKÖPUNARMIÐSTÖÐVAR víða um land þar sem menntun og sköpunarkraftur einstaklinganna er virkjaður og unnið saman að markaðssetningu og öflun verkefna. Þannig verða til fjölmörg störf í viðbót.
Menningarþjóðfélag hrynur ef sköpunarkraftur einstaklinga er ekki virkjaður nóg. Það segir sagan okkur að minnsta kosti. Því til rökstuðning set ég hér inn merkilega rannsókn á þróun menningarheima. Höfundur er:
•       Arnold Joseph Toynbee
fæddur 14. apríl 1889  –  látinn 22. október 1975  var fæddur í Bretlandi. Hann ritaði út frá sinni þekkingu og sínu umhverfi fjölmargar bækur um sögu og menningu heimsins.
•       Hann varð sem dæmi  framkvæmdastjóri Royal Institute of International Affairs ((1924-1956). Hann starfaði mikið við sagnfræðirannsóknir. 

Þróun menningar:

Toynbee skoðar sköpun og upphaf siðmenningarinnar. Þar rýnir hann í náttúruna og tilurð menningarheima. Einnig áhrif umhverfisins og kynþátta á menningu. Þannig býr hann jarðveginn undir það sem á eftir kemur með módelum þjóðmenninga eins og Hellena og Kínverja í nútíma og þátíð.

Nær yfir sviðið og skoðar fæðingu menningar út frá kynþáttunum og umhverfinu. Skoðar einnig lífskraftinn og viðbrögðin í hverjum menningarheimi. Hann býr þannig til dæmi sem hann færir fram í dagsljósið og vinnur áfram með.

Þróun siðmenningar festir rætur í ákveðnum menningarheimum. Segir menningu ekki alltaf festa rætur. Þróunin verður sterkari í gegnum t.d. völd og konunga eins og hjá Egyptum. Einnig minni hópa sem eru skapandi og í andlegri tengingu við umhverfi sitt.

Toynbee skoðar af hverju sumir menningarheimar þróast áfram og aðrir missa undirstöðurnar og hverfa. Þannig getur stjórn horfið yfir til einstaklinga sem eru latir og sjálfsumglaðir. Einstaklingarnir nýta ekki sköpunarkraftinn sinn og andlega visku  og leiða þannig samfélagið og menningu þess í þrot.

Sum menningarsamfélög sameinast og ná meiri fótfestu. Ríki verður til og ákveðnar reglur gilda milli menningarsvæða. Þannig verður menning til á stærra svæði. Trú á árangur er krafturinn sem drífur þessi menningarsvæði saman. Siðmenning þróast áfram. Stefna þeirra er að ná meiri völdum og helst yfir öllum heiminum. Dæmi: veldi Rómarríkis sem náði dreifingu víða t.d. allt til Englands.

Hver menningarheimur þróast og þjóðmenning og ríki verða til á ákveðnu svæði. Trú festist í sessi og menningin þróast áfram út frá mörgum þáttum, m.a. náttúrunni . Þannig þróast menningarheimar saman í náttúrunni. Lýðurinn sættist á þjóðríkið og siðmenninguna á ákveðnu svæði. Þannig verða jafnvel til stærra menningarsvæði.

Trúarbrögð þjóðríkja næra menninguna. Siðmenningin slípast til og einstaklingarnir átta sig á siðareglum. Sköpunarkrafturinn blómstrar og birtist t.d. í kirkjum þjóðarinnar. Einstaklingurinn sér sig í umheiminum og sem þátttakanda í sögunni sem knýr hann síðan til sköpunar t.d. listaverka. Þannig hafa altaristöflur öðlast gildi og verið unnar af skapandi einstaklingum. Þannig hefur trúin mótað menningarheima. Trú getur verið mismunandi og þannig verða listaverk mismunandi.

Siðmenning er mótuð og jafnvel syrgð af hópum. Þannig verða til aðrir hópar sem berjast. Jafnvel þannig að þeir verða virtir fyrir gerðir sínar, hetjur. Enginn nýr kafli opnast þó í þróun nýrrar siðmenningar, heldur fellur hópurinn saman aftur og nær jafnvel að snúa hnignun menningarheims yfir í hærri hæðir siðmenningar. LOK
Margir bíða eftir ákvarðanatökum ríkisvaldsins og geta sig hvergi hreyft vegna seinagangs stjórnvalda við lausn á Icesave-deilunni. Slík bið hefur verið afdrifarík!

Sköpunarmáttur og menntun þjóðar er mikilvægari en endalaus ágangur á nýtingu fallvatna og hvera til raforkuframleiðslu!

