Þínar fréttir, þín skoðun

Nokkur nýlunda

Höfundur: Vilborg Auður Ísleifsdóttir - sagnfræðingur
Flokkur: Efnahagsmál, Stjórnmál, Utanríkismál   Efnisorð: Icesave, stjórnarskrá, þjóðaratkvæðagreiðsla

Ólafur forseti hefur vísað Icesave-samningnum til þjóðaratkvæðis. Þetta er í fyrsta skiptið á lýðveldistímanum, sem er 65 ár, að til þjóðaratkvæðis kemur og líklega er þjóðin sé komin úr æfingu við svo vandasamt verk. Þetta var mikill almannatengslasmellur hjá forsetanum og íslensk málefni komust á forsíðu heimspressunnar og forsetinn meira að segja í breska sjónvarpið. Rétt er að vona, að áhugi á málefnum Íslendinga í hugum erlendra þjóða endist eitthvað og skili einhverjum árangri. En eðli fjölmiðlaathygli er, að hún gýs upp eins og sléttueldur og hverfur með jafn skjótum hætti. Hvort sem okkur líkar betur eða verr, munum við verða að gera þennan Icesave-reikning upp.

En hvað sem árangri af þessum almannatengslasmelli líður þá hefur forsetinn brotið blað í þingræðishefð þjóðarinnar, þar sem lögin verða ekki dregin til baka eins og í fjölmiðlamálinu, heldur mun þjóðaratkvæði fara fram. Þetta er því nokkur nýlunda og óvíst um lyktir.

En þá er það málskotsrétturinn. Gallinn við málskotsrétt í fjármálum er sá, að það mun í framtíðinni verða torsótt með núverandi stjórnarskrá að koma óvinsælum málum eins og t.d. skattahækkunum gegnum þingið. Menn eru ekki bara ófúsir til þess að borga Icesave, heldur borga þeir yfirleitt skatta og skyldur með hundshaus – slíkt er mannlegt eðli. Þá er til stór hópur manna sem líður best í mótælaham; hann beinlínis þrífst á mótmælum.

Stjórnarskrá Weimar-lýðveldisins var afskaplega rúm og gaf mikið tækifæri til flokkadrátta og andstöðu; tækifæri til þess að grafa undan lýðræðinu. Spekingur einn sagði, að stjórnarskrá Weimar-lýðveldisins hefði hlotið slæma vöggugjöf: lýðræði án lýðræðissinnaðra og ábyrgra borgara. Því fór sem fór.

Stjórnarskrá Sambandlýðveldisins Þýskalands gerir ekki ráð fyrir þjóðaratkvæðagreiðslu. Réttur til kvartana er hins vegar stjórnarskrárvarinn. Hin ýmsu sambandslönd hafa stjórnarskrár um ýmis innanlandsmál, en þó gerir engin þeirra ráð fyrir málskotsrétti í skatta- og fjármálum. Borgríkið Hamborg hefur nokkuð rúman málskotsrétt, t.d. í skólamálum. Til hagræðis í bili hafa menn minnkað mjög námskröfur til stúdentsprófs, sem hefur þann ókost í för með sér, að það er tæpast tekið gilt nokkurstaðar annarstaðar en í Hamborg – stúdentum til mikils óhagræðis. Deilurnar um skólamál fá þar engan enda. Það er nefnilega ekki svo að þjóðaratkvæðagreiðslur skapi sjálfkrafa sátt og samlyndi.

Við samningu stjórnarskrár er að mörgu að hyggja og því er rétt að hafa þær stjórnarskrár til hliðsjónar, sem vel hafa dugað eins og t.d. þýsku grunnlöginn, sem eru afrakstur af biturri reynslu í umgengi við lýðræðið og grundvallarþarfir samfélagsins fyrir lög og reglu og velferð. Einnig er sjálfsagt að líta á stjórnarskrár hinna Norðurlandanna, einkanlega Danmerkur, þar sem er kveðið mjög skýrt á um takmörkun málskotsréttar í fjátmálum.

Þegar kemur að samningu nýrrar stjórnarskrár skulum við vanda okkur mjög svo að þjóðin, þingið og jafnvel forsetinn megi vel við una.

Ummæli ()