Netfangið er: lugan@eyjan.is
Fullt nafn, starfsheiti, netfang og símanúmer höfundar verður að fylgja.
Ef mynd af höfundi fylgir, verður hún að vera 120 x 120 pixlar að stærð, sbr:
Nú á síðustu dögum gamla ársins og hinum fyrstu þess nýja hef ég í forundran fylgst með fréttaflutningsherferðinni frá Bolungarvík.
Það má með sanni segja að fréttaflutningurinn geti vart verið til þess fallinn að bjartsýni ríki yfir búsetu í Bolungarvík næstu misserin, – hvað þá heldur að það geti talist fýsilegur kostur fyrir fólk að flytja hingað miðað við þann bölmóð sem boðaður er.
Nema ef vera skyldi að fréttaflutningurinn sé til þess eins gerður að varpa rýrð á störf þeirra einstaklinga sem báru ábyrgð á rekstri sveitarfélagins í umboði kjósenda frá maímánuði árið 2006 og fram til 21. apríl 2008, í þeirri von að bæjarstjórnarkosningarnar næstu fari með öðrum hætti en þær síðustu?
Það eru sannarlega boðaðir nýir tímar í Bolungarvík – enn eina ferðina, en að þessu sinni svartari en nokkru sinni fyrr.
Stjórnarslit sem vöktu landsathygli
Frá því að valdaránið var framið þann 21. apríl s.l. þegar þáverandi meirihluti var sprengdur með fölskum lúðrablæstri og úreltum blysum, hefur vart borist ein einasta jákvæð frétt frá Bolungarvík. Hægt og rólega hefur hljóðnað sú bjartsýni og kraftur sem hafði tekist að vekja á þeim tæpu tveimur árum sem Bæjarmálafélagið í samstarfi við A-lista stýrði litla bátnum. Ég segi valdarán vegna þess að sá meirihluti sem nú stýrir sveitarfélaginu hefur í þessari mynd ekki umboð bolvískra kjósenda til að stjórna. A-listinn var, til að það rifjist upp, stofnaður mánuði fyrir síðustu sveitarstjórnarkosningar til þess eins að koma í veg fyrir að Elías Jónatansson yrði bæjarstjóri. Það vita allir.
Hvað Önnu G. Edvardsdóttur oddvita A-lista hefur verið boðið til að éta svona kyrfilega ofan í sig loforð við kjósendur sína er ekki gott að segja. En það er ljóst að það er til mikils fyrir Elías Jónatansson og Önnu G. Edvardsdóttur að hafa valdið, – hvað sem það kostar. Og grátbroslegast er að helstu ástæðuna fyrir samstarfsslitum við Bæjarmálafélagið sagði Anna vera of mikil umsvif undirritaðrar og mögulega hagsmunaárekstra hennar við sveitarfélagið þegar tókst að landa samningi við Ósafl ehf, undirverktaka Íslenskra aðalverktaka um að hýsa og metta starfsmenn þeirra við göng og garð. Það var þess vegna í það minnsta vandræðalegt að önnur kona á A-lista Önnu G. Edvardsdóttur, Anna Sigríður Jörundsdóttir, þáði svo eitt af þeim störfum sem sköpuðust í bænum við það að samningurinn náðist til Bolungarvíkur. Í því tilfelli virðast meintir eða mögulegir hagsmunaárekstrar bæjarfulltrúa engu skipta.
Lítið hefur farið fyrir þeim jákvæðu fréttum að í fyrsta sinn í áraraðir hefur íbúum í Bolungarvík fjölgað svo um munar. Einmitt vegna þess “vafasama” verknaðar að landa samningi við Ósafl í Bolungarvík hefur skráðum íbúum sem greiða hér útsvar fjölgað um marga tugi. Hvorki bæjaryfirvöld né fjölmiðlar á heimasvæði hafa séð ástæðu til að gera sér mat úr þeim gleðitíðindum. Stofnuð hafa verið fyrirtæki sem hafa verið að byggja upp vegna samningsins. Núverandi bæjaryfirvöld hafa ekki séð ástæðu til að svo mikið sem kynna sér þá starfsemi. Vinnustaðaheimsóknir voru teknar af forgangslista með nýjum meirihluta.
