Þínar fréttir, þín skoðun

Ísland, lánadrottnar og Evrópusambandið – jafningjar?

Höfundur: Gunnar Freyr Valdimarsson
Flokkur: Efnahagsmál, Stjórnmál, Utanríkismál, Viðskipti   Efnisorð: Evrópusambandið, Icesave, jafnræði, ríkisstjórnin

Ég á vini. Ég á félaga. Þeir/þær eru vinir mínir og félagar án skilyrða. Litlir, stórir, feitir, mjóir og í mörgum litum. Mig langar til að vera með þeim og ég vona að þá langi til að vera samvistum við mig. Þegar ég geri vini mínum greiða eða er góður við hann/hana ætlast ég ekki til að fá neitt tilbaka. Að sama skapi vona ég að vinargreiðar annarra og gæska þeirra séu ekki skilyrðum háð, þ.e. að ég verði að borga þeim eitthvað tilbaka svo vinabókhaldið stemmi. Vinir mínir eru jafningjar mínir og vinátta mín við þá stendur og fellur með þessari staðreynd. Ég er sjálfstæður einstaklingur sem mæti öðrum á sama plani og vel að eiga í samskiptum við þá. Ég vona einnig að svo sé með vini mína.  Það er ástæða fyrir þessum inngangi um vináttu. Ég lít svo á að þjóðum svipi mjög til einstaklinga og margt sem á við í samskiptum einstaklinga megi heimfæra á samskipti þjóða. Þjóðir eru ólíkar og sjálfstæðar. Þær kjósa að eiga í samskiptum við aðrar þjóðir á jafnréttisgrundvelli. Að vísu eru samskipti þjóða að mörgu leyti flóknari því þar eru viðskiptasambönd af ýmsu tagi mjög áberandi. Þá er líka alltaf ætlast til að eitthvað komi í staðinn fyrir greiðann, peningar. En þá er um að ræða viðskiptaleg sjónarmið, hagfræðileg lögmál og vonandi skýrar leikreglur. Samt sem áður eru jafnræði, heiðarleiki og gagnkvæm virðing hornsteinar í viðskiptum eins og í samskiptum vina.    Þegar ég lít á samskipti Íslands, Hollands og Englands í tengslum við hrun bankanna og einkum í sambandi við samningagerð í kringum Icesave-reikningana er mér ljóst að hér voru ekki jafningjar að semja. Einhvers staðar í ferlinu varð skömmin hjá Íslendingum svo mikil að þeir gættu ekki  að heiðri sínum. Íslendingar tóku á sig skömmina og lömuðust um stundarsakir vegna álitshnekkisins sem landið varð fyrir. Innst inni vissi almenningur að hann hafði ekkert gert og bar engan veginn ábyrgð á ástandinu. Smám saman hvarf skömmin og vék fyrir reiði og aðgerðum til að laga ástandið. 

Því miður fyrir almenning lömuðust stjórnmálamenn einnig. Þeir tóku á sig skömmina líka, réttilega, en munurinn á almenningi og þeim er sú að skömmin bugaði þá. Þeir töpuðu yfirsýn og hættu að hugsa skýrt. Þeir brugðust þjóðinni á örlagastundu. Þeir fóru bugaðir í samningagerðina og og létu óþroskaða lánadrottna ráða ferðinni og setja skilyrði og leikreglur. Ópólitískir aðilar áttu að taka við stjórn landsins strax við fall bankanna í október 2008 en í síðasta lagi þegar ríkisstjórn Sjálfstæðisflokks og Samfylkingar fór frá völdum. Við hefðu tekið einstaklingar sem hefðu verið óskoraðir fulltrúar almennings og ótengdir pólitískri spillingu og hagsmunatengslum. Þeir hefðu verið í umboði stoltra og heiðarlegra Íslendinga sem hefðu einungis tekið á sig ábyrgð á því sem var þeirra. Þeir hefðu einnig staðið hnarreistir vitandi þess vits að í samskiptum eru menn og þjóðir jafningjar. Þá hefðu gögn og upplýsingar og öll samningagerð verið á borðinu en ekki farið með þá hluti eins og um einkamál stjórnmálamanna væri um að ræða.            

