Þínar fréttir, þín skoðun

Vandi skuldsettra heimila

Höfundur: Ásbjörn S. Þorleifsson bókhalds- og fjármálaráðgjafi
Flokkur: Efnahagsmál, Húsnæðismál   Efnisorð: fasteignalán, heimili, mannréttindi, skattalög, skuldir, vaxtabætur

Mannréttindahugtakið

“Það ber að viðurkenna að hver maður sé jafnborinn til virðingar og réttinda, er eigi verði af honum tekin, og er þetta undirstaða frelsis, réttlætis og friðar í heiminum.”

“Hafi mannréttindi verið fyrir borð borin og lítilsvirt, hefur slíkt í för með sér siðlausar athafnir, er ofboðið hafa samvisku mannkynsins, enda hefur því verið yfir lýst, að æðsta markmið almennings um heim allan sé að skapa veröld, þar sem menn fái notið málfrelsis, trúfrelsis og óttaleysis um einkalíf og afkomu.”

Tekið af vef Mannréttindaskrifstofu Íslands.

Atburðarás undanfarinna mánaða í efnahagsumhverfi Íslands hefur vissulega leitt af sér vandamál hjá fólki, vandamál sem eru afleiðingar af hagstjórn sem var algerlega utan áhrifasviðs þessa sama fólks.  Vandamálin sem hafa hrannast upp hjá skuldsettum einstaklingum er öllum kunn sem fylgst hafa með fréttum og umfjöllun um þau mál undanfarið, fréttum af gálausu framferði stjórnenda fjármálafyrirtækja og andvaraleysi eftirlitsaðila í stjórnkerfi landsins.

Nú er svo komið að inntakið í niðurlagsorðunum í inngangi mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna um „óttaleysi um einkalíf og afkomu“ hefur brostið hér á landi og fjöldi manna býr við óvissu og ótta um einkalíf sitt og afkomu.

Það er mat mitt að það sé skylda Alþingis og stjórnavalda að sinna á trúverðugan hátt vandamálum þessara þjóðfélagsþegna og bregðast skjótt við. Leggja þessu fólki til leiðir út úr sínum vanda og vinna ötullega að lausnum sem eru í anda þess sem fram kemur í ofangreindum inngangi mannréttindayfirlýsingar Sameinuðu þjóðanna frá 1948.

Ég legg til að stjórnvöld byrji nú þegar á því að endurskoða þau ákvæði  skattalaga sem taka til vaxtabóta og geri breytingar sem hlúi að þeim sem verst eru settir með afkomu sína.  Réttur til vaxtabóta er skilgreindur í reglugerð nr. 990/2001 með síðari breytingum. Í núgildandi reglum eru vaxtabætur takmarkaðar við:

• Hámark vaxtagjald er 5% af skuldum.
• Hámark vaxtabóta er fyrir einstaklinga er kr. 189.957, einstætt foreldri kr. 244.299, sambúðarfólk kr. 314.134.
• Tekjuskerðingar mörk eru 6% af tekjum.
• Eignaskerðingarmörk.

Það er mitt mat að endurskoða þurfi viðmið vaxtabóta :

• Vextir sem eru 5% af skuldum eru ekki í takt við núverandi fjármagnskostnað skuldara og þurfa að hækka. Hér má benda á að dráttarvextir einir og sér eru nú 25%. Þessi mörk gefa enga möguleika á að vaxtabætur fáist á móti lántökukostnaði sem reglugerðin kveður á um að teljist til vaxtagjalda.

• Hámark vaxtabóta þarf að hækka verulega til að bæturnar séu í samræmi við mikla hækkun fjármagnskostnaðar og skerðingu á greiðslugetu skuldara.

• Tekjuskerðingarmörk við 6% af tekjum er of strangt viðmið. Hér er lagt til að tekin verði upp skerðingarmörk sem miðist við 6% af tekjum umfram fjárhæð atvinnuleysisbóta á hverjum tíma

• Ekki er gerð athugasemd við eignaskerðingarmörkin.

Ég tel að Alþingi ætti að gera eftirfarandi breytingar á lögum nr. 63/1985 um greiðslujöfnun fasteignaveðlána til einstaklinga:

Stofnaður verði  Jöfnunarsjóður fyrir greiðslubyrði fasteignaveðlána sem starfi í tveimur deildum. Annars vegar deild fyrir lán í erlendri mynt og hins vegar deild fyrir lán með verðtryggingu.

Skal þeim sem lögin ná til og skulda lán í erlendri mynt eða erlendum hluta myntkörfu heimilt að óska eftir því að sú hækkun höfuðstóls skuldarinnar sem til er komin eftir 1. ágúst 2008 verði færð yfir til sjóðsins og verði þar skuld viðkomandi á sérstökum greiðslujöfnunarreikningi. Samsvarandi fasteignaveðlán lækki um sömu fjárhæð en haldi að öðru leyti skilmálum sínum.

Á sama hátt verði heimilt að óska eftir því að hækkun höfuðstóls verðtryggðra skulda sem til er komin eftir 1. ágúst 2008 verði færð yfir til sjóðsins og verði þar skuld viðkomandi á sérstökum greiðslujöfnunarreikningi.

Skuldir á greiðslujöfnunarreikningi verði ekki með veði í fasteign þeirri sem veðtryggði frumlánið. Með þessu er fólki gert kleift að skipta um fasteign án þess að þurfa að greiða upp skuldir sem ætla má að séu því ofviða hvort eð er.

Vaxtakjör skulda á greiðslujöfnunarreikningi taki mið af hóflegum vaxtakjörum.

Endurgreiðsla lána á greiðslujöfnunarreikningi verði tekjutengd þannig að greiðslubyrði lánanna verði aldrei hærri en sem nemur 8% af tekjum sem eru umfram fjárhæð atvinnuleysisbóta á hverjum tíma.

Þeir sem skulda á greiðslujöfnunarreikningi í erlendu deildinni verði heimilt að flytja skuldina yfir í verðtryggðu deildina óski þeir þess og gildi sú heimild út lánstímann.

Markmiðið með þessum tillögum er:

• Að laga greiðslubyrði heimilanna að þeim kjörum sem til var stofnað og ætla mætti að skuldarar hafi staðið frammi fyrir þegar lán voru tekin.
• Byggja tillögurnar á lögum sem nú þegar eru til en það eykur möguleika Alþingis og stjórnvalda á að bregðast skjótt við.
• Auðvelda fólki að skipta um húsnæði með því að létta á veðsetningum íbúðarhúsnæðis. Þetta gefur möguleika á að fólk geti frekar lagað sig að breyttum aðstæðum.
• Koma með tillögur sem eru til þess fallnar að auka veltu á fasteignamarkaði og gera verðmyndun hans raunhæfari.
• Með þessu fyrirkomulagi eru engin lán afskrifuð hjá bönkum, Íbúðalánasjóði né lífeyrissjóðum.

Ummæli ()