Nýr meirihluti á móti atvinnuuppbyggingu?
Lítið hefur heyrst frá Bolungarvík á síðustu mánuðum annað en harmþungrið kvein um slæman fjárhag, samstarf með eftirlitsnefnd sveitarfélaga og rifrildi um lóðir til atvinnuuppbyggingar, á stað sem enginn hefur haft áhuga á fram til þessa. Þá væntanlegu atvinnuuppbyggingu hefur meirihluta bæjarstjórnar nú endanlega tekist að stöðva eftir að birt var tillaga um deiliskipulag fyrir þrjú fimm eininga hús (í stað fimm sem sótt var um) og raðhúsalóðir sem teiknaðar eru YFIR atvinnuhúsnæði, hvorttveggja á stöðum sem enginn hefur verið að spyrja um og eru auk þess í óþökk þeirra íbúa sem búa í næsta nágrenni við umræddar lóðir. Óvíst er auk þess hvenær þær lóðir gætu svo verið tilbúnar til úthlutunar.
Mér er auðvitað ljóst að leyfilegt er að gera skipulagstillögur með þessum hætti, en spurt er í þessu tilfelli, TIL HVERS og hvað hefur gjörningurinn kostað? Eða er hinn nýi meirihluti kannski á móti atvinnuuppbyggingu sumra?
Að skera klæðin af – og líka kjötið
Samkvæmt forsíðu frétt BB þann 3. janúar 2009 er eftirlitsnefnd sveitarfélaga gríðarlega ánægð með samstarfið við bæjaryfirvöld í Bolungarvík. Það er nú gott að eftirlitsnefndin skuli vera ánægð með samstarfið. Og skyldi engan undra. Árangurinn er þó vafasamur að mínu mati. Öll þjónustugjöld bæjarins skulu hækka, uppsagnir skulu eiga sér stað og síðast en ekki síst, – hæstu útsvarsálögur yfir landið skulu lagðar á Bolvíkinga á árinu 2009 og jafnvel lengur samkvæmt sérstöku leyfisbréfi ráðherra.
Þá hefur bæjarstjóri , upp á sitt einsdæmi, tilkynnt stöðvun á þeirri samfélagslega mikilvægu framkvæmd, lagfæringu Félagsheimilisins, án nokkurs samráðs við byggingarnefnd hússins eða bæjarstjórn. Útspil ríkisins (eftirlitsnefndar) í “samstarfinu” við bæjarfélagið er ekkert! Það er fátt eftir í að tálga af beinunum, flest er farið af. Og í sömu frétt var nefnt að það væri óþarfa lúxus að reka hér sundlaug allan ársins hring! Það eru ekki mörg sveitarfélög af þessari stærð sem eru með sundlaug opna allt árið. Það væri því hægt að spara ef henni yrði lokað. Sveitarstjórnarmenn vilja hafa frelsi til útgjalda og bera ábyrgð á því. Þeir verða þá líka að bera ábyrgð á því ef það klikkar,“ segir Jóhannes og bætir við í léttum tón: „Ég held að það yrði ágætt að Ísfirðingar færu að stunda sundlaugina í Bolungarvík þegar göngin verða opnuð.“
Ánægjulegt að stutt sé í húmorinn hjá eftirlitsnefndarmanninum en mér er til efs að niðurstöður excelskjalsins muni koma vel út í raunveruleikanum. Hvert fara þeir starfsmenn og fjölskyldur þeirra sem reknir verða? Hvaða áhrif hefur minni þjónusta á val íbúa til búsetu? Sveitarfélag sem ekkert hefur upp á að bjóða annað en lítilsháttar plús í excelskjali deyr Drottni sínum hratt og örugglega.
Hafa skal það sem sannara reynist
Í ljósi fullyrðinga núverandi bæjarstjóra Elíasar Jónatanssonar í fjölmiðlum undanfarið er mikilvægt að halda nokkrum hlutum til haga.
Hann fullyrðir hvar sem því verður við komið að helsta ástæða fyrir svo mikilli hækkun útsvars, hæst á landinu öllu, sé erfitt rekstrarár árið 2007. Aðra ástæðu tiltekur hann að ekki hafi legið fyrir fjármögnun við endurbætur á Félagsheimili Bolungarvíkur. Þriðju ástæðuna telur hann vera baggi sveitarfélagsins vegna félagslega íbúðakerfisins.