Ég skammast mín þessa stundina mjög svo fyrir núverandi ríkisstjórn. Upplýsingar um stærsta nauðasamning Íslandssögunnar koma á síðustu stundu og ætlast er til að þjóðin taki afstöðu til hans á nokkrum dögum. Þar fyrir utan er eiginlega búið að ganga frá málinu. Að leyfa okkur að taka afstöðu til samningsins á þeim forsendum er eitt mesta lýðskrum sem ég hef orðið vitni að og kúgun. Hver kúgar okkur? Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn, hollensk stjórnvöld, bresk stjórnvöld og Evrópusambandið en ekki síst ríkisstjórn Íslands. Ef við tökum ekki þessu tilboði fáum við enga hjálp, hvorki frá Alþjóðagjaldeyrissjóðnum né öðrum. Hvar er jafnræðið, vináttan og heilbrigð skynsemi?   Hvernig dettur ríkisstjórninni í hug að viðhafa svona vinnubrögð? Hví í ósköpunum setti hún ekki öll spilin á borðið strax í upphafi, allar upplýsingar og öll gögn og stóð að þverpólitískri samstöðu og samvinnu  til að bæta samningsstöðu Íslands? Til að eigna sér heiðurinn af vinnunni eins og stjórnmálamanna og stjórnmálaflokka er háttur? Að fá þakkirnar fyrir að vera reddari númer eitt? Ég minni á að núverandi forsætisráðherra var í síðustu ríkisstjórn og á í raun alls ekki að vera leiðandi fulltrúi þjóðarinnar. Hún var í ríkisstjórninni sem missti tökin og ber mikla ábyrgð á þessu hruni og er ekki trúverðug sem reddari landsins og á ekki að vera það þrátt fyrir einlægni hennar og góðan ásetning.            

Þessi hópur ágæts fólks ákvað að vinna út í horni og koma með tilbúinn samning á síðustu metrunum, samning sem þau stilla fólki upp við vegg með. Þú ert á móti bata Íslands ef þú samþykkir ekki samninginn. Þú ert að stuðla að ófrægingu Ísland og fátækt næstu árin ef þú samþykkir hann ekki. Þau gera lítið úr athugasemdum fólks við samninginn, athugasemdum sem eru nauðsynlegar til að gera samninginn betri. En því miður fyrir okkur. Samningurinn er tilbúinn. Það er bara svona eða ekki neitt!            

Þessi ríkisstjórn er mjög ófagleg út á við. Ég veit að þau eru öll mjög dugleg í vinnunni og gera sitt besta. Ég tek ofan af fyrir þeim að leggja svo mikið í að bjarga efnahag þjóðarinnar til framtíðar. En þau gleymdu bara tvennu, hverjir vinnuveitendur þeirra eru og svo hinu að gera hlutina í samstarfi við þá. Ég er vinnuveitandi þeirra lesandi góður og þú líka. Ég sætti mig ekki við að fá upplýsingar um þessi mál svona seint og eiga að taka afstöðu til mestu skuldsetningar Íslandssögunnar á nokkrum dögum. Og ég sætti mig heldur ekki við að það sé í raun búið að ákveða hvað á að gera og öll viðleitni almennings og annarra þingmanna til að bæta þessa nauðasamninga er óþörf. Það er búið að ákveða þetta allt.             

