Þínar fréttir, þín skoðun

Einbeittur brotavilji Alþingis

Höfundur: Jón Guðmundsson - Blaðberi, Selfoosi
Flokkur: Lögfræði, Samfélagið, stjórnsýsla, Viðskipti  

Í síðustu viku lauk réttarhöldum yfir níu einstaklingum sem ákærð eru fyrir tilraun til valdaráns. Já, við skulum nota orðalag sem allir þekkja. Verið er að ákæra eftir 100. gr hegningarlaga sem segir: „Hver, sem ræðst á Alþingi, svo að því eða sjálfræði þess er hætta búin …“ og er varla hægt að skilja greinina öðruvísi en að níu einstaklingar af þeim u.þ.b. 30 sem héldu leið sína á þingpallana þennan dag hafi ákveðið að gera tilraun til að taka Alþingi á sitt vald, þ.e. svipta það sjálfræði sínu. Það hlýtur að vera í fyrsta skipti í ritaðri sögu að níu óvopnaðir einstaklingar geri tilraun til að ná völdum án þess að beita né hóta ofbeldi. Það sem næst þessu kemst hlýtur að vera yfirtaka Jörundar hundadagakonungs, sem þó tók einn mann í gíslingu.

En á hverju byggir þá saksóknari mál sitt?

Málflutningur Láru V. Júlíusdóttur er byggður á meintu ofbeldi níumenningana gegn valdstjórninni og starfsmönnum Alþingis, í þeim tilgangi að komast að þingmönnum og ógna þar með sjálfræði alþingis. Mikill sannfæringarkraftur hlýtur að vera nauðsynlegur ef valdaránið á að takast með því eingöngu að lesa yfirlýsingu frá þingpöllunum, óvopnuð og án hótana um ofbeldi. Til að ná völdum hljóta þau að hafa þurft að komast inn í þingsalinn sjálfan og ná yfirráðum yfir bæði alþingismönnum og þinginu en af öllum þeim lögreglumönnum og þingvörðum sem saksóknari boðaði til yfirheyrslu (alls var 21 vitni boðað) eru aðeins tvö vitni sem minnast á millihurðina inn í þingsalinn. Helgi Bernódusson skrifstofustjóri Alþingis, sem „sá ekki níumenningana“ heldur „var óbeint vitni að komu þeirra í húsið“ eins og segir í vitnisburði hans og Einar K. Guðfinnsson, þingmaður sjálfstæðisflokksins, en erfitt er að taka mark á honum því svo virðist sem atburðurinn vaxi honum í augum í hvert sinn er hann minnist á hann, frá því að vera „strákur sem birtist þarna með einhver læti“ og honum „brá ekkert sérstaklega“ í viðtali skömmu eftir atburðinn, yfir í að hafa verið „brugðið“ í réttarsal tveimur árum síðar. Daginn eftir á bloggsíðu sinni var hann viss um að til hefði staðið að „hertaka þingið“ og „hefði þá ekki þurft að spyrja að leikslokum“.

Hvað hefur Lára eiginlega í höndunum til að kæra samkvæmt 100. grein?

Það fór hálfur dagur í að yfirheyra lögreglumenn og í vitnisburði þeirra kemur fram að enginn lögreglumaður veit hver var við stjórn þennan dag né var fólkinu skipað með skýrum hætti að fara út úr húsinu. Málflutningur Láru færðist mjög snemma frá umræðunni um tilraun til valdaráns yfir í átök milli lögreglu og fólks í stigagangi Alþingis þar sem lögreglan virðist hafa ráðist að fólki án þess að gefa því boð um að yfirgefa húsið og jafnvel komið í veg fyrir að fólk kæmist út. Ragnar Aðalsteinsson, verjandi fjögurra þeirra ákærðu, tekur það fram í málflutningi sínum að óhlýðni við valdboð komi oft fyrir dóma og sé það talin nokkuð örugg sakargift því dómstólar virðast ekki telja að það skipti máli hvort valdboðið sé löglegt eða ekki.

Til samanburðar má taka mál Lárus Páls Birgissonar þar sem hann er handtekinn árið 2009 fyrir að hlýða ekki fyrirmælum lögreglu. Lárus stóð í almannarými, á gangstétt á Laufásvegi, með pappaspjald sem á stóð „Elskum friðinn“. Ástæðan fyrir handtökunni var sú að hann var staðsettur fyrir framan Bandaríska sendiráðið sem taldi ógn stafa af Lárusi og hringdi á lögregluna í þeim tilgangi að láta fjarlægja hann af stéttinni.

Lögregla og sérsveit gekk hart að fólki sem mótmælti friðsamlega við Kárahnjúka. Lögreglan vísaði í 15. grein lögreglulaga. Hún taldi að fólkið væri ógn við almannafrið og alsherjarreglu.

