Þínar fréttir, þín skoðun

Allt nema peningarnir

Höfundur: Ólafur Gíslason, Ítalíu
Flokkur: Ítalía, Stjórnmál   Efnisorð: alþjóðavæðingin, biblían, Evrópusambandið, hagfræði, heimskreppan, Ítalía

Það er markaðsdagur í Amalfi og þegar við göngum upp mylludalsveginn eru hlaðin borð farandsalanna á báðar hendur. Hjá ávaxta- og grænmetissalanum eru þau hlaðin sítrónum, mandarínum og öðrum sítrusávöxtum, eggaldinum, þystilkáli, gulrótum og salati, tómötum, kúrbít, steinselju og brokkólí, svo fátt eitt sé talið. Á hina höndina eru olívur af ýmsum gerðum í saltlegi, saltaðir kapersblómknappar, ansjósur í saltlegi, útvötnuð skreið og saltfiskur, niðurlagt grænmeti í olíu, saltaðar smjörbaunir og kryddvörur. Sá þriðji selur osta og mjólkurvarning, ferskan mozzarellaost úr buffalamjólk frá Agerola, reyktan og ferskan mjólkurost, kæstan kindaost, geitarost og kremmjúka kotasælu frá því í gær. Á einu borðinu er ódýrt skótau af fjölbreytilegum gerðum og annar sölumaður býður fram hræódýran fatnað sem gæti allt eins verið til endurnýtingar. Yfir mylludalnum gnæfa hamrar og fjöll sem ljúkast um þennan sælureit eins og til að veita honum skjól á móti faðmi sólarinnar, sem hefur reyndar verið óvenju spör á hitann þetta vorið, en er nú að gera vart við sig í vaxandi mæli með hitageislum gegnum skýin sem auka á gróðurilminn í loftinu. Ilm af villimyntu og kjarri, sítrónum  og salviu.  Á stöllunum undir hömrunum húka sítrónutréin hlaðin sínum gylltu ávöxtum og mylludalsáin flæðir fram undir götunni og í gegnum gömlu pappírsverksmiðjurnar sem hafa starfað hér allt frá því á miðöldum, þegar pappír varð mikilvægasta framleiðsla Amalfi ásamt með hinum sólgylltu sítrónunum. Mylludalsgatan liggur í mjúkum sveigum í gegnum þorpið sem kúrir utan í hömrunum fyrir ofan, allt niður að dómkirkjutorginu og sjónum þar sem bærinn breiðir út bros sitt á móti skjannabirtu hafsins sem gælir við þessa hamragirtu strönd af eilífu örlæti sínu. Amalfi hefur mætt hverri sólarupprás með sælubrosi svo lengi sem menn muna.

„Hér höfum við allt til alls, allt sem hugurinn girnist“, segir vinur minn. „Hvað eru menn að kvarta og barma sér, Það eina sem okkur vantar eru peningarnir.“

Þetta er napoletönsk heimspeki, sem er um leið lýsandi fyrir hina napoletönsku manngerð, sem er bæði örgeðja og tilfinningaheit og hefur til að bera stingandi húmor sem gjarnan kemur við kvikuna þar sem hún er veikust fyrir. Eins og læknisráð til að styrkja náttúrulegt mótstöðuafl líkamans. Og hvar er kvikan veikari þessa dagana en einmitt  í peningabuddunni? Heimskreppan er skollin á af fullum þunga og gerir vart við sig hér eins og annars staðar. Stöðugt berast fréttir af gengisfalli kauphallanna, samdrætti í framleiðslu, lokun vinnustaða, fjöldauppsögnum og neyð fólks sem sér ekki fram á að láta laun sín eða bætur nægja fyrir brýnustu nauðsynjum.

Daginn sem fjölmiðlar birtu þá spá þjóðhagsstofunnar að 40-70 þúsund manns að meðaltali myndu missa lífsviðurværi sitt á Ítalíu á hverjum mánuði árið 2009 kom Giulio Tremonti fjármálaráðherra fram í sjónvarpsþætti og sagði þá tíma sem við værum að ganga í gegnum þess eðlis, að það væri tilgangslaust að leita lausna vandans í hagfræðiritum. Einasta bókin sem kæmi að gagni við þessar aðstæður væri biblían.

Tremonti er ekki bara fjármálaráðherra Ítalíu, heldur kunnur hagfræðiprófessor og af mörgum talinn í fremstu röð, ef ekki hreinn töframaður í sínu fagi, þjóðhagfræðinni.

Þessi orð hagfræðiprófessorsins segja okkur að kreppan  sem nú gengur yfir heimsbyggðina er ekki bara fjármálakreppa bankanna, hún takmarkast ekki heldur við  framleiðsluna og atvinnulífið, kreppan sem nú ríður yfir heimsbyggðina er menningarleg kreppa þar sem gjaldþrotin blasa ekki bara við bönkum og framleiðslufyrirtækjum, heldur líka við fræðasetrum, háskólum og menntastofnunum þar sem það verður ljósara með hverjum deginum sem líður að hinar fræðilegu forsendur sem lagðar hafa verið til grundvallar alþjóðavæðingunni og vestræns efnahags- og menningarlífs eru gjaldþrota andspænis vandanum. Ekki bara þjóðhagsfræðin, heldur fjölmörg önnur fræði sem hafa lagt spil sín í þá spilaborg sem nú hrynur til grunna fyrir augum okkar. Þessi spilaborg hefur reynst byggð á fölskum gildum, gildum sem reyndust innistæðulaus.