Það er makalaust að þurfa að sitja undir slíkum fullyrðingum að þessir erfiðleikar sem nú mæða á séu fyrst og fremst vegna erfiðleika í rekstri ársins 2007. Um hvað er maðurinn að tala? Ef þetta var slíkur hryllingur hefði hann kannski átt að vera heima við og axla þá ábyrgð sem fylgir því að sitja í minnihluta, nefnilega að fylgjast með og veita aðhald. Í stað þess hvarf hann af vettvangi eftir að hafa tapað í síðustu kosningum og kom ekki aftur fyrr en bæjarstjórastóllinn var í höfn.
Með þeim fullyrðingum sem Elías Jónatansson heldur fram, er beinlínis verið að gefa í skyn óráðsíu í rekstri og óábyrga fjármálastjórn á meðan Bæjarmálafélagið og A- listinn báru ábyrgð á rekstrinum. Þessu er hér algjörlega vísað á bug sem rakalausum þvættingi. Það má lesa það í gegnum fundargerðir ársins 2007 að algjör samstaða allra bæjarstjórnarmanna ríkti um flest það sem verið var að gera. Enda virtist sem flestum væri það mikilvægt að vera samstíga í verkunum og flokkapólitík yfirleitt lögð til hliðar.
Nei – Bolvíkingar eru nú að fá með miklum skelli margra ára fortíðarvanda sem Bæjarmálafélagið og A-listinn voru í sameiningu að byrja að taka á með bjartsýni, áræði og heiðarleika þegar skyndilega breyttust vindar. Stjórnarstefna Sjálfstæðisflokksins hefur sannarlega séð til þess að ekki bara í Bolungarvík, heldur á landinu öllu að nú er hér allt í kaldakolum. Hugmyndafræði taumlausrar frjálshyggju er ekki lengur söluvara. Menn verða að fara að skilja það.
Samanburður við sambærileg sveitarfélög
Það er athyglisvert að skoða hið alræmda ár 2007 og bera það saman við rekstur fjögurra annarra sambærilegra sveitarfélaga. Þar kemur í ljós hið æpandi óréttlæti: Tekjur jöfnunarsjóðs per íbúa eru lægstar í Bolungarvík eða 147 þús. kr. Tekjur A-sjóðs á íbúa eru þar áberandi lægstar líka eða 524 þús. kr. Sjá mynd 1.

Ef Bolungarvík hefði fengið sambærilegar tekjur úr jöfnunarsjóði og þessi sveitarfélög hefði reksturinn verið jákvæður um tæpar 20 m.kr. Sjá mynd 2.

Athyglisvert er einnig að skoða skatttekjur per íbúa fyrir utan jöfnunarsjóð en þær eru sem dæmi 333 þús. kr. í Snæfellsbæ og 308 þús. kr. í Vesturbyggð en aðeins 261 þús. kr. í Bolungarvík. Bolungarvíkurkaupstaður hefði þannig með réttu átt að fá enn hærra framlag þar sem skatttekjur per íbúa eru lægri þar en hjá þessum samanburðarsveitarfélögum. Þetta er kjarni málsins ekki einhver sérstök óráðssíða sveitarstjórnarmanna árið 2007.
Elías Jónatansson ætti því blygðast sín fyrir að vera að hamast á því fólki sem stóð í ströngu við að reyna að leiðrétta þetta óréttlæti. Það er ömurlegt að horfa upp á ósannindin og óhróðurinn sem bæjarstjóri ber á borð fyrir alþjóð. Eftirlitsnefndin hefði einnig átt að benda á þessa staðreynd rétt eins og hún gerði reyndar með heilbrigðisvottorði sínu um rekstur Bolungarvíkur vorið 2007 en þá benti hún á að vandi Bolungarvíkur væri tekjuvandi ekki útgjaldavandi. Yfirferð nefndarinnar í dag virðist byggja á forsendum sem ekki snúast um alla þætti reksturs sveitarfélagsins og ástæður þess að illa gengur í rekstrinum.