Ég talaði við nýjan þingmann um daginn og hann sagðist vera gáttaður á vinnubrögðum ríkisstjórnarinnar í þessu máli. Stjórnmálamenn eru á þingi fyrir mig og þig en ekki í einhverri vinnu þar sem þeir geta haldið hlutum fyrir sig sjálfa og skammtað upplýsingum og sinni túlkun á sannleikanum í fólkið. Opinberar upplýsingar eru opinberar upplýsingar og þær ber að gera opinberar. Ef Bretar, Hollendingar og Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn  vilja eitthvað pukur verður svo að vera en við eigum að neita að taka þátt í slíkum vinnubrögðum. Leyfum þeim að pukrast.   Því miður voru stjórnmálamenn okkar ekki faglegri eða sterkari en svo að þeir stóðust ekki þrýsting pukraranna og hafa haldið gögnum og upplýsingum frá þjóðinni svo mánuðum skiptir. Svo segja þau eins og kerlingin í leikritinu Gullna hliðinu ,,og inn skalt þú líka, Jón minn“ þegar hún ætlaði með öllum ráðum að koma manni sínum inn í himnaríki. Hér vísa ég til þess að það er sama hvað við segjum þau ætla að landa þessum samningi um Icesave hvað sem öðrum finnst um það. Hið sama má segja um áróður fyrir inngöngu í Evrópusambandið. Skoðanakúgarar sem aðhyllast sambandið nota sömu aðferð og ríkisstjórnin með Icesave-samninginn. Ef þú ert ekki með inngöngu ertu á móti því að íslenska samfélagið þróist og dafni, ekki síst efnahagslega.        

Og í stað þess að rétta hjálparhönd er nú ljóst að Bretar og Hollendingar, þó einkum Bretar, hafa notað tækifærið og sýnt lítinn þroska sem góðir vinir ættu að sýna. Það er ljóst að á bak við tjöldin hefur verið settur mikill þrýstingur á Alþjóðagjaldeyrissjóðinn af þessum löndum til að láta Íslendinga borga skuldir einkafyrirtækja. Gleymum því ekki að regluverk Evrópusambandsins gerði ekki ráð fyrir að innistæðutryggingastjóðir stæðust algjört kerfishrun. Í stað þess að segja við okkur ,,Hvað get ég gert til að hjálpa þér?“ er sagt ,,Þú gerir þetta svona eða…“ Hótanir liggja í loftinu. Og íslensk stjórnvöld taka þátt í kúgunninni og óvönduðum vinnubrögðum alþjóða stjórnamála.   Nú vil ég gera greinarmun á hollensku þjóðinni, bresku þjóðinni og hinni íslensku og stjórnvöldum í löndunum. Ég tel að stjórnvöld og stjórnmálamenn landanna hafi algerlega brugðist í diplómatískum samskiptum þegar lætin voru sem mest, algerlega tapað yfirsýn og gleymt að bjóða hvort öðru hjálp. Í stað þess að fá útrétta hjálparhönd er Ísland komið í stöðu vinarins sem stendur til hliðar og horfir á hina vinina leika en fær ekki að vera með nema þegar hinum þóknast og þeir aumka sig yfir hann. Þetta er hegðun sem allir uppalendur og kennarar gera allt til að birtist ekki í samskiptum barna. En því miður er þroskinn og faglegu vinnubrögðin ekki meiri í hinu alþjóðlega, pólitíska samskiptaneti. Þau bera keim af einelti. Stóru löndin, einkum nýlenduveldin gömlu, ráða ferðinni. Þau skammta vinahótum eftir efnahagslegum hentugleika.     

Jafnræði þjóðanna er því miður bara innantóm orð. Bretar hefðu  til að mynda aldrei verið svo ófaglegir gagnvart stærri löndum. Þeir hefðu einfaldlega ekki þorað að fara fram af svo mikilli hörku gegn stærri þjóðum þar sem þeir eiga meiri hagsmuna að gæta. Mér er löngu orðið ljóst að hið flokkpólitíska kerfi með alla sína umbunarstiga og flokkshollustu er komið að fótum fram, jafnt á Íslandi sem erlendis. Það er greinilega of fléttað saman við efnahagslega hagsmuni og því að halda völdum.            