Tökum höndum saman og sköpum börnum okkar betri framtíð í hreinni náttúru á Íslandi.

Höfundur er grafískur hönnuður, fararstjóri, menningarmiðlari og eigandi Auglýsingastofu Íslands ehf.

Að vera eða ekki vera … á Gíslandi

Höfundur: Brynleifur Siglaugsson húsasmíðameistari
Flokkur: Atvinnumál, Efnahagsm, Stjórnmál   Efnisorð: atvinnuleysi, bætur, kerfið, lánadrottnar, skuldir

Í dag tek ég ákvörðun sem ég hef mikið og lengi hugsað um, ætla ég að vera eða ekki vera. Ég asnaðist á sínum tíma til að læra og ná mér í öll réttindi í þeirri atvinnugrein sem ég hafði mest gaman af, vinnu sem ég naut og skapaði í eitthvað sem ég gæti verið stoltur af á efri árum. Ég hef unnið við þetta fag síðan ég var 16 ára alls í 23 ár. Aldrei skort verkefni og aldrei verið í þeirri stöðu sem ég er í núna. Ég kann ekki á kerfið og vil ekki læra hvernig ég get haft það “gott” á bótum.

Í dag þarf ég að ákveða hvort að ég sé syni mína sem eru mér kærari enn allt annað í lífinu eingöngu í gegnum tölvuskjá næstu mánuðina og árin, hvort ég get ekki boðið þeim góða nótt með kossi og fylgst með lífi þeirra og leik nema í gegnum símtöl við þá og móður þeirra. Þeir munu ekki getað leitað til mín með sínar spurningar eða fengið að hitta mig nema á margra vikna fresti. Það á eftir að vera erfitt, bæði fyrir þá og mig. En ef ég vil skapa þeim bjartari framtíð en við sjáum fram á hér, verð ég að fara. Fara burt frá fólkinu, landinu og lífinu sem ég á hér.

Það eru svo sem engin endalok en það er samt ekki það sem að við eigum að þurfa að gera. Að geta ekki séð fram á að hafa vinnu, geta séð fyrir sér og börnunum, að horfa fram á að lífskjörin fari sífellt niður á við, aukning á drykkju og fíkniefnaneyslu, horfa uppá eldra fólk og öryrkja snuprað með endalausum niðuskurði til þeirra sem byggðu upp þetta land okkar, menntun skorin niður og heilbrigðiskerfið skemmt og niðurlægt. Það er bara ekki það sem ég hef áhuga á. Ég gæti líka farið út á land og fengið mér vinnu þar í fiski eða öðru, það er ekkert að því, en þá get ég ekki gert það sem mér er mikilvægast , að byggja upp og skapa, launin myndu örugglega vera þokkaleg með mikilli vinnu en með sífellt hækkandi sköttum og meiri dýrtíð yrði það ekki það líf sem ég kýs. 

Ég hef engan áhuga á að láta misvitra og misdrukkna menn og konur á þingi taka ákvörðun um framtíð barnanna minna. Ég hef engan áhuga á að láta þetta sama fólk skerða öll lífskjör í landinu til þess eins að halda áliti erlendra kröfuhafa og stjórnvalda þar sem peningar eru mælikvarði á allt. Horfa uppá landið selt burt og horfa uppá sömu glæpamennina sitja áfram við kjötkatlana í bönkunum og pota bitlingum til vina og vandamanna. Álit umheimsins á Íslandi er einfallt, við fórum fram úr okkur, létum gráðuga glæpamenn vaða uppi og skuldsetja skerið svo svakalega að við munum aldrei geta greitt þeirra skuldir og við eigum ekki einu sinni að reyna það. Allt traust er farið á peningastjórnun hér, það kemur ekki til baka þó að skrifað sé uppá lán sem við erum ekki og verðum aldrei borgunarmenn fyrir; frekar á það eftir að halda áfram að versna í hvert sinn er það verður fréttnæmt að Íslendingar standi ekki við samninginn.

Það hefur löngum verið landlægt hér að fresta skuldunum, lengja í þeim og ýta öllu aftur fyrir. Er ekki komið nóg af því? Ég er viss um að álit umheimsins á okkur myndi stóraukast ef við bara viðurkenndum staðreyndir og horfðum á  hlutina einsog þeir eru og viðurkennum vanmátt okkar. Tökum skellinn núna og notum næstu ár í að byggja upp trúverðugleika sem byggir á staðreyndum enn ekki enn einni bólunni. Það verður erfitt en við getum þá allavega byrjað með hreint borð en ekki langann ósigrandi hala á eftir okkur.