Opin og gegnsæ stjórnsýsla
Í stuttri stjórnartíð Bæjarmálafélagsins og A-listans var lögð mikil áhersla á upplýst vinnubrögð og gegnsæi þar sem allir voru með á hvað var í gangi. Nægir þar að nefna eftirfarandi:
Orkubúspeningar, ágætis varasjóður – en í stuttan tíma.

Þær tæplega 400 milljónir sem fengist höfðu fyrir sölu á hluta Bolungarvíkurkaupstaðar í Orkubúinu voru uppurnar þegar Bæjarmálafélagið tók við og voru AÐ LANGMESTU LEYTI NÝTTAR TIL REKSTURS BÆJARFÉLAGSINS. Eins og fram kemur á meðfylgjandi mynd jukust skuldir A-sjóðs jafnt og þétt á stjórnartíma D-listans. Orkubúspeningar fóru aðeins að litlu leyti í niðurgreiðslu skulda og jafnharðan var bætt í: Engar stórframkvæmdir höfðu farið fram, utan dýpkunar á höfn sem að stórum hluta var greidd úr ríkissjóði. Mér er einmitt minnisstætt þegar þáverandi meirihluti sjálfstæðisflokks undir forystu Elíasar Jónatanssonar þrýsti framkvæmdum á dýpkun hafnarinnar fram yfir framkvæmdir við endurnýjun þils á brjót sem loks var framkvæmt s.l. sumar. Málið var lagt fram án undirbúnings á bæjarstjórnarfundi og með frávikum á dagskrá. Bæjarstjóri lagði, máli sínu til stuðnings, fram rekstrarreikninga eigin fyrirtækis, Gnáar ehf., til að sýna fram á það mikilvæga verkefni að dýpka þyrfti höfnina og vísaði í alla þá fjármuni sem myndu verða til í bæjarsjóði við þessa aðgerð. Það þótti ofstopi af hálfu þáverandi minnihluta að nefna að einmitt á þessum tíma var hér blússandi smábátaútgerð og mikil þörf fyrir að endurbæta aðstöðu á brjót. Því er skemmst frá að segja að þau eru ekki mörg loðnuskipin sem hafa ratað í höfnina eftir þessa dýpkunarframkvæmd og eins og flestir vita varð fyrirtækið Gná ehf. gjaldþrota á liðnu ári. Ekki er enn ljóst hversu mikið tap bæjarfélagsins er af því gjaldþroti, en reikna má með a.m.k. 10 – 15 milljónum.
Elías Jónatansson ætti manna best að vita það að erfiður rekstur getur stafað af mörgum ástæðum. Þeirri reynslu ætti hann að geta miðlað eftir að hafa verið við stjórnvölinn í tveimur fyrirtækjum sem sigldu í gjaldþrot og einu sem aldrei náði flugi en fékk þó töluvert opinbert fjármagn til uppbyggingar. Þá ríður á að vera hugmyndaríkur um lausnir og tapa ekki samningsstöðunni; ekki gefast upp fyrr en í fulla hnefana, taka áhættu, en þá á eigin kostnað. Því þekkir hann kannski minna af.
Lántaka og og tekjuvandi
Rétt er að minna á að tekið var 100 milljóna króna lán rétt fyrir kosningar árið 2006 vegna langvarandi hallareksturs Sjálfstæðismanna á bæjarfélaginu og voru þá Orkubúspeningarnir uppurnir. Rekstur bæjarsjóðs árið 2006 varð bærilegur, og má helst þakka það hærra framlagi út jöfnunarsjóði sveitarfélaga. Þeir sem til þekkja vita að aldrei er hægt að vita fyrirfram hversu mikið eða lítið framlag jöfnunarsjóðs er á hverju ári. Það framlag er alltaf áætlun sem ýmist gleður eða hryggir. Grímur Atlason fyrrverandi bæjarstjóri hefur verið seinþreyttur á að vekja athygli á ósanngjarnri skiptingu jöfnunarsjóðs. Þessi staðreynd blasir við þegar árið 2007 er skoðað.