Íslensk yfirvöld meinuðu friðarsinnum úr hreyfingunni Falun Gong inngöngu í landið við heimsókn Kínaforseta árið 2002. Að beiðni kínverskra yfirvalda voru meðlimir hreyfingarinnar handteknir og færðir í gæslu við komu sína til Keflavíkur. Íslensk yfirvöld töldu að hreyfingin yrði ógn við allsherjarreglu þrátt fyrir orðspor hennar um hið gagnstæða.

Í máli níumenningana voru send árásarboð frá Alþingi sem notuð eru þegar um vopnaða árás er að ræða. Yfirmaður öryggisgæslu Alþingis taldi að hættu stafaði af gestunum. Sumir þingverðir urðu skelkaðir vegna þess að gestirnir lutu ekki almennum reglum um klæðaburð og aðrir opinberuðu fordóma sína með vitnisburði eins og: „við hleypum ekki svona fólki inn“.

Ef handhafar valds geta svipt fólki frelsi sínu vegna huglægs mats, sem oft virðist taka mið af klæðaburði og útliti, með því að vísa í 15. grein um ógn við almannafrið og allsherjarreglu þá virðist skoðanafrelsi fólks á Íslandi og réttur til að láta þær í ljósi að vera að taka ógnvænlega stefnu.

Orð hafa merkingu

Hvergi ofangreindum dæmum er mat á aðstæðum byggt á hlutlægum atriðum eins og t.d. vopnaburði eða hótunum um ofbeldi. Matið er huglægt í alla staði og verður þess vegna ávallt orð gegn orði. Einkaréttur á valdbeitingu og frelsissviptingu sem lögreglan hefur samkvæmt lögum, virðist því ekki lúta neinum skráðum reglum. Þess í stað er um að ræða einhverskonar huglægt mat sem lögreglan sjálf skilreinir og dómsstólar draga ekki í efa.

Í níumenningamálinu notuðu lögreglumenn og þingverðir í sífellu orðið að „ryðjast“. Ragnar Aðalsteinsson bendir á að orðið „ryðjast“ og „ruddust“ kemur nokkur hundruð sinnum fyrir í málsgögnum. Upptakan sýnir hinsvegar hið gagnstæða. Þau gengu inn í húsið og samkvæmt vitnisburði lögreglu og þingvarða þá voru þau stöðvuð í stigaganginum. Enginn ruddist þar framhjá.

Að leggja fram kæru á hendur níu einstaklingum um tilraun til valdaráns virðist vera svo fyrirhafnarlaust af hálfu skrifstofu Alþingis. Sjálfsöryggið er svo uppmálað að þegar yfirmaður öryggisgæslu er spurður út í afhverju hann hafi leyft upptökunni úr eftirlitsmyndavélum að eyðast sjálkrafa að 10 dögum liðnum, að frátöldum 2,33 mínútna hluta þess þá svarar hann: „Ég hygg að menn hafi fyrst og fremst verið með áhuga á þessum hluta atburðarins.“ Ef annar hluti upptökunnar hefði styrkt málstað skrifstofu Alþingis þá hefði hann einnig verið notaður. Einmitt þess vegna er ljóst að restin af upptökunni veikti málstaðinn sem sýnir einbeittan brotavilja Alþingis þegar það ákvað að eyða sönnunargögnunum.

Alvarlegt fordæmi

Málið fór af brautarteinunum strax á fyrsta degi réttarhaldanna um leið og fyrsti lögregluþjónninn var yfirheyrður. Þá fór málaflutningurinn að snúast um mótþróa við handtöku annars vegar og ólöglega valdbeitingu á fólki sem hefur stjórnarskrárvarinn rétt til að fara á þingpallana hinsvegar. Þetta er haugur af ákærum þar sem 100. greinin er sú alvarlegasta. Hún stendur á brauðfótum bökuðum úr eyddum sönnunargögnum og misræmi í vitnisburði starfsfólks þingsins. Hvers vegna var henni haldið til streitu og hvaðan kemur þrýstingurinn? Hverjir njóta góðs af því að þessir níu einstaklingar séu bak við lás og slá næstu 16 árin? Hvaða breytingar munu eiga sér stað í okkar samfélagi ef þau verða fundin sek um valdarán sem aldrei var framið né stóð til að fremja?

Ef hægt er að teygja lögin á þann hátt að heimsókn á þingpalla leiði til sakfellingar fyrir tilraun til valdaráns þá er komið alvarlegt fordæmi fyrir því að valdhafar á Íslandi geti áreynslulaust notfært sér dómstóla til að koma frá fólki sem það telur ógn við valdastöðu sína.

Ummæli ()