Tilvísun Tremonti í biblíuna er jafnframt til vitnis um að þau varnarviðbrögð, sem stjórnvöld á Vesturlöndum hafa gripið til í þeim tilgangi að slökkva eldana, eru unnin í blindni, engin hagfræðikenning getur tryggt okkur að þessar aðgerðir beri tilætlaðan árangur, í rauninni vitum við ekki heldur hvaða árangri er stefnt að.

Ráðherrann sagði reyndar annað athyglisvert í þessum sjónvarpsþætti. Hann líkti vanda sínum við vanda læknisins andspænis sjúklingnum. Enginn læknir gripi til aðgerða áður en hann hefði greint sjúkdóminn. Á eftir sjúkdómsgreiningu kemur mat og áætlun um mögulegan bata og síðan markvissar aðgerðir til að ná settu marki. Tremonti gat ekki skýrt fyrir þjóðinni hver markmið stjórnarinnar væru umfram óljósa óskhyggju.

Það sem einkennir umræðuna um heimskreppuna á alþjóðavettvangi er einmitt þetta: það hefur engin marktæk sjúkdómsgreining verið gerð, ekkert mat á batahorfum hefur séð dagsins ljós og þar með virðast markmið lækningarinnar vera falin í þokunni. Flest bendir reyndar til að stjórnvöld hér á Ítalíu jafnt og annars staðar á Vesturlöndum hafi hvorki hugmyndaflug né hugrekki til annars en að reyna að tína saman hin gjaldþrota spil sín og efna til nýrrar spilaborgar í stað þeirrar sem nú er hrunin.  Margt bendir til að sú bygging fari fram blindandi í þokunni.

Sú alþjóðavæðing sem fékk byr undir vængi með falli járntjaldsins fyrir 20 árum hefur á þessum örskamma tíma breytt heiminum í heild sinni með róttækari hætti en við getum fundið dæmi um á jafn skömmum tíma. Breytingin felst í afnámi landamæra að því marki að nú virðist sem allur heimurinn sé orðinn vesturlenskur.  Vélin sem hefur knúið þessa alþjóðavæðingu er gróttakvörn markaðsins sem hefur nánast vélrænt lagt hverja hindrunina eftir aðra að velli. Það sérstæða við þessa þróun er að á yfirborðinu er erfitt að benda á einstaka aðila er ráði ferðinni eða marki stefnuna með afgerandi hætti, þannig að hægt sé að kalla menn til ábyrgðar. Þeir eldar sem nú brenna um víða veröld eru þess eðlis að við getum ekki með einföldum hætti bent á brennuvargana.  Hins vegar blasa afleiðingarnar við: nýlegur fundur leiðtoga Evrópusambandsins leiddi í ljós að tilvist einingar landanna 27 er í uppnámi, mörg nýju ríkin úr hópi fyrrverandi austantjaldsríkja er á barmi gjaldþrots og gömlu ríkin eru ekki tilbúin að hlaupa undir bagga skilyrðislaust. Þjóðirnar eru hins vegar orðnar það tengdar innbyrðis að gjaldþrot Ungverjalands, Rúmeníu eða Litháen gæti haft ófyrirsjáanlegar afleiðingar fyrir lönd eins og Þýskaland, Austurríki og Ítalíu.

Í heild sinni afhjúpaði leiðtogafundurinn að Evrópusambandið hvílir ekki á þeim sterka grunni sem menn höfðu talið, markmið þess hafa ekki verið hugsuð í grunninn og því er framtíð þess í óbreyttri mynd í hættu. Þó dettur engum í hug að æskilegt sé að reisa ný landamæri í Evrópu.  Þetta dæmi Evrópusambandsins er bara eitt dæmi af mörgum sem við getum fundið um jafnvægisleysi  og vanhugsuð markmið í skipan heimsmála í veröld þar sem landamæri hafa verið afnumin. Það ríkir jafnvægisleysi í samskiptum risanna tveggja, Bandaríkjanna og Kína, og menn hafa lengi vitað að viðskiptajöfnuðurinn sem ríkir á milli þessara stórvelda er spilaborg sem stendur á brauðfótum.  Sama gildir um samskipti iðnríkjanna í heild sinni og þróunarríkjanna.  Í öllum þessum tilfellum hafa blind markaðslögmál ráðið ferðinni, þar sem  öllum gildum hefur verið fórnað á altari hinna hreinu markaðslögmála.

Við þessar aðstæður  hefur mörgum verið hugsað til heimskreppunnar á fyrri hluta 20. aldar og afleiðingum hennar. Allir viðurkenndu að heimskreppan var kreppa kapítalismans, og við henni fundu menn ýmsar lausnir. Lausn Stalíns var „kommúnismi í einu landi“, lausn Þjóðverja var „þjóðernissósíalismi“, lausn Ítala var „fasismi“, svo dæmi séu tekin. Það var hins vegar breski hagfræðingurinn John M. Keynes sem fann bestu lausnina að dómi sögunnar, að minnsta kosti til bráðabirgða. Þau ráð gengu gegn sjálfvirkum lögum hins frjálsa markaðar, en takmörk þeirra við ríkjandi aðstæður í heiminum markast af því að Keynes gat ekki séð fyrir sér þann heim án landamæra sem við stöndum nú andspænis. Sá heimur kallar á enn róttækari hugsanir, enn meira hugmyndaflug og enn meira hugrekki.

Kannski væri hollt að taka svolítið af þeirri napolitönsku heimspeki sem vísað var til hér á undan inn í þá umræðu.

Ummæli ()