Þegar meirihluti Bæjarmálafélags og A-lista tók við árið 2006 var það eitt fyrsta verkið að hefja vinnu við aðalskipulag bæjarins eins og áður hefur verið nefnt, en því verki hefði átt að vera lokið árið 2000 þegar gamla aðalskipulagið rann út. Það sýndi sig ef til vill á því hve takmarkaða framtíðarsýn sjálfsstæðismenn sem þá stýrðu bænum höfðu á bæjarfélaginu, að aðalskipulagsgerð skyldi ekki hafa verið sinnt.
Sundlaugargarðurinn
Árið 2007 var farið í framkvæmd sundlaugagarðs. Ég fullyrði að allir þeir sem nú njóta garðsins gleðjast yfir því að hann skuli hafa litið dagsins ljós. Þar liggur fjárfesting. Þeir peningar sem fóru í sundlaugargarðinn voru ekki nýttir í að reyna að laga langvarandi hallarekstur. Þeir liggja í verðmætri fjárfestingu sem gerir bæinn að eftirsóknarverðum búsetukosti.
Fjármagnstekjuskatturinn í heimahöfn
Grímur Atlason og fulltrúar Bæjarmálafélagsins og A-listans vöktu athygli á því að réttlátt væri að krefjast þess af ríkinu, sem í rekstri sínum hafði sýnt bullandi hagnað mörg síðustu ár, að hluti fjármagnstekjuskatts skyldi renna til þess sveitarfélags sem greiðendur hans byggju í. Það er algjörlega ljóst að einkahlutafélagavæðingin og lög um fjármagnstekjuskatt hafa verið Bolungarvíkurkaupstað mjög íþyngjandi sl. 6 ár og hefur sveitarfélagið tapað umtalsverðum tekjum vegna þessa.
Hefði þetta verið gert, væri fjárhagsstaða margra sveitarfélaga önnur og betri en hún er í dag. Þetta fór fyrir brjóstið á mörgum bolvískum greiðendum fjármagnstekjuskatts (sjá grein sem birtist á BB) (http://www.bb.is/Pages/26?NewsID=104611.) sem tóku þessa ábendingu sem persónulega ásökun.
Þegar öllu er á botninn hvolft þá er reglan sú að greitt sé útsvar af tekjum í því sveitarfélagi sem viðkomandi á lögheimili í.
Farsælt hefði verið að vita til þess að menn hefðu fremur stutt þessa baráttu og þannig látið hluta af gríðarlegum hagnaði sínum sem að mestu átt uppruna sinn í verðmætasköpun í sjávarútvegi, renna til atvinnuuppbyggingar eða samfélagslegra verkefna í heimabyggð í gegnum skattakerfið í meira mæli, í stað þess að setja þá í uppbyggingu á höfuðborgarsvæðinu eða leggja í sjóði sem nú eru hugsanlega tapaðir, týndir og tröllum gefnir.
Félagsheimilið
Rétt er að minna á að bæjarfulltrúar, allir sem einn, samþykktu að fara í framkvæmdir á endurnýjun félagsheimilisins. Það að ekki hafi legið fyrir fjármögnun er hæpin fullyrðing. Allir höfðu samþykkt leiðina sem farin skyldi. Einn varamaður sjálfstæðismanna Elín Jónsdóttir gerði tilraun til að gera athugasemdir og draga stuðning til baka, en fékk á sig harðorða bókun þáverandi meirihlutafulltrúa Önnu G. Edvardsdóttur.
Eftirfarandi bókanir voru gerðar á fundi bæjarstjórnar þann 27. mars síðastiðinn þegar rædd var fjármögnun Félagsheimilisins og samþykkt:
Anna G. Edvardsdóttir leggur fram eftirfarandi bókun:
„Meirihluti bæjarstjórnar Bolungarvíkur lýsir yfir furðu sinni vegna afstöðu
Elínar Jónsdóttur til framkvæmda við Félagsheimili Bolungavíkur, sérstaklega í
ljósi þess að hún samþykkti framkvæmda- og fjármögnunaráætlun þessarar
framkvæmdar.“
Elín Jónsdóttir leggur fram eftirfarandi bókun:
„Í ljósi þess hve fjármögnun verksins er kostnaðarsöm tel ég að eðlilegra hefði
verið að staldra við og leita hagkvæmari leiða til fjármögnunar verksins.“
Svo mörg voru þau orð.
