Þínar fréttir, þín skoðun

Þegar dýrðarmenn verða til

Höfundur: Vilborg Auður Ísleifsdóttir - sagnfræðingur
Flokkur: Saga, Samfélagið  

Það var býsan skondin saga, sem Guðrún, vinkona mín, Guðlaugsdóttir sagði frá störfum sínum fyrir aldraða. Gamla dömur gengu hneykslaðar út, þegar rætt var um framlag Hitlers til mannkynssögunnar, sem sannarlega var ekki gott. Það er í rauninni óútskýranlegt, hvað sumt fólk, mannkynsfrelsarar. poppgoð eða jafnvel örgustu morðingjar geta búið yfir mikilli útgeislun og valdi yfir hugum manna. Það er einnig óútskýranlegt, hversu djúpstæð tryggð getur skotið rótum í hugskoti manna gagnvart goðum sínum, hvort sem þau eru trúarleiðtogar, poppgoð eða stjórnmálaforingjar með blóðugan feril. Jafnvel elliglöp vinna ekki á slíkri lotningu.

Einn þátturinn í skýringunni kann að vera hin almenna aðdáun, þ.e.a.s. velvild almenningsálitsins. Forsenda almenningsálitsins er einhvers konar fjölmiðlun. Við tilkomu prentlistarinnar um aldamótin 1500 skapaðist í fyrsta skipti í mannkynssögunni almenningsálit, sem náði til stórs hóps manna. Með ritum sínum varð Marteinn Lúther þekktur á poppstjörnumælikvarða út um allt Þýskaland og víðar. Þetta kom honum svo sannarlega vel, þegar hann stóð andspænis því að verða dæmdur til dauða fyrir villutrú á ríkisþinginu í Worms árið 1521, ef hann tæki ekki aftur skoðun sína um rangtúlkun kaþólsku kirkjunnar á Heilagri ritningu. Vinsældir hans björguðu honum frá bráðum bana.

Með tilkomu útvarps og kvikmynda fengu þessi fjölmiðlar áður óþekkt völd. Þeir kumpánar Hitler og Göbbels höfðu vaðið fyrir neðan sig og tóku þá í sínar hendur til að láta þá syngja foringjanum og stefnu Nasista lof. Þarna voru mikli kunnáttumenn að verki, um það bera unglingsstúlkurnar öldruðu, sem Guðrún sagði frá í pistli sínum, ljósan vott. Á slíkri tilfinningatrú bíta engin staðreyndavopn.

Á liðnu góðæri leituðust ýmsir fjölmiðlar við að sannfæra landsmenn um ágæti auðsöfnunar. Miklar og tíðar frásagnir voru birtar af auðmönnum, athöfnum þeirra, lifnaðarháttum, glæsihúsum þotum og lystisnekkjum. Þá var ekki gott til afspurnar að eiga bara blokkaríbúð og gamla Toyotu. Svei! Raunveruleikinn sjálfur hefur reynst versti óvinur þessa dýrðarfólks, sem fjölmiðlar hömpuðu á vafasömum forsendum og í vafasömum tilgangi, meðan heiðarlegt sómafólk komst tæplega á blað, enda vafstur þess næsta hvunndagslegt samanborið við hnattræn umsvif auðjöfranna.

En nú er blaðran sprungin og íslenskur almenningur situr eftir með sárt ennið. En það er altént betra að sitja eftir með sárt ennið eins og við Íslendingar megum gera nú um stundir eftir sjónhverfingar fjármálaspekúlantanna heldur en að liggja dauðir í valnum eins og milljónir manna máttu sætta sig við eftir sjónhverfingar Hitlers og Göbbels.

Dömurnar öldruðu verða hafa sitt sæta fjölmiðlapoppgoð í friði – það er of seint að garfa í þessu við þær. Hins vegar verður yngra fólkið að kunna skil á þessum fjölmiðlaveruleika nútímans og sjónhverfingum, sem hefa endaskipti á staðreyndum, ef sá er gállinn á þessum veruleika. Það verður að koma í veg fyrir að óráðvandir menn fari aftur að kaupa banka án þess að borga þá og selja landið og miðin án þess að eiga þau.

Ummæli ()