Þínar fréttir, þín skoðun

Réttlátari fiskveiðistjórnun

Höfundur: Guðbjörn Jónsson - Fyrrverandi ráðgjafi og höfundur bókarinnar Stjórnkerfi fiskveiða í nærmynd.
Flokkur: Sjávarútvegsmál, Stjórnmál   Efnisorð: fiskveiðistjórnun, fyrningarleið, kvóti

Mikið er rætt og ritað um stjórnkerfi fiskveiða, nú sem endra nær. Og eins og áður, eru fáir á sama máli, þó flestir vilji breytingar frá því sem nú er. Eitt er þó sameiginlegt með öllum er tjá sig um þetta mál. Þeir hafa ekki haft fyrir því að kynna sér upphaflegar grundvallarforsendur stjórnkerfisins og þau lög sem hafa verið sett um þessa starfsemi. Líklega er það meginástæðan fyrir þeim sundurleitu hugsunum sem birtast í umræðu um breytingar á þessu kerfi.

Grundvallarreglan (sem enn hefur ekki verið breytt), felst í því að öll skip, sem leyfi hafa til fiskveiða í fiskveiðilögsögu okkar, skuli fá úthlutað aflaheimild í samræmi við meðaltals-afla síðustu þriggja ára, á undan úthlutunarári. Þessari grundvalarreglu hefur aldrei verið farið eftir, vegna yfirgangs LÍÚ veldisins.

Önnur grundvallarregla, sem tilgreind er í 1. gr. laga um fiskveiðistjórnun, felst í því að úthlutun aflaheimilda fylgir hvorki eignrréttur né varanlegt forræði. Því til viðbótar er, að aflaheimildir eru einungis ákveðnar fyrir eitt ár í senn, án allra skuldbindinga af hálfu stjórnvalda um að úthlutun næsta árs verði í samræmi við núverandi úthlutun. Af þessu leiðir að ALDREI hafa verið til lagalegar forsendur fyrir svokölluðum “varanlegri aflahlutdeild” Í öðru lagi hefur Alþingi ALDREI heimilað SÖLU aflaheimilda. Þó hafa slíkar heimildir verið seldar, án lagaheimilda, en undir verndarvæng Fiskistofu og Ríkisskattstjóra.

Fiskistofa hefur haldið nákvæma skrá yfir alla seljendur og kaupendur aflaheimidla, ásamt hvaða verð hver og einn greiddi fyrir aflaheimildirnar hverju sinni. Þetta er gert þrátt fyrir að lagaheimildir til sölunnar skorti, ásamt hinum skýru ákvæðum 1. gr. fiskveiðistjórnunarlaga, um að úthlutun aflaheimilda fylgi hvorki eignarréttur né varanlegt forræði yfir aflaheimildum.

Fyrrverandi Ríkisskattstjórar (Skúli Eggert saklaus af þessu), fóru langt út fyrir lagaheimildir sínar, er þeir veittu útgerðarmönnum heimild til að skrá aflaheimildir sem eignastöðu í efnahagsreikning fyrirtækja sinna. Sú heimild var veitt, þrátt fyrir skýr ákvæði í 1. gr. fiskveiðistjórnuarlaga, um að úthlutun aflaheimilda fylgdi enginn eignarréttur. Með þeirri ákvörðun tóku fyrrverandi ríkisskattstjórar þátt í fölsun efnahagsreikninga, þar sem þeir heimiluðu einkafyrirtækjum að eignfæra útgjöld sem engin eign var í. Ástæða þess var að “seljandinn” var ekki eigandi og hafði ekki söluheimild fyrir því sem selt var, sem var ákveðið magn af sameiginlegri auðlind þjóðarinnar, sem selt var án þess að Alþingi hefði veitt slíka heimild.

Í annan stað brutu fyrrverandi ríkisskattstjórar afar gróflega 40. gr. stjórnarskrár, þegar þeir ákváðu að sala veiðiréttar (svokölluð kvótaleiga), bæri ekki virðisaukaskatt þegar kvóti væri keyptur. Í 40. gr. stjórnarskrár segir svo: “Engan skatt má á leggja né breyta né af taka nema með lögum.” Þarna stendur það skýrum stöfum að Ríkisskattstjóri hafði ekki lagaheimildir til að ákveða sjálfur að sala veiðiréttar væri undanþegin virðisauakaskatti, á sama tíma og greiddur var virðisaukaskatur af sölu aflans. Þrátt fyrir þessi augljósu lagabrot, hefur þeim verið haldið áfram fram til þessa, eftir því sem ég best veit.

Eins og sjá má af þessari einföldu samantekt eru grundvallar lagareglur stjórnkerfis fiskveiða ekki svo slæmar. Það getur talist eðlilegt að ALLIR sem fá veiðileyfi og stunda veiðar, fá úthlutað aflaheimildum í samræmi við áunna veiðireynslu. Það sem nauðsynlegast er að breyta fljótt, eru hin afar grófu lögbrot útvegsmanna, Fiskistofu og Ríkisskattstjóra, varðandi framkvæmd fiskveiðistjórnunar. Væri ólögmætri sölu- og eignaskráningum hætt þegar í stað, væri tveir af þremur mestu lögbrotaþáttum í framkvæmd fiskveiðistjórnuanr rutt úr vegi. Það mundi auðvelda fólki verulega að átta sig á þeirri flóknu svikamyllu sem viðgengist hefur við framkvæmd fiksveiðistjórnuanr um langt árabil.

Svokölluð “fyrnignarleið” getur ekki gengið upp, vegna þess að fyrir henni er ekki lagagrundvöllur í núverandi fiskveiðistjórnarlögum. Annars vegar byggir “fyrningarleiðin” á því að viðurkennd verði “varanlegur úthlutunarréttur núverandi rétthafa, til næstkomandi 20 ára. Slík er algjörlega andstætt þeirri grundvallarreglu sem fiskveiðistjórnun hefur byggst á til þessa, þ. e. að stjórnvöld séu algjörlega óbundin að úthlutun frá ári til árs.

Verði áður nefndum ólögmætum framkvæmdum við núverandi fiskveiðistjórnun hætt, mun ekki verða þörf fyrir hina svonefndu “fyrningarleið”.

Ummæli ()