Þínar fréttir, þín skoðun

Icesave og alþjóðavæðing fjármagnsins og tækninnar

Höfundur: Ólafur Gíslason
Flokkur: Efnahagsmál, Fjármál, Stjórnmál, Utanríkismál, Viðskipti   Efnisorð: fjármagnsmarkaður, Icesave, Parísarklúbburinn

Ég var að hlusta á umræðuþátt í vikulokin um Icesave-málin og lesa kveðjur Viðars Þorsteinssonar til Vinstri grænna á vegg hans þar sem hann vandar flokknum ekki kveðjurnar. Þetta virðist eitthvert erfiðasta og flóknasta mál sem við Íslendingar höfum þurft að takast á um fyrr og síðar. Talað er um „fullveldisafsal“ og hvort Ísland eigi að fara í „Parísarklúbbinn“, það er að segja á bekk með þriðja-heims þjóðum í alþjóðasamfélaginu.

Eitt af því sem gerir þetta mál flókið er að það snýst um reglur yfirþjóðlegs fjármagnsmarkaðar á meðan völd okkar og yfirsýn takmarkast að miklu leyti við okkar skýru landfræðilegu og samfélagslegu mörk. Íslensku bankarnir störfuðu samkvæmt íslenskum lögum á opnum alþjóðlegum fjármálamarkaði. Hvað sem öllum reglugerðum lýður þá er ljóst að á þessum markaði fóru þeir um með ránshendi og brutu öll heilbrigð siðferðisviðmið. Þau pólitísku öfl sem heimiliðu þetta framferði og sköpuðu því aðstöðu til þess að setja í gang Icesave-svikamylluna eru, burtséð frá öllum lagaflækjum, meðsek í þessari ránsferð íslensku bankanna um evrópskan fjármálaheim. Íslensk stjórnvöld og íslenska stjórnkerfið eru því meðsek í þessu sakamáli og þurfa að svara til saka. Icesave samningurinn er tilboð Breta og Hollendinga um að gangast inn á að ábyrgjast endurgreiðslu ránsfengsins að hluta til. Á þessari stundu veit í raun enginn hvernig þær ábyrgðir munu skiptast, því óvissa ríkir um erlendar eignir bankanna.

Það mikilvægasta við þennan Icesave-samning er viðurkenning íslenskra stjórnvalda á ábyrgð þeirra í málinu. Það er viðurkenning á því að íslensk stjórnvöld og íslenska bankakerfið fóru fram á hinum alþjóðlega fjármagnsmarkaði með glæpsamlegum hætti og þá jafnframt að endurgreiða þurfi ránsfenginn. Þetta er í raun einföld siðferðileg spurning. Frekari deilur um einstök tæknileg útfærsluatriði virðast mér dæmdar til að verða tilgangslausar á meðan við getum ekki haft áþreifanlegar upplýsingar um þær stærðir sem um er deilt. Það gerir líka kröfur um fyrirvara og endurskoðun samningsins eðlilegar.

Deilan um óréttlæti hins alþjóðlega fjármálakerfis í heild sinni á ekki bara fullan rétt á sér, heldur erhún nú brýnni en nokkru sinni, rétt eins og umræðan um fullveldi og sjálfsákvörðunarrétt þjóða. Þau deilumál snerta hins vegar að mínu mati ekki nema óbeint deiluna um Icesave, deilu sem snýst um hreint fjársvikamál, sem afgreiða þarf sem slíkt.

Icesave-málið hefur hins vegar opnað augu okkar fyrir því að það liggur ekki minnsti snefill af skynsemi í því yfirþjóðlega markaðshagkerfi fjármagnsins, sem komið hefur verið á og magnað upp í kjölfar þess að Járntjaldið féll og heimurinn varð að einu opnu markaðshagkerfi. Aðrar þjóðir, sem standa frammi fyrir hlutfallslega mun minni áföllum en við, hafa líka komið auga á þetta. Hinn yfirþjóðlegi fjármagnsmarkaður hefur á örfáum áratugum skapað meiri eignatilfærslur og meira misrétti á hnattræna vísu en dæmi eru um í mannkynssögunni. Þessi yfirþjóðlegi fjármagnsmarkaður er einn angi nútíma tæknivæðingar og væri óhugsandi án hennar. Hann er í raun æðsta og valdamesta birtingarmynd þeirrar tæknibyltingar sem átt hefur sér stað á sama tíma til dæmis í fjarskiptum og upplýsingatækni. Við komumst því ekki hjá því að ræða um fjármagnsmarkaðinn og fullveldishugtakið nema í samhengi við umræðuna um tæknina og trúna á þá sjálfvirku blessun framfaranna, sem hún hefur verið talin trygging fyrir. Fjármálakreppan í heiminum leiðir í ljós að það hriktir í grundvallarstoðum vestrænnar menningar, sem nú er orðin „global“, því heimurinn er orðinn „vestrænn“. Þau vandamál sem sjálfkrafa framþróun tækninnar hefur skapað, skekja nú sjálfar undirstöður hennar. Slík vandamál getum við ekki nálgast á þjóðlegum forsendum eða út frá hugmyndum 19. aldar um þjóðríkið. Og því síður út frá sakamáli eins og Icesave.

Sú freisting hefur orðið mönnum nærtæk að blanda þeim tveim málum sem hér hafa verið reifuð saman. Það er eitraður kokteill, því hann kveikir undir þjóðrembu eins og sjá mátti til dæmis í ræðu Árna Johnsen á Alþingi í gær eða fyrradag. Hugmyndir róttækra hugsjónamanna um að nota það tækifæri sem Icesave-málið býður upp á til þess að kynda undir og kveikja eitthvert ófriðarbál gegn útlendingum eða Evrópusambandinu er af sama toga. Vissulega segir orðtakið að oft velti lítil þúfa þungu hlassi, en ef menn ætla þeim Jóhönnu Sigurðardóttur og Steingrími J. að lyfta því hlassi er létti oki hins yfirþjóðlega fjármagnsmarkaðar af þjóðum heimsins, þá erum við komin út fyrir allan veruleika og farin að lifa í draumheimum.

Icesave-málið er að stærstum hluta sjálfsskaparvíti okkar Íslendinga, því engin þjóð hefur haft í frammi viðlíka heimskupör og blekkingarleiki á hinum alþjóðlega fjármálamarkaði. Það er erfitt að horfast í augu við þessa staðreynd, en hvílíkur léttir er það ekki að þurfa ekki lengur að heyra gort ráðamanna okkar um að við séum „fremstir í heiminum“ og „á heimsvísu“ á öllum mögulegum og ómögulegum sviðum! Við munum heldur ekki verða „á heimsvísu“ í því risavaxna verkefni að afbyggja og brjóta niður ranglátt kerfi hins yfirþjóðlega fjármálamarkaðar og leiðrétta þar með þróun lýðræðis og tækni á heimsvísu, en það verður kannski hógvært framlag okkar að viðurkenna þátttöku okkar í glæpsamlegri svikamyllu, og að við heitum því að endurtaka þann leik aldrei framar.

Ummæli ()