Hreinsum til í yfirbyggingunni sem er að sliga stjórnkerfið, opnum það og höfum það gagnsætt, losum okkur við sníkjudýrin sem eru búin að hreiðra um sig í kerfinu. Þetta er lítið land, byggt af mjög duglegu fólki en það er ekkert fyrirtæki sem getur gengið með þvílíku magni af smábossum og afætum sem skapa ekkert nema heimatilbúin vandamál. Ég ætla ekki að bjóða mínum börnum uppá að gerast þrælar fyrir erlenda fjármagnseigendur, það er ekki í boði. Og ég veit að það sama á við um mjög marga aðra. Frekar fer ég burt og byggi mína og þeirra framtíð þar sem yfirvöld þekkja sín takmörk, þar sem fólk er metið, ekki eftir greiðslugetu heldur líka sem lifandi verur.

Kvótasvindlið og einkavæðingin

Höfundur: Ólafur Gíslason
Flokkur: Atvinnumál, Efnahagsmál, Stjórnmál   Efnisorð: bankarnir, einkavæðing, kvóti

Fjármálaráðherra okkar hefur lýst því yfir að stefnt sé að því að erlendir lánardrottnar Íslandsbanka og Kaupþings eignist þá að mestu. Það virðist að mörgu leyti heppileg ráðstöfun: það gæti innleitt heilbrigðari viðskiptahætti og eðlilega samkeppni í bankaviðskiptum okkar og létt á skuldabyrði þjóðarinnar. En þá blasir einn vandi við: Kvótakóngarnir og útgerðaraðallinn okkar hafa veðsett óveiddan afla okkar í sjó í þessum bönkum upp í háls. Ljóst er að auðlindin fer þá að stórum hluta formlega í eigu útlendinga og það mun ekki standast stjórnarskrána, þar sem skrifað stendur að auðlindin sé eign þjóðarinnar og því ekki veðhæf fyrir einstaklinga. Þannig mun þessi áformaða einkavæðing vart standast stjórnarskrána.

Málið sýnir okkur að allt kvótasvindlið frá upphafi var lögbrot og stjórnarskrárbrot auk þess sem það hefur verið lýst brot á mannréttindum af Mannréttindadómstól Evrópu. Hvar eru höfundar þessarar svikamyllu nú í felum og hverjir eru að reyna að hylma yfir þá? Væri ekki hægt að draga þá fram í dagsljósið og láta þá biðjast afsökunar á misgjörðum gagnvart þjóð sinni og óbornum kynslóðum?

Innbyggð mótsögn mismunar atvinnulausum

Höfundur: Solveig Jóhannsdóttir
Flokkur: Atvinnumál   Efnisorð: atvinnuleysi, atvinnuleysisskrá, námsfólk, regluverk

Mig langar að vekja athygli  á óréttlæti sem er m.a. að bitna á námsfólki. Nokkurs konar vítahring eða Catch 22 í regluverkinu.

Dóttir mín sem er í fullu námi í félagsráðgjöf í HÍ hefur verið að leita að sumarstarfi en ekki fengið þrátt fyrir ótal umsóknir. (Ekki einu sinni virt svars, en það er nú önnur saga.) Hún á ekki rétt á atvinnuleysisbótum af því hún er í námi. Hún sá auglýst starf á vef Vinnumálastofnunar, sumarstarf með börnum , eiginlega klæðskerasniðið fyrir hana vegna fyrri reynslu og menntunar. Hún átti jákvætt samtal við þann sem sér um ráðningu í starfið þar til kemur í ljós að hún er ekki á atvinnuleysisskrá. Það var eina skilyrðið sem hún uppfyllti ekki.

Þetta starf og mörg fleiri eru samkvæmt einhverri reglugerð sérstaklega fyrir þá sem eru á bótum. Ég átta mig ekki á rökunum fyrir því að fólk sem ekki á rétt á bótum eigi heldur ekki rétt á ákveðnum störfum af því það á ekki rétt á bótum.

Efast ekki um að vel er meint að taka frá störf fyrir atvinnulausa en þarna á sér stað mismunun að mínu mati. Dóttir mín er alveg jafn atvinnulaus og sá sem er á skrá en er í raun verr stödd þar sem henni er  meinað um fjölda starfa sem þó eru laus OG fær ekki bætur.

Þarna er innbyggð mótsögn í flóknu regluverki sem gætir ekki jafnræðis heldur mismunar  fólki á óeðlilegan hátt.