Ég hef hvorki verið með né á móti inngöngu í Evrópusambandið hingað til. Mig hefur þyrst í opna umræðu þar sem allar upplýsingar liggja fyrir um kosti og galla. Eftir að hafa horft á hvernig hinar stóru þjóðir haga sér í samskiptum við hinar minni og hvernig kaupin ganga fyrir sig á eyrinni í Evrópu hallast ég nú heldur að því að við höldum okkur utan sambandsins. Margir fínir hlutir hafa komið frá sambandsinu en það er ljóst að hugmyndir þess um frjálst flæði fjármagns og regluverkið í kringum það er handónýtt. Eftirlit í öllum löndunum brást og engar reglur virðast vera til til að taka skipulega á málum.            

Og í krafti stærðar sinnar, styrks og fjarveru reglugerða til að taka á málum nýta lánadrottnar okkar sér tækifærið, með fulltingi Evrópusambandsins, og gefa í skyn að Ísland í heild sinni sé einhvers konar pýramídafyrirtæki og svikamylla. Sem það er ekki. Um leið gleyma þessar þjóðir að  fjármálafræðin sem beið hér skipbrot er alþjóðleg  (ekki síst bresk og bandarísk) og hefur verið kennd og stunduð í áratugi og að íslenskir athafnamenn  eru nýir leikendur í Matador-leiknum.   Hér á landi eru mörg mjög vel rekin fyrirtæki, góð viðskiptamódel, heilbrigð viðskiptaleg gildi og margir góðir stjórnendur. Einnig eigum við marga fína hagfræðinga og sérfræðinga í fjármálum. Flestir íslendingar eru harðduglegt fóllk sem má ekki vamm sitt vita og gerir allt til að vera heiðarlegt í samskiptum og viðskiptum vitandi þess vits að það er ekki hægt að stytta sér leið að raunverulegum auði heldur þarf maður að vinna að honum jafnt og þétt. Hið sama á við virðingu og annað sem einhvers er virði.            

En því miður fyrir okkur er einblínt á hina fáu sem tóku hraðlestina og fóru út af sporinu. Þeir þurfa smám saman að svara fyrir ábyrgðaleysi sitt því þeir stýrðu okkur út í móa og hafa skuldsett okkur svo um munar. Hér á ég bæði við viðskiptamenn en ekki síður ófagleg, pólitísk stjórnvöld. Löndin í Evrópu gera ekki rétt í því að útmála okkur sem einhvers konar svindlþjóð sem eigi mikla sök á þessu algjöra kerfishruni hins kapitalíska hugsunarháttar.       Þeim væri nær að horfa sér nær og reyna að takast á við hið stóra verkefni að endurreisa frá grunni gjaldþrota stefnu sína í fjármálafræðum. Vonandi komast þau að þeirri niðurstöðu að fjármagnið megi ekki að ráða för heldur siðleg gildi í mannlegum samskiptum sem viðskipti taka svo mið af en ekki öfugt. Eins og er ræður fjármagnið ferðinni og hagnaður og hagvöxtur er amen allra hluta.              

Það þarf að leita að blórabögglum og þá er einfaldast að ráðast á þann veikasta og minnsta. Það er sama sagan á afrísku sléttunum og í samskiptum þjóða. En það er ekki réttlát hegðun og ber ekki vott um raunverulegan skilning hjá lánadrottnum okkar á raunverulegum ástæðum hrunsins. Um leið er ekki sjáanlegur vilji hjá þeim (og öðrum stórveldum) til að taka á sig einhverja ábyrgð á því hvernig fjármagni (sem innistæða var fyrir eða ekki) var sleppt lausu til að lifa eigin lífi.    

Félagsþroskinn í samskiptum okkar og þessara þjóða er ekki nægilegur svo hægt sé að segja að gagnkvæm vinátta og virðing ríki. Eins og er ráða stóru frekjurnar. Hér eru ekki jafningjar á ferð heldur þræll og þrælahaldari. Megi stjórnvöld þessara þjóða og samninganefndir í umboði þeirra, Alþjóðagjaldeyrissjóðurinn og Evrópusambandið skammast sín (en ekki of lengi samt) fyrir að misbeita valdi sínu. Íslensk þjóð á eingöngu að leika við jafningja. Alltaf.

Höfundur er áhugamaður um betra samfélag og raunverulegt lýðræði

Ummæli ()