Hins vegar er öllum ljós sú breytta staða sem varð á lánamörkuðum á fyrstu mánuðum ársins 2008. Það var annað hvort um það að ræða að halda áfram verkinu, enda hafði þegar verið lagt út í töluverðan kostnað vegna undirbúnings, eða að hætta við og þá hefði Félagsheimilið hugsanlega verið jafnað við jörðu, enda ástand þess orðið mjög slæmt. Tekin var ákvörðun um að halda áfram en þess í stað ákveðið að fresta öðrum framkvæmdum á árinu 2008 s.s. stórum endurbótum á gatnakerfi bæjarins og kostnaðarsömu viðhaldi á eignum bæjarins s.s. grunnskóla og uppbyggingu í leikskóla. Allt saman hlutir sem þó eru fyrir löngu orðnir tímabærir.
Þátttaka Sparisjóðs Bolungarvíkur
Það hefur valdið undrun og miklum vonbrigðum undirritaðrar að Sparisjóður Bolungarvíkur skuli ekki hafa séð sér fært að bjóða betri lánskjör á slíku samfélagsverkefni sem félagsheimilið er og raun bar vitni. Lánið er með hæstu yfirdráttarvöxtum og er vaxtakostnaður á árinu 2008 kominn yfir 10 milljónir króna! Sú gjöf sem Sparisjóðurinn hyggst gefa í verkefnið kr. 25 milljónir, n.b. með skilyrði um nýtingu þess fjármagns á lokahnykk verksins, er því þegar greiddur sem nemur allt að 50% í formi vaxtagjalda árið 2008.
Hve langan tíma þarf í leiðréttingu á fjárhagsstöðu?
Það má spyrja sig þeirrar spurningar eftir langvarandi skuldasöfnun og erfiðleika í rekstri, hvort raunhæft sé að ætla sér að leiðrétta þá stöðu á einu ári með gríðarlegum álögum á íbúa sveitarfélagsins. Það gerir hver maður sér ljóst að fjárhagsstaða bæjarfélagsins þarf að breytast. En farsælast er ef innviðir bæjarfélagsins skapa þá fjármuni sjálfir. Þá er mikilvægt að atvinnulífið fái að þróast og vaxa, hlúð sé að nýsköpun og starfandi fyrirtæki blómstri, því aðeins þannig er mögulegt að auka tekjurnar með eðlilegum hætti. Það er hlutverk bæjaryfirvalda að styðja við og vera í góðu sambandi við fulltrúa atvinnulífsins. Það gerir íbúana sjálfa ábyrga fyrir rekstri síns sveitarfélags og þannig verður það í þeim skilningi sjálfbært. Það er ekki eðlilegt að þurfa á hverju ári að gera áætlanir sem byggja á mögulegum framlögum jöfnunarsjóðs sem aldrei er vitað fyrirfram hvað verður hátt. Mörg sveitarfélög hafa lýst því yfir að ef aukaframlagi jöfnunarsjóðs nyti ekki við þá væri sveitarfélagið gjaldþrota. Mér segir svo hugur um að mörg sveitarfélög muni róa lífróður á næstu misserum.
Að lokum
Margt, margt fleira væri hægt að nefna hér, en hér er látið staðar numið í bili. Mælirinn er fullur og áhuginn dvínandi að leggja meira á sig, eða að halda þeirri fullyrðingu á lofti að Bolungarvík sé enn besti búsetukostur á Íslandi, eins og ég hef löngum haldið fram. Ég er því miður orðin full efasemda um þessar mundir.
Eftir standa vangavelturnar um hvort allur þessi fréttaflutningur undanfarið sé undirbúningurinn að því að geta flaggað á öllum fánastöngum Ráðhússins í maí 2010 þegar garðurinn verður vígður, göngin verða komin og bæjarsjóðurinn kominn yfir núllið – og kosningar til sveitarstjórna á næsta leiti. Að þá geti menn sagt: SVONA VINNA SJÁLFSTÆÐISMENN!
Vonandi verða þá einhverjir eftir til að gleðjast og drekka hátíðarkaffið í nýju Félagsheimilinu – ef tekst þá að ljúka því.